Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Neomycyna

Wpływ neomycyny na płodność, ciążę i laktację

Neomycyna należy do grupy antybiotyków aminoglikozydowych, które mogą wywierać istotny wpływ na organizm kobiety ciężarnej i rozwijający się płód. Lekarze przepisujący produkty lecznicze zawierające neomycynę powinni być świadomi potencjalnych zagrożeń związanych z jej stosowaniem w okresie ciąży i laktacji. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje, które lekarz musi przekazać pacjentce będącej w ciąży lub karmiącej piersią.¹

Przenikanie przez łożyskowo i ryzyko dla płodu

Neomycyna, podobnie jak wszystkie antybiotyki aminoglikozydowe, ma zdolność przenikania przez barierę łożyska. Ten fakt ma istotne znaczenie kliniczne, ponieważ antybiotyk może oddziaływać bezpośrednio na rozwijający się płód.² W przypadku systemowego podawania neomycyny w dużych dawkach opisywano przypadki uszkodzenia słuchu u płodu, co stanowi jeden z najpoważniejszych efektów niepożądanych.³

Szczególnie istotne jest, że część produktów leczniczych zawierających neomycynę jest przeciwwskazana do stosowania w okresie ciąży ze względu na ryzyko ewentualnego działania ogólnoustrojowego, które może prowadzić do działania nefrotoksycznego i/lub ototoksycznego.⁴

Stosowanie miejscowe a wchłanianie ogólnoustrojowe

Przy stosowaniu produktów zawierających neomycynę do użytku miejscowego, należy uwzględnić możliwość wchłaniania substancji czynnej do krwi.⁵ Jest to szczególnie istotne w przypadku stosowania preparatów na rozległe powierzchnie skóry, na uszkodzoną skórę lub pod opatrunkiem okluzyjnym.⁶

Zalecenia dotyczące stosowania w ciąży

Większość produktów leczniczych zawierających neomycynę nie jest zalecana do stosowania w okresie ciąży lub jest dopuszczona do użytku jedynie w przypadkach, gdy korzyść dla matki przewyższa potencjalne ryzyko dla płodu.⁷⁸ Bezwzględnie przeciwwskazane jest stosowanie niektórych preparatów neomycyny w pierwszym trymestrze ciąży.⁹

Niektóre preparaty zawierające neomycynę są całkowicie przeciwwskazane w ciąży, jak np. Multibiotic, ze względu na ryzyko ewentualnego działania nefrotoksycznego i ototoksycznego.¹⁰

W przypadkach, gdy konieczne jest stosowanie preparatu zawierającego neomycynę w okresie ciąży, kobiety powinny ściśle przestrzegać zaleceń dotyczących dawkowania i czasu trwania terapii, aby zminimalizować ryzyko wystąpienia działań niepożądanych.¹¹¹²

Wpływ na karmienie piersią

Kwestia przenikania neomycyny do mleka matki po stosowaniu miejscowym nie została jednoznacznie rozstrzygnięta, jednak ze względu na fakt, że antybiotyki aminoglikozydowe podane ogólnoustrojowo mogą przenikać do mleka, nie można wykluczyć ryzyka dla dziecka karmionego piersią.¹³¹⁴

Stosowanie neomycyny w okresie karmienia piersią wiąże się z koniecznością podjęcia decyzji, czy przerwać karmienie piersią, czy przerwać/wstrzymać leczenie, biorąc pod uwagę korzyści z karmienia piersią dla dziecka i korzyści z leczenia dla matki.¹⁵¹⁶

Niektóre produkty zawierające neomycynę są całkowicie przeciwwskazane do stosowania w okresie karmienia piersią ze względu na ryzyko działań niepożądanych.¹⁷¹⁸

Wpływ na płodność

Dla większości produktów leczniczych zawierających neomycynę brak jest danych dotyczących wpływu na płodność u ludzi.¹⁹²⁰²¹ Niezbędne są dalsze badania w tym zakresie, co ogranicza możliwość udzielenia pacjentkom pełnej informacji na temat potencjalnego wpływu neomycyny na płodność.

Szczególne przypadki szczepionek zawierających śladowe ilości neomycyny

Wiele szczepionek zawiera śladowe ilości neomycyny, która jest używana w procesie wytwarzania. W przypadku szczepionek, takich jak Boostrix Polio, Infanrix-IPV, Imovax Polio, Priorix, Priorix-Tetra, Rabipur, Tetraxim, Varilrix, Varivax czy VaxigripTetra, zalecenia dotyczące stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią są zróżnicowane i zależą od konkretnej szczepionki.²²²³

Na przykład, szczepionka Boostrix Polio może być stosowana w drugim i trzecim trymestrze ciąży,²⁴ podczas gdy szczepionka Priorix (przeciw odrze, śwince i różyczce) nie powinna być podawana kobietom w ciąży.²⁵

Szczepionki zawierające śladowe ilości neomycyny mogą być zazwyczaj stosowane podczas karmienia piersią, po uprzedniej ocenie stosunku korzyści do ryzyka.²⁶

Zasady stosowania neomycyny u kobiet w ciąży i karmiących piersią

Rekomendacje dla lekarzy

Przy podejmowaniu decyzji o stosowaniu produktów leczniczych zawierających neomycynę u kobiet w ciąży lub karmiących piersią, lekarze powinni kierować się następującymi zasadami:

• Dokładna ocena stosunku korzyści do ryzyka przed rozpoczęciem terapii²⁷
• Unikanie stosowania produktów zawierających neomycynę w pierwszym trymestrze ciąży²⁸
• Wybór alternatywnych metod leczenia, jeśli to możliwe
• Minimalizacja czasu trwania terapii i powierzchni aplikacji w przypadku preparatów do stosowania miejscowego²⁹
• Monitorowanie pacjentki i płodu/dziecka pod kątem potencjalnych działań niepożądanych³⁰

Konieczność poinformowania pacjentki

Lekarz przepisujący produkt leczniczy zawierający neomycynę kobiecie w ciąży lub karmiącej piersią powinien przekazać jej następujące informacje:

• Wyjaśnienie potencjalnego ryzyka dla płodu/dziecka związanego ze stosowaniem neomycyny³¹
• Wskazanie, że neomycyna przenika przez barierę łożyska i może przenikać do mleka matki³²³³
• Dokładne instrukcje dotyczące stosowania produktu, w tym dawkowania, częstotliwości i miejsca aplikacji³⁴
• Informacje o objawach niepożądanych, które wymagają natychmiastowej konsultacji lekarskiej
• W przypadku karmienia piersią – wyjaśnienie, czy konieczne jest przerwanie karmienia piersią podczas terapii³⁵

Monitorowanie podczas leczenia

W trakcie stosowania produktów leczniczych zawierających neomycynę u kobiet w ciąży lub karmiących piersią, lekarz powinien regularnie monitorować:

• Skuteczność terapii
• Występowanie działań niepożądanych u matki
• Potencjalne działania niepożądane u płodu/dziecka, zwłaszcza pod kątem toksyczności nerkowej i ototoksyczności³⁶
• Przestrzeganie przez pacjentkę zaleceń dotyczących stosowania produktu³⁷

Najważniejsze informacje dla lekarza

Lekarz przepisujący produkty lecznicze zawierające neomycynę kobietom w ciąży lub karmiącym piersią powinien pamiętać, że:

• Neomycyna przenika przez barierę łożyska i może oddziaływać na rozwijający się płód³⁸
• Systemowe stosowanie neomycyny w dużych dawkach wiąże się z ryzykiem uszkodzenia słuchu u płodu³⁹
• Neomycyna stosowana miejscowo może być wchłaniana do krwiobiegu, szczególnie przy aplikacji na rozległe powierzchnie, uszkodzoną skórę lub pod opatrunkiem okluzyjnym⁴⁰⁴¹
• Większość produktów leczniczych zawierających neomycynę nie jest zalecana do stosowania w okresie ciąży, szczególnie w pierwszym trymestrze⁴²
• W przypadku konieczności zastosowania neomycyny w okresie ciąży lub karmienia piersią, decyzja powinna być oparta na indywidualnej ocenie stosunku korzyści dla matki do potencjalnego ryzyka dla płodu/dziecka⁴³⁴⁴
• Brak jest wystarczających danych dotyczących wpływu neomycyny na płodność u ludzi⁴⁵⁴⁶⁴⁷