Właściwości farmakokinetyczne
Kwas askorbinowy

Właściwości farmakokinetyczne kwasu askorbinowego – wprowadzenie

Kwas askorbowy (witamina C) jest związkiem o istotnym znaczeniu klinicznym, wykorzystywanym w wielu produktach leczniczych. Właściwości farmakokinetyczne tej substancji obejmują procesy wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu oraz wydalania z organizmu. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis farmakokinetyki kwasu askorbinowego na podstawie dostępnych danych z charakterystyk produktów leczniczych zawierających tę substancję.¹

Wchłanianie kwasu askorbinowego

Kwas askorbowy po podaniu doustnym wykazuje szybki proces wchłaniania. Absorpcja zachodzi w przewodzie pokarmowym, z czego około 70-80% dawki ulega wchłonięciu. Proces ten zachodzi głównie w dwunastnicy i początkowym odcinku jelita cienkiego.² Wchłanianie kwasu askorbinowego ma przede wszystkim charakter transportu aktywnego, zależnego od sodu oraz podlegającego procesowi nasycenia.³

Zależność wchłaniania od dawki

Istotną cechą farmakokinetyczną kwasu askorbinowego jest odwrotna zależność pomiędzy przyjętą dawką a procentem wchłoniętej substancji. W przypadku stosowania niższych dawek, w zakresie od 30 do 180 mg, absorpcji ulega około 70-85% podanej dawki. Natomiast przy podaniu wysokich dawek, sięgających nawet 12 g, wchłonięciu ulegają zaledwie około 2 g substancji (około 17%).⁴

Maksymalne stężenie kwasu askorbinowego w osoczu jest osiągane po upływie około 2-3 godzin od momentu podania doustnego.⁵ Warto zauważyć, że wchłanianie może ulegać zmniejszeniu przy stosowaniu dużych dawek tej substancji.⁶

Dystrybucja kwasu askorbinowego w organizmie

Po wchłonięciu kwas askorbowy podlega dystrybucji w organizmie. W krwiobiegu częściowo wiąże się z białkami osocza – około 25% kwasu askorbowego występuje w formie związanej z białkami.⁷⁸

Dystrybucja tkankowa

Kwas askorbowy jest dystrybuowany do wszystkich komórek organizmu, jednak najwyższe stężenia osiąga w tkankach o istotnym znaczeniu metabolicznym i funkcjonalnym. Szczególnie wysokie stężenia odnotowuje się w:⁹

• tkankach gruczołów dokrewnych
• leukocytach
• wątrobie
• soczewkach oka
• tkance mózgowej

¹⁰

Metabolizm kwasu askorbinowego

W organizmie kwas askorbowy ulega przemianom metabolicznym, które można podzielić na kilka głównych szlaków. Przede wszystkim ulega on odwracalnemu utlenianiu do kwasu dehydroaskorbinowego, tworząc dynamiczny układ oksydacyjno-redukcyjny.¹¹¹²

Główne szlaki metaboliczne

Kwas dehydroaskorbinowy może być częściowo regenerowany do wyjściowej, zredukowanej postaci kwasu askorbinowego przy udziale glutationu.¹³ Poza tym, kwas askorbowy wchodzi w interakcje z różnymi układami oksydacyjno-redukcyjnymi w organizmie, tworząc połączenia z:¹⁴

• cytochromem C
• glutationem
• nukleotydami flawinowymi
• nukleotydami pirydynowymi

¹⁵

Rola w procesach metabolicznych

Kwas askorbowy bierze udział w wielu istotnych procesach metabolicznych, w tym:¹⁶

• metabolizmie tyrozyny i fenyloalaniny
• przemianach kwasu foliowego
• metabolizmie żelaza
• przemianach histaminy i noradrenaliny
• syntezie karnityny
• metabolizmie białek i lipoidów
• procesie hydroksylacji cholesterolu do kwasów żółciowych

¹⁷

Metabolity kwasu askorbinowego

Część kwasu askorbinowego ulega biotransformacji do nieczynnych metabolitów, głównie w postaci siarczanów i kwasu szczawiowego.¹⁸ Te metabolity nie wykazują aktywności biologicznej charakterystycznej dla kwasu askorbinowego.

Eliminacja kwasu askorbinowego

Kwas askorbowy oraz jego metabolity są wydalane głównie przez nerki. Wydalanie następuje zarówno w postaci niezmienionej, jak i w formie metabolitów.¹⁹²⁰

Progi wydalania nerkowego

Istnieje pewien próg stężenia kwasu askorbinowego w osoczu, powyżej którego niezmieniona postać substancji jest wydalana z moczem. Gdy stężenie w osoczu przekracza 14 mg/litr, wchłonięty kwas askorbowy jest wydalany głównie w postaci niezmienionej z moczem.²¹ Stanowi to swego rodzaju fizjologiczny mechanizm kontrolujący stężenie kwasu askorbinowego w organizmie.

Interakcje farmakokinetyczne kwasu askorbinowego

W preparatach złożonych, kwas askorbowy może występować razem z innymi składnikami aktywnymi, takimi jak paracetamol czy chlorowodorek fenylefryny. Badania właściwości farmakokinetycznych tych połączeń nie wykazały istotnych interakcji na poziomie wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu czy eliminacji pomiędzy poszczególnymi składnikami.²²

Badania farmakokinetyczne kwasu askorbinowego

W badaniach farmakokinetycznych z użyciem znakowanych izotopowo cząsteczek, dla produktów zawierających kwas askorbowy w połączeniu z innymi substancjami (jak np. wyciąg z Ruscus aculeatus i hesperydyna), wykazano wchłanianie kwasu askorbinowego z maksymalnym stężeniem w surowicy osiąganym w drugiej godzinie po podaniu doustnym. Eliminacja następowała przez drogi moczowe i pokarmowe.²³

Dla kwasu askorbinowego w produktach złożonych, część eliminacji może zachodzić przez układ wątrobowo-jelitowy, co wiąże się z wydalaniem substancji z kałem.²⁴

Farmakokinetyka w ujęciu całościowym

Kwas askorbowy wykazuje złożoną farmakokinetykę, charakteryzującą się:²⁵²⁶

• Dobrym, ale nasycalnym wchłanianiem z przewodu pokarmowego (70-80% przy niższych dawkach)
• Umiarkowanym (25%) wiązaniem z białkami osocza
• Szybkim osiąganiem stężenia maksymalnego (2-3 godziny po podaniu)
• Odwracalnym metabolizmem do kwasu dehydroaskorbowego
• Szeroką dystrybucją tkankową z preferencyjną kumulacją w tkankach o intensywnym metabolizmie
• Wydalaniem głównie przez nerki w postaci niezmienionej (przy wysokich stężeniach) oraz metabolitów

²⁷²⁸