Przeciwwskazania stosowania
Fenytoina

Przeciwwskazania stosowania fenytoiny

Fenytoina, jako substancja przeciwpadaczkowa, posiada szereg przeciwwskazań, które należy bezwzględnie uwzględnić podczas kwalifikacji pacjenta do leczenia. Przeciwwskazania te wynikają zarówno z potencjalnych zagrożeń dla zdrowia pacjenta, jak i z właściwości fizykochemicznych preparatów zawierających fenytoinę. Znajomość tych ograniczeń jest kluczowa dla bezpiecznego stosowania leku.^{1 2}

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania fenytoiny jest nadwrażliwość pacjenta na tę substancję lub jej pochodne. Dotyczy to zarówno postaci doustnych (Phenytoinum WZF), jak i preparatów do wstrzykiwań (Phenytoin Hikma). Reakcje alergiczne na fenytoinę lub inne pochodne hydantoiny stanowią bezwzględne przeciwwskazanie do jej stosowania.^{3 4}

Należy zwrócić szczególną uwagę na możliwość wystąpienia nadwrażliwości nie tylko na samą substancję czynną, ale również na substancje pomocnicze zawarte w preparacie. W przypadku Phenytoin Hikma są to m.in. alkohol etylowy (394 mg/5 ml), glikol propylenowy (2072 mg/5 ml) oraz sód (0,517 mg – 0,776 mg/5 ml).⁵

Przeciwwskazania hematologiczne

Fenytoina nie powinna być stosowana u pacjentów z istniejącym już poważnym uszkodzeniem krwinek lub szpiku kostnego. Lek może powodować lub nasilać zaburzenia hematologiczne, dlatego jego stosowanie u pacjentów z wcześniej istniejącą dysfunkcją układu krwiotwórczego może prowadzić do poważnych powikłań.⁶

Przeciwwskazania kardiologiczne

Ze względu na wpływ fenytoiny na układ przewodzący serca, istnieją liczne przeciwwskazania kardiologiczne do jej stosowania, szczególnie w przypadku preparatu Phenytoin Hikma do wstrzykiwań. Należą do nich:

• Blok przedsionkowo-komorowy II i III stopnia
• Zespół Stokesa-Adamsa
• Zespół chorego węzła zatokowego
• Bradykardia zatokowa
• Blok zatokowo-przedsionkowy

⁷

Ponadto, fenytoina jest przeciwwskazana do stosowania w pierwszych trzech miesiącach po zawale mięśnia sercowego oraz u pacjentów z zaburzeniem pojemności minutowej serca, szczególnie gdy frakcja wyrzutowa lewej komory jest mniejsza niż 35%.<sup data-drug="Phenytoin Hikma" data-section="Przeciwwskazania" title="w ciągu pierwszych trzech miesięcy po zawale mięśnia sercowego oraz w przypadku zaburzenia pojemności minutowej serca (frakcja wyrzutowa lewej komory 8

Porfiria jako przeciwwskazanie

Istotnym przeciwwskazaniem do stosowania fenytoiny w formie doustnej (Phenytoinum WZF) jest porfiria – grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się zaburzeniami biosyntezy hemu. Fenytoina może nasilać objawy porfirii lub wywoływać ataki tej choroby, dlatego jej stosowanie u pacjentów z porfirią jest przeciwwskazane.⁹

Przeciwwskazania dotyczące drogi podania

W przypadku preparatu Phenytoin Hikma, który jest roztworem do wstrzykiwań o pH w zakresie 11,5-12,1, istnieją ściśle określone przeciwwskazania dotyczące drogi podania. Ze względu na wysokie pH produktu leczniczego, przeciwwskazane jest podawanie fenytoiny:

• Podskórnie
• Dotętniczo

^{10 11}

Warunki, w których należy odradzić stosowanie fenytoiny

Fenytoina dostępna jest w różnych postaciach farmaceutycznych, w tym jako tabletki (Phenytoinum WZF 100 mg) oraz roztwór do wstrzykiwań (Phenytoin Hikma 50 mg/ml). Oprócz bezwzględnych przeciwwskazań, istnieją również sytuacje kliniczne, w których stosowanie fenytoiny powinno być odradzane ze względu na zwiększone ryzyko działań niepożądanych.^{12 13}

Ryzyko reakcji alergicznych krzyżowych

U pacjentów z historią reakcji alergicznych na inne leki przeciwpadaczkowe, szczególnie pochodne barbituranów, istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia reakcji krzyżowych na fenytoinę. W takich przypadkach należy rozważyć zastosowanie alternatywnego leku przeciwpadaczkowego z innej grupy chemicznej.^{14 15}

Wczesne stany po zawale serca

Stosowanie fenytoiny jest niewskazane u pacjentów, którzy przebyli zawał mięśnia sercowego w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W tym okresie serce jest szczególnie wrażliwe na działanie leków wpływających na układ przewodzący, a fenytoina może nasilać zaburzenia przewodzenia i automatyzmu.¹⁶

Niewydolność serca z niską frakcją wyrzutową

Pacjenci z niewydolnością serca i obniżoną frakcją wyrzutową lewej komory (poniżej 35%) nie powinni być leczeni fenytoiną. W tej grupie chorych lek może nasilać zaburzenia hemodynamiczne i pogarszać rokowanie.<sup data-drug="Phenytoin Hikma" data-section="Przeciwwskazania" title="w przypadku zaburzenia pojemności minutowej serca (frakcja wyrzutowa lewej komory 17

Zaburzenia przewodzenia w sercu

Fenytoina powinna być odradzana pacjentom z zaburzeniami przewodzenia w sercu, nawet jeśli nie osiągają one poziomu bezwzględnego przeciwwskazania. Dotyczy to w szczególności osób z:

• Blokiem przedsionkowo-komorowym I stopnia
• Wydłużonym odstępem PR w zapisie EKG
• Zaburzeniami funkcji węzła zatokowego

¹⁸

Łagodne zaburzenia hematologiczne

Choć tylko ciężkie uszkodzenie krwinek lub szpiku kostnego stanowi bezwzględne przeciwwskazanie, należy odradzać stosowanie fenytoiny również pacjentom z łagodnymi zaburzeniami hematologicznymi. Fenytoina może nasilać już istniejące zaburzenia i prowadzić do ich progresji.¹⁹

Pacjenci z wywiadem w kierunku porfirii

Nawet u pacjentów z porfirią w wywiadzie, u których choroba jest obecnie w remisji, stosowanie fenytoiny powinno być odradzane. Lek może wywoływać zaostrzenia choroby i prowadzić do ataków porfirii.²⁰

Pacjenci obciążeni ryzykiem reakcji nadwrażliwości

Pacjentom z predyspozycją genetyczną do reakcji nadwrażliwości na leki, z historią ciężkich reakcji skórnych lub z zaburzeniami immunologicznymi należy odradzać stosowanie fenytoiny. Lek ten może wywołać ciężkie reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona czy toksyczną nekrolizę naskórka.^{21 22}

Niewłaściwe drogi podania

W przypadku Phenytoin Hikma, który jest roztworem o wysokim pH (11,5-12,1), należy bezwzględnie odradzać podawanie preparatu podskórnie lub dotętniczo. Te drogi podania mogą prowadzić do poważnych uszkodzeń tkanek i naczyń krwionośnych.^{23 24}

Znajomość wszystkich przeciwwskazań i warunków, w których należy odradzać stosowanie fenytoiny, jest niezbędna dla zapewnienia bezpieczeństwa terapii przeciwpadaczkowej. Decyzja o zastosowaniu fenytoiny powinna być zawsze poprzedzona dokładną oceną stanu pacjenta, z uwzględnieniem wszystkich potencjalnych ryzyk i korzyści wynikających z leczenia tym lekiem.^{25 26}