Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Neomycyna

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania neomycyny

Neomycyna jest antybiotykiem aminoglikozydowym stosowanym w wielu preparatach leczniczych zarówno miejscowo, jak i parenteralnie. Jako substancja aktywna lub pomocnicza występuje w maściach, kremach, aerozolach, kroplach do oczu i uszu oraz szczepionkach. Ze względu na swoje właściwości i potencjalne działania niepożądane, stosowanie neomycyny wymaga zachowania szczególnej ostrożności i przestrzegania określonych środków bezpieczeństwa.¹

Nadwrażliwość i reakcje alergiczne

Jednym z najważniejszych zagrożeń związanych ze stosowaniem neomycyny jest ryzyko wystąpienia reakcji nadwrażliwości. Nasilenie reakcji nadwrażliwości może wahać się od działań miejscowych do uogólnionych reakcji systemowych.² W przypadku wystąpienia objawów nadwrażliwości, takich jak rumień, świąd, pokrzywka, wysypka skórna, anafilaksja, reakcje anafilaktoidalne lub pęcherzowe, stosowanie produktu zawierającego neomycynę należy natychmiast przerwać.³

Szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość wystąpienia nadwrażliwości krzyżowej z innymi antybiotykami aminoglikozydowymi. Pacjenci uczuleni na jeden antybiotyk z grupy aminoglikozydów mogą wykazywać nadwrażliwość również na inne antybiotyki z tej grupy, takie jak kanamycyna, paromomycyna, gentamycyna.^{4 5}

Ototoksyczność i nefrotoksyczność

Neomycyna może wykazywać działanie ototoksyczne i nefrotoksyczne, zwłaszcza gdy jest wchłaniana systemowo. Ryzyko tych działań niepożądanych wzrasta w przypadku:⁶

• Stosowania na duże powierzchnie skóry⁷
• Aplikacji na uszkodzoną skórę lub rany⁸
• Długotrwałego stosowania⁹
• Stosowania pod opatrunkiem okluzyjnym¹⁰
• Stosowania na rany oparzeniowe o dużej powierzchni¹¹

Grupy szczególnego ryzyka działania ototoksycznego i nefrotoksycznego

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z:¹²

• Zaburzeniami czynności nerek – u tych pacjentów ryzyko działania nefrotoksycznego i ototoksycznego jest zwiększone¹³
• Upośledzeniem słuchu¹⁴
• Podczas przewlekłego zapalenia ucha środkowego¹⁵

U pacjentów z tych grup ryzyka zaleca się monitorowanie czynności nerek oraz wykonywanie badań audiometrycznych podczas terapii neomycyną.¹⁶

Interakcje z innymi lekami o działaniu ototoksycznym i nefrotoksycznym

Neomycyna może nasilać działanie jednocześnie stosowanych produktów o działaniu nefro- lub ototoksycznym.¹⁷ Z tego powodu należy unikać równoczesnego podawania innych antybiotyków aminoglikozydowych o działaniu ogólnoustrojowym.¹⁸

Ryzyko blokady nerwowo-mięśniowej

Stosowanie neomycyny wiąże się z ryzykiem wystąpienia blokady nerwowo-mięśniowej, szczególnie w przypadku niekontrolowanego wchłaniania leku do krwiobiegu. Ryzyko to jest zwiększone u pacjentów z:

• Kwasicą¹⁹
• Miastenią²⁰
• Innymi zaburzeniami nerwowo-mięśniowymi²¹

W przypadku wystąpienia blokady nerwowo-mięśniowej, korzystne może być podanie wapnia lub neostygminy.²²

Ryzyko nadkażeń

Długotrwałe stosowanie produktów zawierających neomycynę może prowadzić do nadmiernego namnażania się drobnoustrojów niewrażliwych na ten antybiotyk, w tym grzybów.^{23 24}

Ponadto, długotrwałe stosowanie może prowadzić do rozwoju szczepów bakterii opornych na neomycynę.²⁵ W takich przypadkach należy przerwać leczenie produktem zawierającym neomycynę i wdrożyć odpowiednią terapię przeciwbakteryjną lub przeciwgrzybiczą.²⁶

Stosowanie u dzieci

Stosowanie produktów zawierających neomycynę u dzieci wymaga szczególnej ostrożności ze względu na:²⁷

• Zwiększone ryzyko wchłaniania substancji czynnych do krwiobiegu²⁸
• Większy stosunek powierzchni ciała do masy ciała w porównaniu z dorosłymi²⁹

U niektórych produktów leczniczych zawierających neomycynę istnieją ograniczenia wiekowe. Przykładowo, maści Altabactin nie należy stosować u dzieci w wieku poniżej 12 lat.³⁰

Szczególne przypadki dotyczące stosowania neomycyny

Perforacja błony bębenkowej

W przypadku produktów stosowanych do uszu, należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów, u których podejrzewa się perforację błony bębenkowej. Przedostanie się produktu zawierającego neomycynę do ucha środkowego może wywołać piekący ból, a nawet uszkodzenie nerwu słuchowego.³¹

Neomycyna jako pozostałość w szczepionkach

Wiele szczepionek może zawierać śladowe ilości neomycyny, która jest używana w procesie wytwarzania. Osoby z historią poważnych reakcji alergicznych na neomycynę (reakcje anafilaktyczne, anafilaktoidalne) nie powinny otrzymywać takich szczepionek.^{32 33}

Ograniczenia czasowe stosowania

Nie zaleca się długotrwałego stosowania produktów zawierających neomycynę. W przypadku niektórych preparatów istnieją konkretne zalecenia dotyczące maksymalnego czasu terapii, np. dla produktu Lorinden N nie więcej niż 2 tygodnie bez przerwy.³⁴ Długotrwałe stosowanie zwiększa ryzyko działań niepożądanych, w tym rozwoju nadwrażliwości, nadkażeń oraz toksycznego działania ogólnoustrojowego.³⁵

Obszary ciała wymagające szczególnej ostrożności

Istnieją obszary ciała, gdzie stosowanie neomycyny wymaga szczególnej ostrożności:

Okolice oczu i powiek

Należy unikać stosowania produktów zawierających neomycynę na powieki lub w okolicach oczu ze względu na ryzyko przedostania się preparatu do worka spojówkowego, co może doprowadzić do wystąpienia jaskry i zaćmy.³⁶ U pacjentów ze schorzeniami oczu, jak jaskra, należy monitorować ciśnienie wewnątrzgałkowe.³⁷

Wrażliwe obszary skóry

Na skórę twarzy oraz na skórę pach i pachwin należy stosować produkty zawierające neomycynę tylko w przypadkach bezwzględnie koniecznych, ze względu na zwiększone wchłanianie leku przez delikatną skórę.³⁸

Ogólne środki ostrożności

Poza wymienionymi powyżej obszarami szczególnej troski, przy stosowaniu neomycyny należy pamiętać o następujących ogólnych zaleceniach:

• Unikać kontaktu z błonami śluzowymi³⁹
• W przypadku aerozoli – chronić oczy przed rozpylaną substancją i nie wdychać rozpylanej substancji⁴⁰
• Nie stosować pod opatrunkami okluzyjnymi (ceratka, pielucha)⁴¹
• Przerwać stosowanie produktu w przypadku wystąpienia objawów podrażnienia w miejscu aplikacji⁴²

Specyficzne ostrzeżenia dla poszczególnych produktów leczniczych

Należy pamiętać, że produkty lecznicze zawierające neomycynę często zawierają również inne substancje czynne, które mogą mieć własne specyficzne ostrzeżenia i środki ostrożności. Na przykład, połączenie neomycyny z kortykosteroidami wymaga uwzględnienia specyficznych ostrzeżeń dotyczących kortykosteroidów.⁴³

Zalecenia dotyczące monitorowania pacjentów

Przy stosowaniu preparatów zawierających neomycynę, szczególnie u pacjentów z grup podwyższonego ryzyka, zaleca się:

• Monitorowanie czynności nerek poprzez wykonywanie badania ogólnego moczu⁴⁴
• Kontrolowanie obrazu krwi obwodowej⁴⁵
• Wykonywanie badań audiometrycznych przy długotrwałym stosowaniu lub u pacjentów z grupy ryzyka⁴⁶