profilaktyka zakażenia po zabiegach chirurgicznych
Wskazanie

Profilaktyka zakażenia po zabiegach chirurgicznych to zespół działań mających na celu zmniejszenie ryzyka rozwoju zakażeń miejsca operowanego (ZMO). Obejmuje ona zastosowanie antybiotyków profilaktycznych, które podaje się zazwyczaj na 30-60 minut przed nacięciem skóry, aby osiągnąć optymalne stężenie leku w tkankach podczas zabiegu.

Wskazania do profilaktyki antybiotykowej występują przede wszystkim w przypadku zabiegów czystych-skażonych i skażonych, a także w przypadku zabiegów czystych z implantacją materiałów obcych lub u pacjentów z czynnikami ryzyka zakażenia. Dobór antybiotyku powinien uwzględniać najczęstsze patogeny występujące w miejscu operowanym oraz lokalną mapę mikrobiologiczną.

W Polsce do profilaktyki okołooperacyjnej najczęściej stosuje się cefalosporyny I i II generacji (np. Biofazolin, Tarfazolin, Cefuroxim), rzadziej aminoglikozydy (Gentamycyna) czy metronidazol (Metronidazol 0,5%). W zabiegach kardiochirurgicznych często stosuje się wankomycynę (Vancomycin, Edicin). W przypadku zabiegów jelita grubego lub struktur miednicy mniejszej stosuje się najczęściej połączenie cefalosporyny z metronidazolem.

Największymi trudnościami w profilaktyce zakażeń pooperacyjnych są: rosnąca antybiotykooporność patogenów, niewłaściwy timing podania antybiotyku, zbyt długie stosowanie profilaktyki (dłużej niż 24h po zabiegu), które sprzyja selekcji szczepów opornych, oraz nieuwzględnianie indywidualnych czynników ryzyka pacjenta. Problemem jest również zapewnienie odpowiednich warunków aseptyki i antyseptyki na sali operacyjnej oraz w okresie pooperacyjnym.

Wyzwaniem pozostaje również balansowanie między skuteczną profilaktyką a racjonalną antybiotykoterapią, szczególnie u pacjentów z alergiami na antybiotyki, niewydolnością nerek czy wątroby. Coraz częściej w protokołach profilaktyki zakażeń pooperacyjnych uwzględnia się także niefarmakologiczne metody, takie jak kąpiel przedoperacyjna z użyciem środków antyseptycznych (np. Octenisept, Skinsept), odpowiednie przygotowanie pola operacyjnego oraz nowoczesne opatrunki antybakteryjne.