Przeciwwskazania stosowania
Neomycyna

Przeciwwskazania stosowania neomycyny – informacje ogólne

Neomycyna to antybiotyk aminoglikozydowy stosowany w praktyce klinicznej zarówno w preparatach miejscowych (maści, kremy, aerozole, krople), jak i w postaci doustnej oraz jako składnik niektórych szczepionek. Ze względu na potencjalne działania niepożądane, stosowanie neomycyny podlega ścisłym ograniczeniom i przeciwwskazaniom, które muszą być bezwzględnie przestrzegane przez lekarzy przepisujących preparaty zawierające tę substancję.^{1 2}

Nadwrażliwość jako główne przeciwwskazanie

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania neomycyny jest nadwrażliwość na tę substancję lub na inne antybiotyki aminoglikozydowe. W przypadku preparatów złożonych, przeciwwskazaniem jest również nadwrażliwość na którąkolwiek z pozostałych substancji czynnych lub pomocniczych zawartych w danym produkcie leczniczym.^{3 4}

Warto zauważyć, że w przypadku niektórych szczepionek zawierających śladowe ilości neomycyny (np. Priorix, Varilrix, VARIVAX), stwierdzone w wywiadzie kontaktowe zapalenie skóry wywołane przez neomycynę nie zawsze stanowi przeciwwskazanie do szczepienia.^{5 6}

Przeciwwskazania związane ze stosowaniem na uszkodzoną skórę

Neomycyna nie powinna być stosowana na dużej powierzchni uszkodzonej skóry, głębokich lub kłutych ranach, ciężkich oparzeniach oraz na sączących zmianach chorobowych. Wynika to z ryzyka wchłonięcia substancji czynnej do krążenia ogólnego i wywołania ogólnoustrojowych działań niepożądanych, takich jak ototoksyczność czy nefrotoksyczność.^{7 8 9}

Przeciwwskazania związane z wiekiem pacjenta

Wiele preparatów zawierających neomycynę jest przeciwwskazanych u dzieci poniżej określonego wieku. W zależności od produktu leczniczego, granica wieku może wynosić 2 lata (np. Betnovate N, Lorinden N) lub 12 lat (np. Maxibiotic, Multibiotic, Neobiotic). Ograniczenie to wynika z ryzyka działania nefrotoksycznego i ototoksycznego neomycyny.^{10 11 12 13 14}

Szczegółowe przeciwwskazania do stosowania neomycyny

Przeciwwskazania związane z zaburzeniami funkcji narządów

Stosowanie neomycyny jest przeciwwskazane u pacjentów z zaburzeniami słuchu, ze względu na jej potencjalne działanie ototoksyczne. Ponadto, nie należy jej podawać osobom z ciężkimi zaburzeniami czynności serca lub nerek oraz z istniejącym wcześniej uszkodzeniem narządu słuchu (przedsionka lub ślimaka).^{15 16}

Przeciwwskazania związane z miejscem aplikacji

Oko i okolice oka

Niektóre produkty zawierające neomycynę są przeznaczone specjalnie do stosowania do oczu (np. Neomycinum Jelfa, Maxitrol), ale dla wielu innych preparatów aplikacja do oczu jest przeciwwskazana.^{17 18 19}

Nawet w przypadku preparatów okulistycznych, istnieją specyficzne przeciwwskazania, takie jak wystąpienie wcześniej objawów uczuleniowych po zastosowaniu neomycyny lub innych antybiotyków aminoglikozydowych.²⁰

Ucho i przewód słuchowy

Neomycyna w postaci miejscowej nie powinna być stosowana w przewodzie ucha zewnętrznego w przypadku perforacji błony bębenkowej, ze względu na ryzyko ototoksyczności.^{21 22 23}

Błony śluzowe

Aplikacja preparatów z neomycyną na błony śluzowe jest zazwyczaj przeciwwskazana, z wyjątkiem preparatów specjalnie do tego przeznaczonych.^{24 25 26}

Przeciwwskazania związane z chorobami skóry i infekcjami

Wiele preparatów zawierających neomycynę, zwłaszcza tych w połączeniu z kortykosteroidami, posiada liczne przeciwwskazania związane z określonymi schorzeniami skóry i infekcjami. Do najczęściej wymienianych należą:

• Wirusowe zakażenia skóry (np. opryszczka, ospa wietrzna)^{27 28}
• Grzybicze zakażenia skóry^{29 30}
• Gruźlicze zakażenia skóry^{31 32}
• Trądzik pospolity i trądzik różowaty^{33 34 35}
• Zapalenie skóry dookoła ust (dermatitis perioralis)^{36 37 38}
• Świąd okolicy odbytu i narządów płciowych^{39 40}
• Nowotwory skóry i stany przedrakowe^{41 42}
• Odczyny po szczepieniach ochronnych⁴³
• Zapalenie lub owrzodzenie żylakowate^{44 45}

Przeciwwskazania związane z jednoczesnym stosowaniem innych leków

Neomycyna nie powinna być stosowana łącznie z innymi lekami ototoksycznymi i/lub nefrotoksycznymi, ze względu na zwiększone ryzyko działań niepożądanych.^{46 47}

Przeciwwskazania w ciąży i okresie karmienia piersią

Niektóre preparaty zawierające neomycynę są jednoznacznie przeciwwskazane w okresie ciąży i karmienia piersią.^{48 49}

Przeciwwskazania stosowania neomycyny w szczepionkach

Neomycyna w śladowych ilościach jest obecna w wielu szczepionkach, gdzie wykorzystywana jest podczas procesu produkcyjnego. W tym kontekście głównym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na neomycynę.^{50 51 52 53}

W przypadku szczepionek zawierających żywe atenuowane wirusy (np. Priorix, Varilrix, VARIVAX), dodatkowym przeciwwskazaniem są stany ciężkiego niedoboru odporności.<sup data-drug="Priorix" data-section="Przeciwwskazania" title="Ciężki humoralny lub komórkowy (pierwotny lub nabyty) niedobór odporności, np. ciężki, złożony niedobór odporności, agammaglobulinemia lub AIDS lub objawowe zakażenie wirusem HIV, lub właściwy dla wieku odsetek limfocytów T CD4+ u dzieci w wieku poniżej 12 miesięcy z CD4+ <25%; w wieku między 12 a 35 miesięcy z CD4+ <20%; w wieku między 36 a 59 miesięcy z CD4+ 54 <sup data-drug="Varilrix" data-section="Przeciwwskazania" title="Szczepionka Varilrix jest przeciwskazana u osób z ciężkim humoralnym lub komórkowym (pierwotnym lub nabytym) niedoborem odporności, takich jak (patrz także punkt 4.4): osoby z niedoborem odporności z całkowitą liczbą limfocytów poniżej 1200 na mm³; osoby wykazujące inne objawy braku odporności komórkowej (np. pacjenci z białaczką, chłoniakiem, dyskrazją krwi, klinicznymi objawami zakażenia wirusem HIV); osoby otrzymujące leczenie immunosupresyjne, w tym duże dawki kortykosteroidów; ciężki, złożony niedobór odporności; agammaglobulinemia; AIDS lub objawowe zakażenie wirusem HIV lub odsetek limfocytów T CD4+, zależnie od wieku, u dzieci w wieku poniżej 12 miesięcy: CD4+ <25%; u dzieci w wieku między 12 a 35 miesięcy: CD4+ <20%; u dzieci w wieku między 36 a 59 miesięcy: CD4+ 55 <sup data-drug="VARIVAX" data-section="Przeciwwskazania" title="Dyskrazja, białaczka, każdy rodzaj chłoniaka lub inne nowotwory złośliwe układu krwiotwórczego i chłonnego. Osoby leczone immunosupresyjnie (w tym dużymi dawkami kortykosteroidów) (patrz punkt 4.8). Ciężki humoralny lub komórkowy (pierwotny lub nabyty) niedobór odporności, np. ciężki, złożony niedobór odporności, agammaglobulinemia lub AIDS, lub objawowe zakażenie wirusem HIV, lub właściwy dla wieku odsetek limfocytów T CD4+ u dzieci w wieku poniżej 12 miesięcy: z CD4+ < 25%; w wieku między 12 a 35 miesięcy: z CD4+ < 20%; w wieku między 36 a 59 miesięcy: z CD4+ 56

Przeciwwskazania stosowania neomycyny w preparatach dermatologicznych

W przypadku złożonych preparatów dermatologicznych zawierających neomycynę w połączeniu z kortykosteroidami (np. Betnovate N, Dexapolcort N, Lorinden N), lista przeciwwskazań jest rozszerzona o schorzenia, przy których nie zaleca się stosowania kortykosteroidów miejscowo.^{57 58 59}

Przeciwwskazania ze względu na ryzyko działań niepożądanych

Szczególnym przeciwwskazaniem do długotrwałego stosowania preparatów z neomycyną na dużych powierzchniach skóry jest ryzyko ototoksycznego i nefrotoksycznego działania substancji czynnej. Dotyczy to zwłaszcza preparatów złożonych, zawierających kortykosteroidy, które mogą zwiększać wchłanianie neomycyny.^{60 61}

Dodatkowo, przeciwwskazaniem jest obecność zaburzeń słuchu, ze względu na ryzyko pogłębienia istniejących problemów.⁶²

Przeciwwskazania dla szczególnych grup pacjentów

Pacjenci z zaburzeniami odporności

W przypadku szczepionek zawierających śladowe ilości neomycyny, przeciwwskazaniem do ich stosowania są ciężkie zaburzenia odporności, zarówno pierwotne jak i nabyte. Dotyczy to w szczególności szczepionek zawierających żywe atenuowane wirusy.<sup data-drug="Priorix" data-section="Przeciwwskazania" title="Ciężki humoralny lub komórkowy (pierwotny lub nabyty) niedobór odporności, np. ciężki, złożony niedobór odporności, agammaglobulinemia lub AIDS lub objawowe zakażenie wirusem HIV, lub właściwy dla wieku odsetek limfocytów T CD4+ u dzieci w wieku poniżej 12 miesięcy z CD4+ <25%; w wieku między 12 a 35 miesięcy z CD4+ <20%; w wieku między 36 a 59 miesięcy z CD4+ 63 <sup data-drug="VARIVAX" data-section="Przeciwwskazania" title="Dyskrazja, białaczka, każdy rodzaj chłoniaka lub inne nowotwory złośliwe układu krwiotwórczego i chłonnego. Osoby leczone immunosupresyjnie (w tym dużymi dawkami kortykosteroidów) (patrz punkt 4.8). Ciężki humoralny lub komórkowy (pierwotny lub nabyty) niedobór odporności, np. ciężki, złożony niedobór odporności, agammaglobulinemia lub AIDS, lub objawowe zakażenie wirusem HIV, lub właściwy dla wieku odsetek limfocytów T CD4+ u dzieci w wieku poniżej 12 miesięcy: z CD4+ < 25%; w wieku między 12 a 35 miesięcy: z CD4+ < 20%; w wieku między 36 a 59 miesięcy: z CD4+ 64 <sup data-drug="Priorix-Tetra" data-section="Przeciwwskazania" title="Ciężki humoralny lub komórkowy (pierwotny lub nabyty) niedobór odporności, np. ciężki, złożony niedobór odporności, agammaglobulinemia lub AIDS, lub objawowe zakażenie wirusem HIV, lub właściwy dla wieku odsetek limfocytów T CD4+ u dzieci w wieku poniżej 12 miesięcy z CD4+ <25%; w wieku między 12 a 35 miesięcy z CD4+ <20%; w wieku między 36 a 59 miesięcy z CD4+ 65

Pacjenci z zaburzeniami narządowymi

Neomycyna jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności serca lub nerek oraz u pacjentów z istniejącym wcześniej uszkodzeniem narządu słuchu. Wynika to z potencjalnego działania nefro- i ototoksycznego tej substancji.^{66 67}

W przypadku preparatów złożonych z kortykosteroidami, dodatkowe przeciwwskazania mogą obejmować cukrzycę, jaskrę, osteoporozę i inne schorzenia, przy których nie zaleca się stosowania kortykosteroidów.⁶⁸

Sytuacje, w których należy odradzić pacjentowi stosowanie neomycyny

Oprócz formalnych przeciwwskazań, istnieje szereg sytuacji klinicznych, w których lekarz powinien odradzić pacjentowi stosowanie preparatów zawierających neomycynę:

• Wcześniejsze reakcje alergiczne lub podrażnienia po stosowaniu innych antybiotyków aminoglikozydowych
• Stosowanie innych leków oto- lub nefrotoksycznych (ryzyko nasilenia działań niepożądanych)⁶⁹
• Planowane stosowanie na dużych powierzchniach skóry, zwłaszcza uszkodzonej⁷⁰
• Planowane długotrwałe stosowanie preparatów miejscowych⁷¹
• Stosowanie na sączące zmiany chorobowe lub owrzodzenia żylakowate⁷²
• Planowane stosowanie u dzieci poniżej zalecanego wieku (zależnie od preparatu)^{73 74}
• Stosowanie w przypadku zakażeń wirusowych, grzybiczych lub gruźliczych skóry⁷⁵
• Aplikacja do ucha w przypadku perforacji błony bębenkowej^{76 77}
• Stosowanie w ciąży lub okresie karmienia piersią (zależnie od preparatu)⁷⁸
• Planowane stosowanie w przypadku trądziku pospolitego lub różowatego (dla preparatów złożonych z kortykosteroidami)⁷⁹

Szczególne środki ostrożności i zalecenia dla pacjentów

Lekarz powinien udzielić pacjentowi stosującemu preparaty z neomycyną następujących wskazówek:

• Stosować ściśle według zaleceń, nie zwiększać dawki ani częstotliwości stosowania
• Nie przedłużać samodzielnie terapii bez konsultacji z lekarzem
• Obserwować miejsce aplikacji pod kątem wystąpienia podrażnienia lub objawów alergii
• Przerwać stosowanie i skontaktować się z lekarzem w przypadku wystąpienia podrażnienia, zaczerwienienia, świądu lub innych objawów nadwrażliwości
• Zwracać uwagę na objawy takie jak szumy w uszach, pogorszenie słuchu, zawroty głowy, które mogą świadczyć o działaniu ototoksycznym
• Unikać stosowania na duże powierzchnie uszkodzonej skóry
• Nie stosować preparatów miejscowych na inne obszary ciała niż zalecił lekarz (np. nie stosować preparatów dermatologicznych do oczu czy uszu)
• Unikać jednoczesnego stosowania innych preparatów miejscowych w tym samym miejscu bez konsultacji z lekarzem

Przestrzeganie powyższych zasad może znacząco zmniejszyć ryzyko wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem neomycyny.^{80 81}