Przedawkowanie
Fenytoina

Przedawkowanie fenytoiny

Przedawkowanie fenytoiny stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta, mogące prowadzić do ciężkich powikłań, a nawet zgonu. Przypadki przedawkowania mogą wystąpić zarówno przy stosowaniu postaci doustnych (Phenytoinum WZF), jak i parenteralnych (Phenytoin Hikma). Objawy toksyczności fenytoiny pojawiają się przy różnych stężeniach leku w osoczu, co wskazuje na znaczną zmienność osobniczą wrażliwości na lek.^{1 2}

Dawka śmiertelna

Szacuje się, że przeciętna dawka śmiertelna (przy podaniu jednorazowym) dla osób dorosłych wynosi około 2-5 g fenytoiny. Nie ustalono dokładnej dawki śmiertelnej dla dzieci i młodzieży.^{3 4}

Warto zaznaczyć, że udokumentowano przypadki całkowitego wyzdrowienia po przyjęciu dawki 25-krotnie przekraczającej dawkę leczniczą, co doprowadziło do stężenia fenytoiny w surowicy powyżej 100 mg/l (400 mikromoli/l).⁵

Objawy przedawkowania

Objawy przedawkowania fenytoiny rozwijają się progresywnie wraz ze wzrostem stężenia leku w organizmie. Wczesne objawy toksyczności obejmują przede wszystkim zaburzenia neurologiczne, które mogą narastać z upływem czasu i prowadzić do stanów zagrażających życiu.^{6 7}

Długotrwałe przedawkowanie lub ostre zatrucie fenytoiką może prowadzić do nieodwracalnych zmian degeneracyjnych w móżdżku.⁸

Należy zwrócić uwagę, że w niektórych przypadkach nie obserwowano objawów toksyczności nawet przy stężeniach fenytoiny w surowicy przekraczających 50 mg/l, co dodatkowo potwierdza wysoką zmienność osobniczą.⁹

Przyczyny zgonu w przedawkowaniu

W ciężkich przypadkach przedawkowania fenytoiny śmierć najczęściej następuje w wyniku:^{10 11}

• Ośrodkowej depresji oddechu – zahamowanie funkcji ośrodka oddechowego w pniu mózgu
• Niewydolności krążenia – zaburzenia funkcji układu sercowo-naczyniowego
• Niewydolności krążeniowo-oddechowej – połączenie zaburzeń funkcji układu krążenia i oddechowego

^{12 13}

Postępowanie w przedawkowaniu

Leczenie przedawkowania fenytoiny jest głównie objawowe i podtrzymujące, ponieważ nie istnieje swoista odtrutka na ten lek.¹⁴

Natychmiastowe postępowanie

W przypadku ostrego przedawkowania należy wdrożyć następujące działania:^{15 16}

• Płukanie żołądka – zalecane, jeśli od zażycia leku nie upłynęła więcej niż godzina
• Podanie węgla aktywowanego – w celu zmniejszenia wchłaniania leku
• Zabezpieczenie drożności dróg oddechowych – szczególnie w przypadku braku odruchu wymiotnego
• Tlenoterapia i wspomaganie oddychania – w przypadku depresji oddechowej
• Monitorowanie pacjenta na oddziale intensywnej terapii
• Kontrola stężenia fenytoiny w osoczu

^{17 18}

Metody oczyszczania organizmu

W przypadku ciężkiego przedawkowania fenytoiny można rozważyć następujące metody eliminacji leku z organizmu, choć ich skuteczność jest zróżnicowana:^{19 20}

• Hemodializa – może być rozważona, gdyż fenytoina nie wiąże się całkowicie z białkami osocza, jednak jej skuteczność jest ograniczona
• Wymuszona diureza – o małej skuteczności
• Dializa otrzewnowa – o małej skuteczności
• Hemoperfuzja z węglem aktywnym – brak wystarczających danych o skuteczności
• Całkowita wymiana osocza/transfuzja wymienna – stosowana w szczególności w leczeniu ciężkich przedawkowań u dzieci

^{21 22}

Dodatkowe uwagi

W przypadkach przedawkowania fenytoiny należy zawsze rozważyć możliwość jednoczesnego zatrucia innymi substancjami o działaniu hamującym na ośrodkowy układ nerwowy, w tym alkoholem.²³

Ze względu na brak specyficznej odtrutki, głównym podejściem terapeutycznym pozostaje intensywne leczenie objawowe i podtrzymujące, z regularnym monitorowaniem stężenia fenytoiny w osoczu.²⁴