Przeciwwskazania stosowania
Kwas askorbinowy

Przeciwwskazania stosowania kwasu askorbinowego – wprowadzenie

Kwas askorbinowy (witamina C) jest szeroko stosowaną substancją w preparatach leczniczych, często w połączeniu z innymi substancjami czynnymi. Mimo powszechnego przekonania o jego bezpieczeństwie, istnieją określone przeciwwskazania do jego stosowania, które personel medyczny powinien uwzględniać przy rekomendacji preparatów zawierających tę substancję. Poniżej omówiono szczegółowo wszystkie przeciwwskazania związane ze stosowaniem kwasu askorbinowego na podstawie charakterystyk produktów leczniczych (ChPL) zawierających tę substancję.^{1 2}

Nadwrażliwość na kwas askorbinowy

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów zawierających kwas askorbinowy jest nadwrażliwość pacjenta na tę substancję czynną. W przypadku produktów złożonych należy również zwrócić uwagę na możliwość występowania nadwrażliwości na pozostałe składniki aktywne oraz substancje pomocnicze. Przykładowo, w przypadku preparatów takich jak Coldrex Junior C, Gripex Hot czy Apap przeziębienie, przeciwwskazane jest ich stosowanie przy nadwrażliwości na kwas askorbinowy, paracetamol, fenylefrynę lub którąkolwiek z substancji pomocniczych.^{3 4 5}

Zaburzenia metaboliczne i enzymatyczne

Niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej

Kwas askorbinowy jest przeciwwskazany u pacjentów z wrodzonym niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej. Dotyczy to preparatów takich jak Gripex Hot, Apap przeziębienie oraz Moviprep. U tych pacjentów podawanie kwasu askorbinowego może prowadzić do hemolizy erytrocytów ze względu na zaburzenia w mechanizmach antyoksydacyjnych komórki.^{6 7 8}

Zaburzenia gospodarki żelazem

W przypadku preparatu Cyclo 3 Fort, który zawiera kwas askorbinowy, przeciwwskazane jest jego stosowanie u pacjentów z zaburzeniami gospodarki żelazowej. Dotyczy to takich jednostek chorobowych jak:⁹

• Talasemia
• Hemochromatoza
• Niedokrwistość sideroblastyczna

¹⁰

Przeciwwskazanie to wynika z faktu, że kwas askorbinowy zwiększa wchłanianie żelaza z przewodu pokarmowego, co u pacjentów z wymienionymi schorzeniami może prowadzić do nasilenia objawów choroby i nadmiernego gromadzenia żelaza w organizmie.

Fenyloketonuria

Niektóre preparaty zawierające kwas askorbinowy, takie jak Gripex Hot, Apap przeziębienie i Moviprep, zawierają aspartam, który jest przeciwwskazany u pacjentów z fenyloketonurią. Aspartam jest metabolizowany do fenyloalaniny, która nie może być prawidłowo metabolizowana przez osoby z fenyloketonurią.^{11 12 13}

Niewydolność narządowa

Ciężka niewydolność wątroby

Stosowanie preparatów zawierających kwas askorbinowy, szczególnie w połączeniu z paracetamolem (Gripex Hot, Apap przeziębienie, Coldrex Junior C), jest przeciwwskazane u pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby. Wiąże się to głównie z ryzykiem metabolizmu paracetamolu, jednak ze względu na złożony charakter preparatów, przeciwwskazanie to dotyczy całej postaci leku.^{14 15 16}

Dodatkowo, przeciwwskazane jest stosowanie preparatów zawierających kwas askorbinowy u pacjentów z wirusowym zapaleniem wątroby oraz chorobą alkoholową, co dotyczy produktów takich jak Gripex Hot i Apap przeziębienie.^{17 18}

Ciężka niewydolność nerek

Ciężka niewydolność nerek stanowi przeciwwskazanie do stosowania preparatów zawierających kwas askorbinowy w połączeniu z paracetamolem i fenylefryną, takich jak Gripex Hot, Apap przeziębienie czy Coldrex Junior C. W przypadku niewydolności nerek eliminacja metabolitów substancji czynnych jest upośledzona, co może prowadzić do ich kumulacji i zwiększenia ryzyka działań niepożądanych.^{19 20 21}

Choroby układu krążenia

Niektóre preparaty zawierające kwas askorbinowy w połączeniu z fenylefryną (Gripex Hot, Apap przeziębienie) są przeciwwskazane u pacjentów z określonymi schorzeniami układu krążenia:^{22 23}

• Niestabilna choroba wieńcowa – fenylefryna, jako substancja sympatykomimetyczna, może nasilać objawy niedokrwienia mięśnia sercowego i zwiększać ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych
• Zaburzenia rytmu serca – substancje sympatykomimetyczne mogą prowokować lub nasilać arytmie
• Wysokie ciśnienie tętnicze – fenylefryna ma działanie presyjne i może prowadzić do dalszego wzrostu ciśnienia tętniczego

^{24 25}

Choroby oczu

Jaskra z wąskim kątem przesączania oraz anatomicznie wąski kąt przesączania stanowią przeciwwskazania do stosowania preparatów zawierających fenylefrynę w połączeniu z kwasem askorbinowym (Gripex Hot, Apap przeziębienie). Fenylefryna, działając na receptory alfa-adrenergiczne, może powodować rozszerzenie źrenicy i podwyższenie ciśnienia wewnątrzgałkowego, co stanowi zagrożenie dla pacjentów z jaskrą.^{26 27}

Nadczynność tarczycy

W przypadku preparatu Apap przeziębienie, zawierającego kwas askorbinowy i fenylefrynę, przeciwwskazaniem jest nadczynność tarczycy. Fenylefryna może nasilać objawy nadczynności tarczycy, a ponadto u tych pacjentów występuje zwiększona wrażliwość na aminy sympatomimetyczne.²⁸

Stosowanie w ciąży

Apap przeziębienie, który zawiera kwas askorbinowy w połączeniu z paracetamolem i fenylefryną, jest przeciwwskazany do stosowania w okresie ciąży. Jest to związane głównie z obecnością fenylefryny, która może powodować skurcz naczyń łożyska i niekorzystnie wpływać na przepływ krwi przez łożysko.²⁹

Interakcje lekowe jako przeciwwskazanie

Inhibitory monoaminooksydazy (MAO)

Stosowanie preparatów zawierających kwas askorbinowy w połączeniu z fenylefryną (Gripex Hot, Apap przeziębienie, Coldrex Junior C) jest przeciwwskazane podczas leczenia inhibitorami MAO oraz w okresie do 2 tygodni po zaprzestaniu ich stosowania. Interakcja pomiędzy inhibitorami MAO a aminami sympatykomimetycznymi (takimi jak fenylefryna) może prowadzić do przełomu nadciśnieniowego.^{30 31 32}

Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne

Apap przeziębienie, zawierający kwas askorbinowy i fenylefrynę, nie powinien być stosowany w skojarzeniu z trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi. Interakcja może prowadzić do nasilenia działania presyjnego fenylefryny i zwiększenia ryzyka działań niepożądanych ze strony układu sercowo-naczyniowego.³³

Zydowudyna

Przeciwwskazane jest jednoczesne stosowanie preparatów zawierających kwas askorbinowy (Gripex Hot, Apap przeziębienie, Coldrex Junior C) z zydowudyną. Interakcja ta może prowadzić do zmniejszenia skuteczności zydowudyny i zwiększenia ryzyka działań niepożądanych.^{34 35 36}

Choroby przewodu pokarmowego

W przypadku preparatu Moviprep, zawierającego kwas askorbinowy i askorbinian sodu, przeciwwskazane jest jego stosowanie u pacjentów z:³⁷

• Niedrożnością lub perforacją jelit lub żołądka – ze względu na ryzyko dalszego pogorszenia stanu pacjenta
• Zaburzeniami opróżniania żołądka (np. gastropareza) – preparat może prowadzić do nasilenia objawów
• Niedrożnością jelita – stosowanie preparatu może być niebezpieczne przy istniejącej niedrożności
• Toksycznym rozszerzeniem okrężnicy olbrzymiej – poważne powikłanie ostrych stanów zapalnych jelita grubego, w tym choroby Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącego zapalenia jelita grubego

³⁸

Stan pacjenta jako przeciwwskazanie

Moviprep, zawierający kwas askorbinowy, nie powinien być stosowany u nieprzytomnych pacjentów ze względu na ryzyko aspiracji oraz braku możliwości kontrolowania procesu oczyszczania jelita.³⁹

Przeciwwskazania wiekowe

W przypadku Coldrex Junior C, zawierającego kwas askorbinowy, paracetamol i fenylefrynę, przeciwwskazane jest stosowanie u dzieci poniżej 6 lat. Dawkowanie substancji czynnych w tym preparacie jest dostosowane do dzieci starszych i mogłoby stanowić zagrożenie dla młodszych pacjentów.⁴⁰

Zestawienie przeciwwskazań do stosowania kwasu askorbinowego