Właściwości farmakokinetyczne
Neomycyna

Właściwości farmakokinetyczne neomycyny

Neomycyna należy do grupy antybiotyków aminoglikozydowych, których właściwości farmakokinetyczne są ściśle związane z drogą podania oraz stanem tkanek, na które jest aplikowana. W poniższym opracowaniu przedstawiono szczegółową charakterystykę farmakokinetyki neomycyny, uwzględniając procesy wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu oraz eliminacji tej substancji czynnej.¹

Wchłanianie neomycyny

Wchłanianie neomycyny jest zależne od miejsca podania oraz integralności tkanek:²

• Przez nieuszkodzoną skórę – neomycyna praktycznie nie wchłania się do krążenia ogólnoustrojowego i działa wyłącznie miejscowo³
• Przez uszkodzoną skórę – w przypadku aplikacji na rany, oparzenia, owrzodzenia lub skórę zmienioną zapalnie, neomycyna szybko wchłania się do krwi⁴
• Przez błony śluzowe – wchłanianie jest ograniczone, jednak może zachodzić w przypadku uszkodzenia tkanek⁵

⁶

Ważnym aspektem jest znacznie zwiększone wchłanianie neomycyny podczas aplikacji na duże powierzchnie uszkodzonej skóry, co może prowadzić do pojawienia się stężeń ogólnoustrojowych i potencjalnych działań niepożądanych.⁷

W przypadku podania do worka spojówkowego, jak w kroplach ocznych, niewielkie ilości neomycyny mogą wchłaniać się do krążenia ogólnego.⁸

Dystrybucja neomycyny w organizmie

Po wchłonięciu do krwi, neomycyna podlega dystrybucji w organizmie. Farmakokinetyka neomycyny po przedostaniu się do krążenia ogólnego charakteryzuje się następującymi parametrami:⁹

• Okres półtrwania w surowicy wynosi około 2-3 godziny¹⁰
• Nie wykazuje znaczącego wiązania z białkami osocza¹¹

W badaniach przedklinicznych i klinicznych nie wykazano znaczącej dystrybucji tkankowej neomycyny po wchłonięciu ogólnoustrojowym.¹²

Metabolizm neomycyny

Charakterystyczną cechą farmakokinetyki neomycyny jest brak metabolizmu wewnątrzustrojowego. Po wchłonięciu ogólnoustrojowym:¹³

• Neomycyna nie ulega przemianom metabolicznym w wątrobie¹⁴
• Substancja pozostaje w postaci niezmienionej w krążeniu ogólnym¹⁵

Brak metabolizmu neomycyny ma istotne implikacje w zakresie jej eliminacji oraz potencjalnych interakcji lekowych, a także toksyczności w przypadku zaburzeń funkcji nerek.¹⁶

Eliminacja neomycyny

Eliminacja neomycyny z organizmu charakteryzuje się następującymi cechami:¹⁷

• Główną drogą eliminacji są nerki¹⁸
• Neomycyna jest wydalana w postaci niezmienionej¹⁹
• Około 70-80% neomycyny wydalane jest z kałem, a pozostała część z moczem²⁰

Należy podkreślić, że wydalanie neomycyny w postaci niezmienionej przez nerki ma szczególne znaczenie kliniczne, zwłaszcza u pacjentów z niewydolnością nerek, u których może dochodzić do kumulacji antybiotyku w organizmie, co zwiększa ryzyko nefrotoksyczności i ototoksyczności.²¹

Porównanie farmakokinetyki neomycyny w różnych postaciach farmaceutycznych

Właściwości farmakokinetyczne neomycyny mogą nieznacznie różnić się w zależności od postaci farmaceutycznej oraz zastosowanej formulacji:²²

• Maści i kremy – wchłanianie minimalne przez nieuszkodzoną skórę, znacznie zwiększone przez skórę uszkodzoną²³
• Aerozole na skórę – podobnie jak w przypadku maści i kremów, wchłanianie zależne od stanu skóry²⁴
• Krople do oczu i uszu – niewielkie wchłanianie przez worki spojówkowe, zwiększone przy uszkodzeniu tkanek²⁵
• Preparaty doodbytnicze – w postaci czopków lub maści doodbytniczych wchłanianie może być znaczące²⁶

W produktach złożonych, zawierających neomycynę w połączeniu z glikokortykosteroidami (np. deksametazonem, hydrokortyzonem, flumetazonem), wchłanianie neomycyny może zostać zmodyfikowane przez działanie przeciwzapalne kortykosteroidów, które mogą wpływać na stan tkanek i w konsekwencji na stopień wchłaniania.²⁷

Farmakokinetyka neomycyny w szczególnych populacjach pacjentów

Dane dotyczące farmakokinetyki neomycyny w szczególnych populacjach pacjentów są ograniczone, jednak na podstawie dostępnych informacji można stwierdzić, że:²⁸

• Pacjenci z niewydolnością nerek – ze względu na wydalanie neomycyny przez nerki w postaci niezmienionej, u pacjentów z zaburzeniami funkcji nerek może dochodzić do kumulacji leku i zwiększonego ryzyka działań niepożądanych²⁹
• Dzieci – wchłanianie przez skórę może być zwiększone u dzieci w porównaniu z dorosłymi, co może wynikać z większej proporcji powierzchni skóry do masy ciała oraz cieńszej warstwy rogowej naskórka³⁰

Neomycyna w szczepionkach

Warto wspomnieć, że neomycyna może występować w śladowych ilościach w niektórych szczepionkach, gdzie jest stosowana w procesie wytwarzania. W takich przypadkach ocena właściwości farmakokinetycznych nie jest konieczna ze względu na minimalną ilość substancji.^{31 32}

Szczepionki mogące zawierać śladowe ilości neomycyny to między innymi: Boostrix Polio, Infanrix-IPV, Imovax Polio, Tetraxim, Priorix, Priorix-Tetra, Varilrix, VARIVAX czy VaxigripTetra.³³

Porównanie farmakokinetyki neomycyny z innymi antybiotykami stosowanymi miejscowo

W wielu produktach leczniczych neomycyna występuje w połączeniu z innymi antybiotykami, takimi jak bacytracyna czy polimyksyna B. Porównanie ich właściwości farmakokinetycznych pozwala na lepsze zrozumienie działania tych leków:³⁴

• Bacytracyna – praktycznie nie wchłania się przez błony śluzowe i skórę do krwi, może natomiast wchłaniać się do krwi przez otwarte rany, jednak w mniejszym stopniu niż neomycyna³⁵
• Polimyksyna B – charakteryzuje się słabym i zmiennym wchłanianiem przez błony śluzowe lub nie wchłania się w ogóle; nawet przy stosowaniu na duże powierzchnie ran oparzeniowych, na spojówki i do zatok szczękowych, nie stwierdza się obecności polimyksyny B w wykrywalnych stężeniach w surowicy i moczu³⁶

W przeciwieństwie do neomycyny, która może znacząco wchłaniać się przez uszkodzoną skórę, bacytracyna i polimyksyna B wykazują ograniczone wchłanianie nawet przy aplikacji na uszkodzone tkanki, co może stanowić ich przewagę w kontekście bezpieczeństwa stosowania w przypadku rozległych uszkodzeń skóry.³⁷

Metody badania parametrów farmakokinetycznych neomycyny

W badaniach farmakokinetycznych neomycyny stosuje się różne techniki analityczne, które pozwalają na oznaczenie jej stężenia w płynach ustrojowych:³⁸

• W badaniach absorpcji przez skórę wykorzystuje się oznaczenia stężenia neomycyny w surowicy i moczu po aplikacji miejscowej na różne obszary skóry (uszkodzonej i nieuszkodzonej)
• Badania parametrów dystrybucji i eliminacji prowadzi się najczęściej po podaniu dożylnym lub domięśniowym neomycyny

Dostępne badania wykazały, że nawet przy aplikacji do 47,7 g maści zawierającej 0,5% siarczanu neomycyny na nieuszkodzoną skórę i pozostawieniu jej na 6 godzin, nie stwierdzano obecności wykrywalnych stężeń neomycyny zarówno w surowicy krwi, jak i w moczu.³⁹

Kluczowe wnioski dotyczące farmakokinetyki neomycyny

Farmakokinetyka neomycyny charakteryzuje się specyficznymi cechami, które mają istotne znaczenie kliniczne:⁴⁰

1. Wchłanianie neomycyny przez nieuszkodzoną skórę jest minimalne, natomiast przez skórę uszkodzoną może być znaczące
2. Substancja nie ulega metabolizmowi w organizmie, co ma znaczenie w kontekście potencjalnych interakcji lekowych
3. Eliminacja zachodzi głównie przez nerki, co wymaga zachowania ostrożności przy stosowaniu u pacjentów z niewydolnością nerek
4. W przeciwieństwie do neomycyny, inne antybiotyki stosowane miejscowo (bacytracyna, polimyksyna B) charakteryzują się bardzo ograniczonym wchłanianiem nawet przez uszkodzoną skórę

⁴¹

Zrozumienie właściwości farmakokinetycznych neomycyny pozwala na optymalizację terapii, minimalizację ryzyka działań niepożądanych oraz racjonalne stosowanie tego antybiotyku w praktyce klinicznej.⁴²