Właściwości farmakodynamiczne
Fosfolipidy

Właściwości farmakodynamiczne fosfolipidów

Fosfolipidy z nasion soi (Phospholipidum essentiale, essential phospholipids, EPL) należą do grupy farmakoterapeutycznej leków stosowanych w chorobach wątroby (kod ATC: A05BA). Ich głównym składnikiem aktywnym jest polienylofosfatydylocholina (PPC), stanowiąca około 76% składu fosfolipidów sojowych, która odpowiada za ich działanie farmakologiczne.¹²

Mechanizm działania na poziomie komórkowym

Podstawowe działanie biologiczne polienylofosfatydylocholiny (PPC) opiera się na jej zdolności do wbudowywania się w błony komórkowe i błony organelli komórkowych. W tych strukturach zastępuje ona endogenne fosfolipidy, które stanowią podstawowy element strukturalny i czynnościowy błon, wykazując przy tym szczególne powinowactwo do komórek wątrobowych. W ten sposób PPC odtwarza prawidłową strukturę i funkcję uszkodzonych błon komórkowych oraz uzupełnia niedobory fosfolipidów błonowych.³⁴

Efektem działania fosfolipidów jest poprawa właściwości fizykochemicznych błon komórkowych, w tym ich:⁵⁶

• płynności
• elastyczności
• giętkości
• stabilności
• przepuszczalności

⁷⁸

Poprawa tych parametrów jest osiągana dzięki zwiększeniu ilości nienasyconych kwasów tłuszczowych w strukturze błon komórkowych.⁹¹⁰

Działanie na tkankę wątrobową

Wbudowywanie się niezbędnych fosfolipidów w błony biologiczne, szczególnie błony hepatocytów (komórek wątrobowych), prowadzi do poprawy wielu parametrów odzwierciedlających stan czynnościowy i morfologiczny wątroby:¹¹¹²

• przyspieszenie eliminacji depozytów tłuszczu z hepatocytów
• hamowanie procesów włóknienia
• normalizacja patologicznie podwyższonych wartości wskaźników biochemicznych uszkodzenia komórek wątroby:
  • AST (aminotransferaza asparaginianowa)
  • ALT (aminotransferaza alaninowa)
  • GGTP (gamma-glutamylotransferaza)

¹³¹⁴

Działanie przeciwwłóknieniowe

Polienylofosfatydylocholina zapobiega i ogranicza rozwój zwłóknienia wątroby wywołany alkoholem etylowym i czterochlorkiem węgla (CCl₄) poprzez:¹⁵¹⁶

• zmniejszenie proliferacji komórek gwiaździstych
• ograniczenie przekształcania lipocytów w komórki przejściowe wytwarzające kolagen
• zwiększenie aktywności kolagenazy, co przyspiesza rozkład kolagenu

¹⁷¹⁸

W przypadku poalkoholowego uszkodzenia wątroby, stosowanie PPC, oprócz hamowania procesów włóknienia, powoduje również:¹⁹²⁰

• przyspieszenie eliminacji złogów tłuszczu z hepatocytów
• normalizację biochemicznych wskaźników uszkodzenia wątroby

²¹²²

Działanie regeneracyjne

W badaniach przeprowadzonych na zwierzętach (szczurach) wykazano, że PPC przyspiesza ustępowanie zwłóknienia wątroby wywołanego podawaniem czterochlorku węgla (CCl₄).²³²⁴

W doświadczeniach na zwierzętach PPC pobudzała regenerację hepatocytów uszkodzonych przez:²⁵²⁶

• czterochlorek węgla (CCl₄)
• galaktozaminę
• cholestazę

²⁷²⁸

W wyniku działania PPC obserwowano następujące efekty regeneracyjne:²⁹³⁰

• zwiększenie ilości białka i DNA
• zwiększenie aktywności cholinoesterazy
• zwiększenie wbudowywania znakowanych aminokwasów i nukleotydów

³¹³²

Działanie wątroboochronne w modelach doświadczalnych

W modelach eksperymentalnych ostrego uszkodzenia wątroby obserwowano działanie wątroboochronne fosfolipidów. Modele te obejmowały uszkodzenia spowodowane:³³³⁴

• etanolem
• alkoholem allilowym
• czterochlorkiem węgla
• paracetamolem
• galaktozaminą

³⁵³⁶

W modelach przewlekłych uszkodzeń wątroby obserwowano hamowanie stłuszczenia i zwłóknienia wątroby. Modele te obejmowały uszkodzenia wywołane:³⁷³⁸

• etanolem
• tioacetamidem
• rozpuszczalnikami organicznymi

³⁹⁴⁰

Podstawowe mechanizmy działania fosfolipidów

Za podstawowe mechanizmy działania fosfolipidów uważa się:⁴¹⁴²

• przyspieszenie regeneracji błon komórkowych
• stabilizację błon komórkowych
• hamowanie peroksydacji lipidów
• hamowanie syntezy kolagenu

⁴³⁴⁴

Badania farmakodynamiczne u ludzi

Należy zauważyć, że brak jest szczegółowych badań farmakodynamicznych dotyczących działania fosfolipidów u ludzi, a większość danych pochodzi z badań eksperymentalnych na modelach zwierzęcych.⁴⁵⁴⁶