Leksykon składników
na literę „P”
Składniki na „P”, strona 2 z 4
pemetreksed
Pemetreksed to cytostatyk z grupy antymetabolitów kwasu foliowego, który hamuje enzymy zależne od kwasu foliowego niezbędne do syntezy nukleotydów, blokując tym samym replikację DNA i podziały komórkowe. Działa wielokierunkowo, hamując syntazę tymidylanową, dehydrogenazę dihydrofolianową oraz formylotransferazę rybonukleotydową glicynamidową, co prowadzi do zaburzenia metabolizmu kwasu foliowego i zahamowania wzrostu komórek nowotworowych.
pleryksafor
Pleryksafor to innowacyjna substancja czynna stosowana w hematologii jako mobilizator komórek macierzystych. Działa poprzez specyficzne blokowanie receptora chemokinowego CXCR4, co uniemożliwia wiązanie czynnika SDF-1 (stromal-derived factor-1), a w konsekwencji prowadzi do uwolnienia hematopoetycznych komórek macierzystych z niszy szpikowej do krwi obwodowej.
potas
Potas jest kluczowym elektrolitem w organizmie, niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania komórek, szczególnie mięśni i nerwów. Odgrywa istotną rolę w utrzymaniu równowagi elektrolitowej, regulacji rytmu serca, skurczów mięśni oraz przewodnictwa nerwowego. Potas współdziała z sodem w utrzymaniu prawidłowego ciśnienia osmotycznego i równowagi kwasowo-zasadowej.
propionian klobetazolu
Propionian klobetazolu to syntetyczny kortykosteroid o bardzo silnym działaniu przeciwzapalnym, przeciwświądowym i obkurczającym naczynia krwionośne. Jest to jeden z najsilniejszych glikokortykosteroidów stosowanych miejscowo w dermatologii, klasyfikowany jako kortykosteroid IV klasy (najsilniejszej). Jego mechanizm działania polega na hamowaniu uwalniania mediatorów zapalnych, redukcji przepuszczalności naczyń i hamowaniu migracji komórek zapalnych.
poli(O-2-hydroksyetylo)skrobia
Poli(O-2-hydroksyetylo)skrobia (HES) to syntetyczny koloid stosowany jako substytut osocza w terapii płynowej. Działa poprzez zwiększenie objętości wewnątrznaczyniowej, poprawiając perfuzję tkankową i transport tlenu. HES skutecznie przywraca objętość krwi krążącej w stanach hipowolemii, szoku krwotocznym i innych sytuacjach klinicznych wymagających szybkiego uzupełnienia płynów.
Pulsatilla
Pulsatilla to ekstrakt roślinny pozyskiwany z sasanki łąkowej (Pulsatilla pratensis) i innych gatunków z rodzaju Pulsatilla, stosowany w homeopatii i fitoterapii. Zawiera szereg bioaktywnych związków, w tym saponiny, flawonoidy i laktony, którym przypisuje się działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe, uspokajające i regulujące układ hormonalny. W medycynie komplementarnej preparaty z pulsatilli wykorzystywane są głównie w leczeniu stanów zapalnych dróg oddechowych, dolegliwości ginekologicznych oraz zaburzeń emocjonalnych.
Phytolacca decandra
Phytolacca decandra (znana również jako Phytolacca americana lub pokrzyk amerykański, szkarłatka amerykańska) to roślina wykorzystywana w homeopatii oraz medycynie tradycyjnej. Wyciągi z tej rośliny zawierają saponiny triterpenowe, fitolakozyd B i fitolakogenina, które wykazują działanie przeciwzapalne i immunomodulujące.
paklitaksel
Paklitaksel to lek przeciwnowotworowy z grupy taksanów, który hamuje podziały komórkowe poprzez stabilizację mikrotubuli i blokowanie ich rozpadu. Ten mechanizm działania prowadzi do zatrzymania cyklu komórkowego i wywołania apoptozy (zaprogramowanej śmierci komórki). Paklitaksel wykazuje szczególną skuteczność w leczeniu nowotworów litych, w tym raka piersi, jajnika, płuca oraz głowy i szyi.
pioglitazon
Pioglitazon to doustny lek przeciwcukrzycowy z grupy tiazolidynedionów (TZD, nazywanych też glitazonami), stosowany w leczeniu cukrzycy typu 2. Działa jako agonista receptorów aktywowanych przez proliferatory peroksysomów typu gamma (PPAR-γ), zwiększając wrażliwość tkanek docelowych (głównie wątroby, mięśni szkieletowych i tkanki tłuszczowej) na insulinę. Prowadzi to do poprawy kontroli glikemii bez zwiększania wydzielania insuliny.
potasu wodoroasparaginian
Potasu wodoroasparaginian (potas asparaginowy) to organiczna sól potasu i kwasu asparaginowego, stosowana jako składnik preparatów uzupełniających niedobory potasu w organizmie. Potas jest kluczowym elektrolitem odpowiedzialnym za prawidłowe funkcjonowanie komórek, szczególnie w układzie nerwowym i mięśniowym. Odgrywa istotną rolę w utrzymaniu prawidłowego ciśnienia tętniczego, gospodarki wodno-elektrolitowej oraz regulacji rytmu serca.
propyfenazon
Propyfenazon to niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ) należący do grupy pochodnych pirazolonu. Działa przeciwbólowo, przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie poprzez hamowanie cyklooksygenazy (COX), enzymu odpowiedzialnego za produkcję prostaglandyn – mediatorów stanu zapalnego. W przeciwieństwie do innych NLPZ, propyfenazon wykazuje silniejsze działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe niż przeciwzapalne.
prometazyna
Prometazyna to substancja czynna z grupy leków przeciwhistaminowych pierwszej generacji, należąca do pochodnych fenotiazyny. Działa antagonistycznie na receptory histaminowe H₁, wykazując silne działanie przeciwalergiczne, przeciwwymiotne oraz sedatywne. Mechanizm działania polega na blokowaniu receptorów histaminowych, co zapobiega typowym objawom reakcji alergicznych takim jak świąd, obrzęk czy zaczerwienienie skóry.
prometazyna chlorowodorek
Prometazyna chlorowodorek to substancja czynna z grupy leków przeciwhistaminowych pierwszej generacji, należąca do pochodnych fenotiazyny. Wykazuje silne działanie przeciwalergiczne poprzez blokowanie receptorów histaminowych H1, hamując objawy reakcji alergicznych takie jak świąd, obrzęk, wysypka czy katar. Dodatkowo posiada właściwości przeciwwymiotne, uspokajające i nasenne, co czyni ją wszechstronnym lekiem stosowanym w różnych schorzeniach.
potasu cytrynian
Potasu cytrynian (kalii citras) to organiczna sól potasu i kwasu cytrynowego, stosowana głównie w celu uzupełniania niedoborów potasu w organizmie oraz alkalizacji moczu. Działa poprzez dostarczanie jonów potasu, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania komórek, szczególnie mięśnia sercowego i mięśni szkieletowych, oraz poprzez tworzenie środowiska zasadowego w moczu.
prydynol
Prydynol to substancja czynna o działaniu rozkurczowym na mięśnie gładkie. Należy do grupy leków spazmolitycznych, które zmniejszają napięcie mięśni gładkich przewodu pokarmowego, dróg żółciowych i układu moczowego. Mechanizm działania prydynolu polega na blokowaniu kanałów wapniowych, co prowadzi do zmniejszenia napięcia mięśniowego i łagodzenia bólu spastycznego.
pentaerytrytylu tetraazotan
Pentaerytrytylu tetraazotan (PETN) to organiczny azotan stosowany w leczeniu choroby niedokrwiennej serca. Należy do grupy azotanów organicznych, które działają poprzez rozszerzanie naczyń krwionośnych, szczególnie żylnych, co prowadzi do zmniejszenia obciążenia wstępnego serca. Substancja uwalnia tlenek azotu, który aktywuje cyklazę guanylową, zwiększając poziom cGMP w komórkach mięśni gładkich naczyń, powodując ich rozkurcz.
pyrantel
Pyrantel to substancja czynna o działaniu przeciwpasożytniczym, należąca do grupy pochodnych tetrahydropirymidyny. Mechanizm jej działania polega na blokowaniu nerwowo-mięśniowej transmisji u nicieni, co prowadzi do porażenia i eliminacji pasożytów z organizmu gospodarza. Pyrantel działa głównie na pasożyty jelitowe takie jak glisty (Ascaris lumbricoides), owsiki (Enterobius vermicularis) oraz tęgoryjce (Ancylostoma duodenale, Necator americanus).
prednizolonu sodu bursztynian
Prednizolonu sodu bursztynian to syntetyczny glikokortykosteroid o silnym działaniu przeciwzapalnym, immunosupresyjnym oraz przeciwalergicznym. Jest to rozpuszczalna w wodzie sól bursztynianowa prednizolonu, co czyni ją idealną do stosowania w formie wstrzyknięć dożylnych i domięśniowych. Mechanizm działania polega na wiązaniu się z receptorami glikokortykosteroidowymi w cytoplazmie komórek, co prowadzi do hamowania procesów zapalnych poprzez blokowanie syntezy cytokin prozapalnych oraz migracji komórek układu immunologicznego do miejsca zapalenia.
pirydostygmina bromek
Pirydostygmina bromek to substancja czynna należąca do grupy inhibitorów acetylocholinesterazy, czyli enzymów rozkładających acetylocholinę – ważny neuroprzekaźnik w układzie nerwowym. Poprzez hamowanie tego enzymu, pirydostygmina zwiększa stężenie acetylocholiny w szczelinie synaptycznej, co poprawia przewodnictwo nerwowo-mięśniowe. Jest stosowana głównie w leczeniu miastenii (myasthenia gravis) – autoimmunologicznej choroby charakteryzującej się osłabieniem i męczliwością mięśni szkieletowych.
pantetonian wapnia
Pantetonian wapnia to sól wapniowa kwasu pantotenowego, znanego również jako witamina B5. Jest to substancja pełniąca ważne funkcje w organizmie, przede wszystkim jako składnik koenzymu A, niezbędnego do metabolizmu węglowodanów, tłuszczów i białek. Pantetonian wapnia uczestniczy w procesach wytwarzania energii, syntezie hormonów i cholesterolu oraz w produkcji neurotransmiterów.
propylotiouracyl
Propylotiouracyl (PTU) to substancja czynna należąca do grupy leków tyreostatycznych, stosowana w leczeniu nadczynności tarczycy. Działa poprzez hamowanie enzymu peroksydazy tarczycowej, co prowadzi do zmniejszenia produkcji hormonów tarczycy – tyroksyny (T4) i trijodotyroniny (T3). Dodatkowo blokuje obwodową konwersję T4 do aktywniejszej T3, co pomaga w kontrolowaniu objawów nadczynności tarczycy.
potasu wodorofosforan
Potasu wodorofosforan (potassium phosphate monobasic, KH₂PO₄) to nieorganiczny związek chemiczny stosowany jako suplement potasu i fosforu. Jest wykorzystywany w medycynie głównie do korygowania zaburzeń elektrolitowych, szczególnie w przypadkach hipokalemii (niedoboru potasu) oraz hipofosfatemii (niedoboru fosforanów).
Pulsatilla pratensis
Pulsatilla pratensis (sasanka łąkowa) to roślina należąca do rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae), wykorzystywana w medycynie jako substancja lecznicza, głównie w homeopatii. Zawiera szereg aktywnych związków biologicznych, w tym saponiny, alkaloidy, flawonoidy i glikozydy, które odpowiadają za jej działanie terapeutyczne. Pulsatilla wykazuje działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne, uspokajające i przeciwskurczowe.
propanol
Propanol to organiczny związek chemiczny z grupy alkoholi, który w medycynie najczęściej pojawia się w formie propranololu – nieselektywnego beta-adrenolityku. Działa blokując receptory beta-adrenergiczne w sercu, naczyniach krwionośnych i innych tkankach, co prowadzi do zmniejszenia częstości akcji serca, obniżenia ciśnienia tętniczego i zmniejszenia zapotrzebowania mięśnia sercowego na tlen.
Paeonia officinalis
Paeonia officinalis (piwonia lekarska) to roślina wykorzystywana w medycynie tradycyjnej i ziołolecznictwie. Jej korzenie, kwiaty i nasiona zawierają szereg związków biologicznie czynnych, w tym paeoniflorynę, glikozydy, flawonoidy i olejki eteryczne, które wykazują właściwości przeciwzapalne, przeciwdrgawkowe i uspokajające.
phytolacca americana
Phytolacca americana, znana również jako szkarłatka amerykańska lub pokrzyk amerykański, to roślina z rodziny szkarłatkowatych, która zyskała zastosowanie w medycynie alternatywnej i homeopatii. Wyciągi z tej rośliny zawierają saponiny triterpenowe, fitolakkatoksyny oraz flawonoidy, którym przypisuje się działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i immunomodulujące.
prawastatyna
Prawastatyna to lek należący do grupy statyn, które są inhibitorami reduktazy 3-hydroksy-3-metyloglutarylo-koenzymu A (HMG-CoA). Działa poprzez blokowanie enzymu odpowiedzialnego za produkcję cholesterolu w wątrobie, co prowadzi do zmniejszenia stężenia cholesterolu LDL („złego cholesterolu”) we krwi, a także umiarkowanego obniżenia poziomu trójglicerydów i podwyższenia poziomu HDL („dobrego cholesterolu”).
parykalcytol
Parykalcytol to syntetyczny analog witaminy D stosowany głównie w leczeniu wtórnej nadczynności przytarczyc u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek. Działa poprzez selektywne aktywowanie receptorów witaminy D (VDR), co prowadzi do zmniejszenia wydzielania parathormonu (PTH) przez przytarczyce. W przeciwieństwie do kalcytriolu, parykalcytol wykazuje mniejszy wpływ na absorpcję wapnia i fosforu w jelitach, co zmniejsza ryzyko hiperkalcemii i hiperfosfatemii.
płynny ekstrakt z ziela tymianku
Płynny ekstrakt z ziela tymianku to preparat leczniczy otrzymywany z Thymus vulgaris, zawierający olejki eteryczne (głównie tymol i karwakrol) oraz flawonoidy, garbniki i inne związki bioaktywne. Działa wykrztuśnie, mukolitycznie, spazmolitycznie oraz przeciwbakteryjnie, co czyni go skutecznym środkiem w leczeniu kaszlu i infekcji górnych dróg oddechowych.
proksymetakaina
Proksymetakaina to miejscowy środek znieczulający, należący do grupy estrów. Działa poprzez blokowanie kanałów sodowych w błonie komórkowej, co uniemożliwia powstawanie i przewodzenie impulsów nerwowych, powodując miejscowe znieczulenie. Substancja ta charakteryzuje się szybkim początkiem działania (zwykle 30 sekund), krótkim czasem działania (10-20 minut) oraz minimalnym działaniem drażniącym na tkanki.
potasu kanrenoinian
Potasu kanrenoinian to antagonista aldosteronu, należący do grupy diuretyków oszczędzających potas. Działa poprzez kompetycyjne blokowanie receptorów dla aldosteronu w kanalikach dystalnych nefronu, co prowadzi do zwiększonego wydalania sodu i wody z organizmu przy jednoczesnym zatrzymywaniu potasu. Mechanizm ten pozwala na efektywne zmniejszenie objętości płynów pozakomórkowych bez ryzyka hipokaliemii, typowej dla innych diuretyków.
polimyksyna B
Polimyksyna B to antybiotyk peptydowy wyizolowany z bakterii Bacillus polymyxa, stosowany głównie do leczenia zakażeń wywołanych przez bakterie Gram-ujemne. Działa poprzez wiązanie się z lipopolisacharydami błony zewnętrznej bakterii, prowadząc do zaburzenia przepuszczalności błony komórkowej i śmierci komórki bakteryjnej. Jest szczególnie skuteczna wobec wielolekoopornych patogenów takich jak Pseudomonas aeruginosa, Acinetobacter baumannii i Klebsiella pneumoniae.
pranoprofen
Pranoprofen to niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ) z grupy pochodnych kwasu propionowego, który wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. Jego mechanizm działania polega na hamowaniu aktywności enzymów cyklooksygenazy (COX-1 i COX-2), odpowiedzialnych za syntezę prostaglandyn – mediatorów stanu zapalnego i bólu.
pirenoksyna
Pirenoksyna to organiczny związek chemiczny stosowany głównie w okulistyce do leczenia zaćmy. Działa poprzez hamowanie oksydacji grup sulfhydrylowych białek soczewki oka, co zapobiega ich agregacji i zmętnieniu. Substancja ta posiada właściwości antyoksydacyjne, które chronią struktury soczewki przed szkodliwym działaniem wolnych rodników.
prochloroperazyna
Prochlorperazyna to pochodna fenotiazyny, należąca do grupy leków przeciwpsychotycznych pierwszej generacji o umiarkowanej sile działania. Działa głównie jako antagonista receptorów dopaminowych D2 w ośrodkowym układzie nerwowym, co odpowiada za jej właściwości przeciwpsychotyczne i przeciwwymiotne. Wykazuje również działanie antagonistyczne wobec receptorów histaminowych H1, muskarynowych i α-adrenergicznych.
potasu cytrynian jednowodny
Potasu cytrynian jednowodny (Kalii citras monohydricus) to organiczna sól potasu i kwasu cytrynowego. Jest to substancja, która działa jako lek alkalizujący mocz, używany głównie w leczeniu i profilaktyce kamicy nerkowej, szczególnie kamieni moczanowych i cystynowych. Cytrynian potasu zwiększa pH moczu, co hamuje krystalizację i tworzenie się kamieni, a także wspomaga rozpuszczanie już istniejących złogów.
podofilotoksyna
Podofilotoksyna to substancja czynna pochodzenia roślinnego, która wykazuje działanie przeciwwirusowe i przeciwnowotworowe. Jest ekstrahowana z korzeni i kłączy rośliny Podophyllum peltatum (Mayapple). Mechanizm działania polega na wiązaniu się z tubuliną komórkową, co prowadzi do zahamowania podziału komórkowego przez zatrzymanie mitozy w fazie metafazy, a w konsekwencji do apoptozy zainfekowanych komórek.
petydyna chlorowodorek
Petydyna chlorowodorek (meperydyna) to syntetyczny opioid, należący do grupy leków przeciwbólowych. Działa poprzez wiązanie się z receptorami opioidowymi w mózgu i rdzeniu kręgowym, co prowadzi do zmniejszenia percepcji bólu. Jest stosowana w leczeniu bólu o nasileniu umiarkowanym do silnego, szczególnie w przypadkach bólu ostrego. Oprócz działania przeciwbólowego, petydyna wykazuje działanie spazmolityczne, co czyni ją przydatną w leczeniu kolki nerkowej.
płynny wyciąg z liści Salvia officinalis
Płynny wyciąg z liści Salvia officinalis (szałwii lekarskiej) jest substancją czynną stosowaną w medycynie ze względu na swoje właściwości przeciwzapalne, przeciwbakteryjne i ściągające. Działa poprzez zawarte w nim związki biologicznie czynne, głównie olejki eteryczne (tujon, cyneol), flawonoidy, kwasy fenolowe i garbniki, które hamują rozwój mikroorganizmów i zmniejszają wydzielanie śliny.
potasu wodorowęglan
Potasu wodorowęglan (węglan kwaśny potasu, KHCO₃) to związek chemiczny stosowany w medycynie głównie jako środek alkalizujący, służący do wyrównywania zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej organizmu. Działa poprzez dostarczenie jonów potasu oraz wodorowęglanowych, które pomagają w neutralizacji nadmiaru kwasów w organizmie i regulacji pH płynów ustrojowych.
potasu wodoroasparaginian półwodny
Potasu wodoroasparaginian półwodny to organiczny związek potasu, będący solą potasową kwasu asparaginowego. Jest to substancja czynna stosowana głównie jako suplement potasu w leczeniu i zapobieganiu hipokaliemii (niedoboru potasu w organizmie). Związek ten działa poprzez uzupełnianie jonów potasu niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowo-mięśniowego, w tym mięśnia sercowego, oraz utrzymania równowagi wodno-elektrolitowej.
prymidon
Prymidon to pochodna barbituranowa stosowana jako lek przeciwpadaczkowy. Działanie przeciwdrgawkowe prymidonu opiera się na wzmocnieniu hamującego działania kwasu gamma-aminomasłowego (GABA) w ośrodkowym układzie nerwowym. Prymidon ulega częściowej metabolizacji do fenobarbitalu i fenyloetylomalonamidu (PEMA), które również wykazują działanie przeciwdrgawkowe.
papaweryna chlorowodorek
Papaweryna chlorowodorek to alkaloid o właściwościach spazmolitycznych, stosowany głównie w leczeniu stanów skurczowych mięśni gładkich. Mechanizm działania polega na hamowaniu aktywności enzymu fosfodiesterazy, co prowadzi do zwiększenia stężenia cyklicznego adenozynomonofosforanu (cAMP) w komórkach mięśni gładkich, wywołując ich rozkurcz. Papaweryna wykazuje działanie rozszerzające naczynia krwionośne oraz rozkurczające mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, dróg żółciowych i układu moczowego.
pentazocyna
Pentazocyna to opioidowy lek przeciwbólowy o mieszanym mechanizmie działania – jest częściowym agonistą receptorów opioidowych μ oraz agonistą receptorów κ i σ. Działa przeciwbólowo poprzez hamowanie transmisji bodźców bólowych w ośrodkowym układzie nerwowym. W przeciwieństwie do czystych agonistów opioidowych, pentazocyna wykazuje efekt pułapowy, co oznacza, że po przekroczeniu pewnej dawki nie obserwuje się dalszego nasilenia działania przeciwbólowego.
pilokarpina
Pilokarpina to alkaloid występujący naturalnie w liściach krzeworostów z gatunku Pilocarpus jaborandi i Pilocarpus microphyllus. Jest to substancja działająca parasympatykomimetycznie, bezpośrednio stymulując receptory muskarynowe, co wywołuje różnorodne efekty cholinergiczne w organizmie.
protaminy siarczan
Protaminy siarczan to substancja stosowana w medycynie przede wszystkim jako antidotum na działanie heparyny. Jest to dodatnio naładowane białko o niskiej masie cząsteczkowej, które wiąże się z heparyną (ujemnie naładowaną) tworząc stabilny kompleks pozbawiony aktywności antykoagulacyjnej.
potasu siarczan
Potasu siarczan (potassium sulfate) to nieorganiczny związek chemiczny zawierający potas i siarczan, stosowany w medycynie głównie jako składnik preparatów przeczyszczających o działaniu osmotycznym. Mechanizm działania polega na zatrzymywaniu wody w świetle jelita, co prowadzi do zwiększenia objętości i rozmiękczenia mas kałowych oraz stymulacji perystaltyki jelit.
potas wodorowęglan
Wodorowęglan potasu to związek chemiczny stosowany w medycynie jako lek alkalizujący, regulujący równowagę kwasowo-zasadową organizmu. Działa poprzez zwiększenie ilości wodorowęglanów w osoczu, co prowadzi do podwyższenia pH krwi i przeciwdziałania kwasicy metabolicznej. Wodorowęglan potasu jest często wykorzystywany w leczeniu stanów, w których dochodzi do nadmiernej kwasowości organizmu, a także jako źródło jonów potasu.
potas jodek
Potas jodek (kalii iodidum) to nieorganiczny związek chemiczny będący solą potasu i kwasu jodowodorowego. Jest to ważna substancja stosowana w medycynie, głównie w schorzeniach tarczycy. Działa poprzez dostarczanie organizmowi jodu, który jest niezbędnym składnikiem hormonów tarczycy – tyroksyny (T4) i trijodotyroniny (T3).
płynny wyciąg z ziela tymianku
Płynny wyciąg z ziela tymianku (Thymi extractum fluidum) to preparat leczniczy pochodzenia roślinnego otrzymywany z ziela tymianku pospolitego (Thymus vulgaris). Główne substancje czynne tymianku to olejki eteryczne zawierające tymol i karwakrol, flawonoidy, garbniki oraz związki żywicowe, które nadają mu właściwości lecznicze.