Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Fenytoina

Wpływ fenytoiny na płodność, ciążę i laktację

Fenytoina, jako lek przeciwpadaczkowy, wymaga szczególnego podejścia w przypadku stosowania u kobiet w wieku rozrodczym, planujących ciążę, będących w ciąży lub karmiących piersią. Lekarze przepisujący produkty zawierające fenytoinę (takie jak Phenytoin Hikma czy Phenytoinum WZF) powinni przekazać pacjentkom kompleksowe informacje dotyczące potencjalnych zagrożeń oraz zasad bezpiecznego stosowania tego leku.¹

Kobiety w wieku rozrodczym

Przed rozpoczęciem leczenia fenytoiną u kobiet w wieku rozrodczym należy dokładnie ocenić stosunek potencjalnych korzyści do ryzyka. Produkty zawierające fenytoinę nie powinny być stosowane u kobiet w wieku rozrodczym, chyba że po dokładnym rozważeniu innych metod leczenia zostanie uznane, że korzyści przewyższają ryzyko.² Zaleca się wykonanie testu ciążowego przed rozpoczęciem terapii.³

Pacjentki powinny zostać poinformowane o możliwych zagrożeniach związanych ze stosowaniem fenytoiny w przypadku zajścia w ciążę. Kobiety stosujące fenytoinę i planujące ciążę powinny otrzymać specjalistyczną poradę dotyczącą możliwości zmiany leczenia na bezpieczniejsze przed poczęciem.^{4 5}

Antykoncepcja

Szczególną uwagę należy zwrócić na interakcje fenytoiny z doustnymi środkami antykoncepcyjnymi. Ze względu na indukcję enzymów wątrobowych, fenytoina może obniżać skuteczność hormonalnych metod antykoncepcji.^{6 7}

Kobiety w wieku rozrodczym powinny stosować skuteczne metody antykoncepcji podczas leczenia fenytoiną i przez miesiąc po jego zakończeniu. Zaleca się stosowanie co najmniej jednej skutecznej metody (np. wkładki domacicznej) lub dwóch uzupełniających się metod, w tym mechanicznej. Wybór odpowiedniej metody antykoncepcji powinien być przedyskutowany indywidualnie z każdą pacjentką.⁸

Stosowanie fenytoiny w ciąży

Fenytoina może być stosowana w czasie ciąży tylko po dokładnej analizie stosunku ryzyka do korzyści i przy braku innych odpowiednich metod leczenia.^{9 10}

W przypadku pacjentki, która zaszła w ciążę podczas stosowania fenytoiny, należy skierować ją na specjalistyczną konsultację w celu ponownej oceny terapii i rozważenia innych możliwości leczenia.¹¹

Należy pamiętać, że gwałtowne odstawienie leków przeciwpadaczkowych, w tym fenytoiny, u kobiet w ciąży może prowadzić do napadów przełomowych, co może być szkodliwe zarówno dla matki, jak i dla płodu.^{12 13}

Ryzyko wad wrodzonych

Ekspozycja na fenytoinę w okresie ciąży wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia wad wrodzonych. U potomstwa matek leczonych środkami przeciwdrgawkowymi ryzyko wystąpienia wad wrodzonych jest 2-3 razy wyższe niż w populacji ogólnej.^{14 15}

Do najczęściej obserwowanych wad rozwojowych związanych ze stosowaniem fenytoiny należą:

• Niedorozwój paznokci lub całego paliczka paznokciowego¹⁶
• Zniekształcenie twarzoczaszki (niedorozwój środkowej części twarzy)¹⁷
• Rozszczep wargi i/lub podniebienia^{18 19}
• Wady układu sercowo-naczyniowego²⁰
• Wady cewy nerwowej²¹
• Małogłowie²²
• Opóźnienie wzrostu i ograniczenie zdolności poznawczych²³

²⁴

Powyższe wady mogą występować jako oddzielne jednostki lub jako element płodowego zespołu hydantoinowego.²⁵

Terapia wieloma lekami przeciwpadaczkowymi może wiązać się z wyższym ryzykiem wad wrodzonych w porównaniu z monoterapią, dlatego zaleca się stosowanie monoterapii, jeśli jest to możliwe.²⁶

Ryzyko nowotworów

U dzieci z ekspozycją na fenytoinę w okresie prenatalnym opisano przypadki guzów neuroektodermalnych, w tym nerwiaków zarodkowych współczulnych. Chociaż liczba przypadków jest zbyt mała, aby wykazać jednoznaczny związek przyczynowo-skutkowy, nie można wykluczyć ryzyka kancerogenezy przezłożyskowej.^{27 28}

Zaburzenia neurorozwojowe

U dzieci urodzonych przez kobiety z padaczką, które podczas ciąży stosowały fenytoinę w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi lekami przeciwpadaczkowymi, zgłaszano zaburzenia neurorozwojowe. Badania dotyczące ryzyka zaburzeń neurorozwojowych u dzieci narażonych na fenytoinę w okresie ciąży są jednak niejednoznaczne, dlatego nie można tego ryzyka jednoznacznie wykluczyć.²⁹

Postępowanie podczas ciąży

Dawkowanie i monitorowanie

Podczas ciąży stężenie fenytoiny w osoczu może się zmniejszać, a po porodzie wzrastać do wartości sprzed ciąży. Obserwowano zwiększenie częstości występowania napadów drgawkowych w czasie ciąży, co może być spowodowane zaburzeniami wchłaniania lub metabolizmu fenytoiny.^{30 31}

Zaleca się systematyczne monitorowanie stężenia fenytoiny w osoczu podczas ciąży i po porodzie, aby dostosować dawkowanie do stanu pacjentki. Po porodzie należy rozważyć powrót do dawkowania zalecanego przed okresem ciąży.^{32 33}

Podczas organogenezy, szczególnie pomiędzy 20. a 40. dniem ciąży, należy stosować najniższe dawki fenytoiny wystarczające do kontroli napadów, ponieważ częstość występowania wad rozwojowych jest wyraźnie zależna od dawki.^{34 35}

Profilaktyka krwawień

U noworodków z ekspozycją na fenytoinę w okresie prenatalnym należy spodziewać się obniżenia czynników krzepnięcia zależnych od witaminy K w ciągu pierwszych 24 godzin życia. Opisywano występowanie krwotoków u takich noworodków.^{36 37}

W celu zapobiegania powikłaniom krwotocznym, zaleca się profilaktyczne podawanie witaminy K1 kobiecie w ciągu ostatnich kilku miesięcy ciąży, a następnie także noworodkowi po urodzeniu.^{38 39}

Suplementacja kwasu foliowego

Zaleca się profilaktyczne podawanie kwasu foliowego kobietom w ciąży przyjmującym fenytoinę.⁴⁰

Badania diagnostyczne

Kobietom w ciąży stosującym fenytoinę należy zaproponować wykonanie badania ultrasonograficznego w wysokiej rozdzielczości w celu wczesnego wykrycia ewentualnych wad rozwojowych u płodu.⁴¹

Karmienie piersią

Fenytoina przenika do mleka kobiecego w stężeniu wynoszącym około jednej trzeciej stężenia w osoczu matki.^{42 43}

Nie zaleca się karmienia piersią podczas przyjmowania fenytoiny.^{44 45} Jeżeli jednak matka zdecyduje się na karmienie piersią podczas leczenia fenytoiną, noworodka należy monitorować pod kątem obniżonego przyrostu masy ciała lub zwiększonej senności.⁴⁶