Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Kwas askorbinowy

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania kwasu askorbinowego

Kwas askorbinowy (witamina C) występuje jako substancja czynna w wielu preparatach złożonych stosowanych w leczeniu przeziębienia, grypy oraz w schorzeniach naczyniowych. Ze względu na szerokie spektrum działania oraz interakcje z innymi substancjami, stosowanie leków zawierających kwas askorbinowy wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności w określonych grupach pacjentów i stanach klinicznych.¹

Ostrożne stosowanie w grupach ryzyka

Preparaty zawierające kwas askorbinowy należy ostrożnie stosować u pacjentów z następującymi schorzeniami i stanami:²

• Kamica dróg żółciowych i moczowych
• Dna moczanowa
• Oksaluria
• Talasemia
• Anemia syderoblastyczna
• Hemochromatoza
• Niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej (G-6-PD)

²

W preparatach złożonych, zawierających oprócz kwasu askorbinowego inne substancje czynne (jak paracetamol czy fenylefryna), należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów z:³

• Niewydolnością nerek
• Astmą oskrzelową
• Nadciśnieniem tętniczym
• Rozrostem gruczołu krokowego
• Nadczynnością tarczycy
• Zespołem Raynauda
• Cukrzycą
• Chorobą wieńcową

^{4 3}

Interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi

U pacjentów przyjmujących leki przeciwzakrzepowe stosowanie preparatów z kwasem askorbinowym wymaga szczególnej ostrożności. Wskazane jest dostosowanie dawki leków przeciwzakrzepowych na podstawie oznaczenia wskaźników krzepnięcia krwi. Jeśli nie jest to możliwe, pacjenci przyjmujący doustne leki przeciwzakrzepowe mogą przyjmować preparaty z kwasem askorbinowym nie dłużej niż kilka dni.^{5 6}

Kwasica metaboliczna z dużą luką anionową

Należy zachować ostrożność podczas jednoczesnego stosowania preparatów zawierających kwas askorbinowy i paracetamol z flukloksacyliną. Taka kombinacja zwiększa ryzyko rozwoju kwasicy metabolicznej z dużą luką anionową (HAGMA, ang. high anion gap metabolic acidosis), szczególnie u pacjentów z:^{7 8}

• Ciężkimi zaburzeniami czynności nerek
• Posocznicą
• Niedożywieniem
• Innymi przyczynami niedoboru glutationu (np. przewlekły alkoholizm)

U tych pacjentów, a także u stosujących maksymalne dawki dobowe paracetamolu, zaleca się ścisłą obserwację, w tym wykonywanie badań wykrywających 5-oksoprolinę w moczu.⁹

Wpływ na wyniki badań laboratoryjnych

Ze względu na właściwości redukujące, kwas askorbinowy może wpływać na wyniki różnych badań diagnostycznych, takich jak:^{10 11}

• Oznaczanie stężenia glukozy
• Oznaczanie bilirubiny
• Pomiar aktywności aminotransferazy
• Pomiar aktywności dehydrogenazy mleczanowej

¹⁰

Ostrzeżenia dotyczące substancji pomocniczych

Leki zawierające kwas askorbinowy często zawierają substancje pomocnicze, które mogą wymagać dodatkowych środków ostrożności:¹²

Sacharoza

Preparaty zawierające sacharozę należy stosować ze szczególną ostrożnością u pacjentów:^{13 14}

• Z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami związanymi z nietolerancją fruktozy
• Z zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy
• Z niedoborem sacharazy-izomaltazy

Pacjenci z cukrzycą powinni uwzględnić zawartość sacharozy w przyjmowanym preparacie. Przykładowo, Apap przeziębienie i Gripex Hot zawierają 1,981 g sacharozy w jednej saszetce.^{15 16 17}

Aspartam

Wiele preparatów zawiera aspartam (E 951), będący źródłem fenyloalaniny. Może on być szkodliwy dla pacjentów z fenyloketonurią – rzadką chorobą genetyczną, w której fenyloalanina gromadzi się w organizmie z powodu jej nieprawidłowego wydalania.^{18 19 20}

Sód

Zawartość sodu w preparatach z kwasem askorbinowym może być znacząca, co należy wziąć pod uwagę u pacjentów stosujących dietę z kontrolowaną zawartością sodu, szczególnie u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, niewydolnością serca czy nerek.^{21 22 23}

Siarczyny

Niektóre produkty zawierają siarczyny (np. dwutlenek siarki, E 220), które rzadko mogą powodować ciężkie reakcje nadwrażliwości i skurcz oskrzeli, szczególnie u pacjentów z astmą.²⁴

Barwniki azowe

Barwniki azowe, takie jak żółcień pomarańczowa (E 110), żółcień chinolinowa (E 104) czy indygotyna (E 132), obecne w niektórych preparatach zawierających kwas askorbinowy, mogą powodować reakcje alergiczne.^{25 26}

Specjalne ostrzeżenia w preparatach złożonych

W przypadku preparatów złożonych zawierających kwas askorbinowy wraz z innymi substancjami czynnymi, należy uwzględnić dodatkowe ostrzeżenia:²⁷

• Nie należy stosować jednocześnie innych leków przeciw grypie, przeziębieniu i leków zmniejszających przekrwienie błony śluzowej^{28 29}
• Należy sprawdzić, czy inne przyjmowane leki nie zawierają paracetamolu, aby uniknąć przedawkowania³⁰
• Stosowanie przez osoby z niewydolnością wątroby, nadużywające alkoholu oraz głodzone stwarza ryzyko uszkodzenia wątroby³¹
• W czasie przyjmowania leków zawierających paracetamol i kwas askorbinowy nie wolno pić alkoholu³²

Działania niepożądane i monitorowanie

W przypadku stosowania preparatów zawierających kwas askorbinowy należy obserwować pacjenta pod kątem ewentualnych działań niepożądanych. W przypadku pojawienia się biegunki, która może wystąpić podczas terapii, należy przerwać leczenie.³³

U pacjentów stosujących preparaty złożone zawierające kwas askorbinowy i inne substancje czynne, szczególnie te wpływające na układ sercowo-naczyniowy, należy monitorować parametry życiowe i w razie potrzeby zlecić dodatkowe badania, zwłaszcza u osób z czynnikami ryzyka.³⁴

Pacjenci wymagający szczególnej obserwacji

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z:³⁵

• Upośledzonym odruchem gardłowym
• Tendencją do zadławiania lub zarzucania pokarmu
• Zaburzeniami przytomności
• Ciężką niewydolnością nerek (klirens kreatyniny < 30 ml/min)
• Niewydolnością serca (III lub IV stopnia w skali NYHA)
• Ryzykiem wystąpienia arytmii
• Odwodnieniem

<sup data-drug="Moviprep" data-section="Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania" title="upośledzony odruch gardłowy lub tendencja do zadławiania lub zarzucania pokarmu, zaburzenia przytomności, ciężka niewydolność nerek (klirens kreatyniny 35

Odwodnienie powinno być wyleczone przed podaniem preparatów zawierających kwas askorbinowy. Należy zapewnić pacjentom odpowiednią podaż płynów, szczególnie przy stosowaniu większych dawek.³⁶