Przedawkowanie
Kwas askorbinowy

Przedawkowanie kwasu askorbinowego

Kwas askorbowy (witamina C) jest substancją o stosunkowo niskiej toksyczności, jednak przedawkowanie może prowadzić do szeregu poważnych objawów klinicznych. Szczególne ryzyko występuje u pacjentów z współistniejącymi schorzeniami oraz przy jednoczesnym przedawkowaniu innych substancji czynnych zawartych w preparatach wieloskładnikowych.¹

Mechanizm toksyczności

Przedawkowanie kwasu askorbowego może wywoływać różne efekty patofizjologiczne, zależne od dawki oraz indywidualnych czynników ryzyka pacjenta. Szczególnie niebezpieczne jest spożycie dużych dawek u osób z określonymi predyspozycjami genetycznymi lub schorzeniami współistniejącymi.²

Przy wysokich dawkach kwasu askorbowego (powyżej 3 g) mogą wystąpić zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego, takie jak przejściowa biegunka osmotyczna, nudności i dyskomfort w jamie brzusznej.³

Istotnym problemem przy długotrwałym stosowaniu wysokich dawek kwasu askorbowego jest ryzyko kamicy szczawianowej. Stosowanie kwasu askorbowego w dawce dobowej przekraczającej 1 g może znacząco zwiększać to ryzyko.⁴

Objawy przedawkowania

Przedawkowanie kwasu askorbowego może manifestować się różnorodnymi objawami klinicznymi, które zależą od przyjętej dawki oraz współistniejących zaburzeń. W przypadku preparatów wieloskładnikowych, objawy przedawkowania kwasu askorbowego mogą być maskowane przez bardziej toksyczne reakcje wynikające z przedawkowania innych substancji aktywnych, np. paracetamolu.⁵

Interakcje z innymi składnikami preparatów wieloskładnikowych

W preparatach wieloskładnikowych zawierających kwas askorbowy i paracetamol, przedawkowanie paracetamolu stanowi znacznie poważniejsze zagrożenie dla życia pacjenta niż przedawkowanie samego kwasu askorbowego. W takich przypadkach toksyczność kwasu askorbowego schodzi na drugi plan, a priorytetem jest leczenie zatrucia paracetamolem.^{6 7}

W przypadku preparatów zawierających fenylefrynę, należy pamiętać o możliwych objawach przedawkowania tej substancji, takich jak zaburzenia hemodynamiczne, tachykardia, podwyższone ciśnienie tętnicze czy zapaść naczyniowa z towarzyszącą depresją oddechową.⁸

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Leczenie przedawkowania kwasu askorbowego jest głównie objawowe i polega na następujących działaniach:⁹

• Zaprzestanie podawania preparatu zawierającego kwas askorbowy
• Utrzymanie odpowiedniego nawodnienia pacjenta
• Podaż płynów, szczególnie soków owocowych przy występowaniu biegunki
• Monitorowanie parametrów życiowych i stanu klinicznego pacjenta
• W przypadku znaczącego przedawkowania – dożylne nawodnienie¹⁰

W przypadku kombinowanych preparatów zawierających kwas askorbowy z innymi substancjami czynnymi, postępowanie terapeutyczne należy dostosować do substancji o najwyższym potencjale toksycznym (np. paracetamol). W takiej sytuacji leczenie przedawkowania kwasu askorbowego ma znaczenie drugorzędne.¹¹

W przypadku produktów wieloskładnikowych zawierających paracetamol, w sytuacji przyjęcia jednorazowo paracetamolu w dawce 5 g lub więcej, należy natychmiast wdrożyć odpowiednie procedury, tj. sprowokować wymioty (jeśli od spożycia nie upłynęła więcej niż godzina), podać 60-100 g węgla aktywowanego doustnie i bezzwłocznie skontaktować się z lekarzem.¹²

Grupy szczególnego ryzyka

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z następującymi czynnikami ryzyka:¹³

• Niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej (G6PD) – duże dawki kwasu askorbowego mogą prowadzić do niedokrwistości hemolitycznej
• Skłonność do kamicy nerkowej – zwiększone ryzyko tworzenia złogów szczawianowych przy dawkach dobowych powyżej 1 g
• Zaburzenia czynności nerek – zmniejszony klirens kwasu askorbowego i jego metabolitów
• Współistniejące choroby wątroby – szczególnie istotne przy przedawkowaniu preparatów zawierających również paracetamol

Wnioski kliniczne

Przedawkowanie kwasu askorbowego rzadko stanowi bezpośrednie zagrożenie życia, jednak może prowadzić do istotnych klinicznie objawów, szczególnie u pacjentów z grup ryzyka. W przypadku preparatów wieloskładnikowych, główne zagrożenie zwykle wynika z przedawkowania innych substancji czynnych (np. paracetamolu), a objawy przedawkowania kwasu askorbowego mogą być maskowane lub wtórne.^{14 15}

W przypadku podejrzenia znaczącego przedawkowania, konieczna jest szybka interwencja medyczna, uwzględniająca całościową ocenę stanu klinicznego pacjenta oraz farmakologiczne właściwości wszystkich przedawkowanych składników. W ciężkich przypadkach zalecana jest hospitalizacja i intensywne leczenie objawowe z monitorowaniem parametrów życiowych.¹⁶