Właściwości farmakodynamiczne leku Xanderla

Goserelina, stanowiąca substancję czynną leku Xanderla 3,6 mg, jest syntetycznym analogiem naturalnie występującego hormonu gonadoliberyny (LHRH). Pod względem farmakoterapeutycznym należy do grupy analogów hormonu uwalniającego gonadotropinę i jest klasyfikowana kodem ATC: L02AE03. Goserelina (D-Ser(But)6 Azgly10 LHRH) działa poprzez specyficzny mechanizm hamowania wydzielania hormonów płciowych.¹

Mechanizm działania

Długotrwałe podawanie gosereliny prowadzi do zahamowania wydzielania hormonu luteinizującego (LH) przez przysadkę mózgową. W konsekwencji obserwuje się spadek stężenia testosteronu w surowicy u mężczyzn oraz spadek stężenia estradiolu w surowicy u kobiet. Co istotne, działanie to jest w pełni odwracalne po zakończeniu leczenia. Należy zaznaczyć, że w początkowej fazie leczenia, podobnie jak w przypadku innych agonistów LHRH, goserelina może wywoływać przejściowy wzrost stężenia testosteronu u mężczyzn oraz estradiolu u kobiet.²

Efekty farmakodynamiczne u mężczyzn

U pacjentów płci męskiej, po upływie około 21 dni od pierwszego wstrzyknięcia implantu Xanderla, stężenia testosteronu ulegają obniżeniu do wartości charakterystycznych dla stanu kastracji. Ta supresja hormonalna utrzymuje się podczas ciągłego leczenia z zachowaniem 28-dniowych odstępów między kolejnymi dawkami. Efekt ten prowadzi do regresji guza gruczołu krokowego i poprawy objawów klinicznych u większości leczonych pacjentów.³

Efekty farmakodynamiczne u kobiet

W przypadku kobiet, stężenia estradiolu w surowicy ulegają obniżeniu po około 21 dniach od pierwszego podania preparatu o przedłużonym uwalnianiu. Supresja hormonalna jest utrzymywana przy zachowaniu 28-dniowych odstępów między kolejnymi dawkami. Osiągane stężenie estradiolu jest porównywalne ze stężeniem występującym u kobiet po naturalnej menopauzie. To działanie supresyjne prowadzi do odpowiedzi terapeutycznej w leczeniu hormonozależnych nowotworów piersi, włókniaków macicy, endometriozy oraz hamuje rozwój pęcherzyków jajnikowych. U większości pacjentek obserwuje się ścieńczenie błony śluzowej macicy (endometrium) oraz zatrzymanie miesiączkowania.⁴

Skuteczność kliniczna

Skuteczność w raku gruczołu krokowego

Przeprowadzone badania porównawcze wykazały, że goserelina stosowana w leczeniu pacjentów z przerzutowym rakiem gruczołu krokowego zapewnia wyniki podobne pod względem czasu przeżycia do wyników uzyskiwanych metodą kastracji chirurgicznej. To istotne spostrzeżenie kliniczne podkreśla wartość terapeutyczną gosereliny jako alternatywy dla inwazyjnych metod leczenia.⁵

W połączonej analizie dwóch randomizowanych badań kontrolowanych, w których porównywano monoterapię bikalutamidem (150 mg) z kastracją hormonalną (głównie przy zastosowaniu gosereliny), nie wykazano istotnych statystycznie różnic pod względem całkowitego czasu przeżycia między tymi dwoma metodami leczenia (ryzyko względne = 1,05 [CI 0,81-1,36]) u pacjentów z miejscowo zaawansowanym rakiem gruczołu krokowego. Należy jednak zaznaczyć, że pełna równoważność obu metod leczenia nie została potwierdzona statystycznie.⁶

Leczenie uzupełniające raka gruczołu krokowego

Badania kliniczne potwierdziły poprawę czasu przeżycia bez objawów choroby oraz całkowitego czasu przeżycia po zastosowaniu gosereliny jako leczenia uzupełniającego po radioterapii u pacjentów z rakiem gruczołu krokowego w następujących przypadkach:

• Z wysokim ryzykiem miejscowym (T1-T2 i PSA co najmniej 10 ng/ml lub z wynikiem co najmniej 7 w skali Gleasona)
• Z miejscowo zaawansowanym rakiem (T3-T4)⁷

Dotychczas nie określono optymalnego czasu trwania leczenia uzupełniającego, jednak badania porównawcze wykazały, że leczenie uzupełniające gosereliną prowadzone przez okres 3 lat przynosi znaczącą poprawę czasu przeżycia w porównaniu z samą radioterapią.⁸

Leczenie neoadjuwantowe w raku gruczołu krokowego

Goserelina stosowana w leczeniu neoadjuwantowym przed radioterapią wykazuje zdolność do poprawy czasu przeżycia bez objawów choroby u pacjentów z miejscowym lub miejscowo zaawansowanym rakiem gruczołu krokowego, którzy należą do grupy wysokiego ryzyka.⁹

Warto podkreślić, że brak jest dowodów na poprawę wyników klinicznych po zastosowaniu gosereliny jako leczenia neoadjuwantowego przed radykalną prostatektomią.¹⁰

Leczenie uzupełniające po prostatektomii

U pacjentów poddanych prostatektomii, u których stwierdzono rozsiew nowotworu poza torebkę gruczołu krokowego, leczenie uzupełniające gosereliną może przynieść poprawę czasu przeżycia bez objawów choroby. Należy jednak zaznaczyć, że istotną statystycznie poprawę całkowitego czasu przeżycia obserwuje się tylko w przypadkach, gdy u pacjenta stwierdzono podczas operacji zajęcie węzłów chłonnych.¹¹

Pacjenci z zaawansowaną chorobą, potwierdzoną badaniem histopatologicznym, mogą być kwalifikowani do leczenia uzupełniającego gosereliną, jeśli występują u nich dodatkowe czynniki ryzyka, takie jak:

• PSA co najmniej 10 ng/ml
• Wynik co najmniej 7 w skali Gleasona¹²

Skuteczność u pacjentek z włókniakami macicy i niedokrwistością

Wykazano, że goserelina stosowana w połączeniu z preparatami żelaza u pacjentek z włókniakami macicy i współistniejącą niedokrwistością prowadzi do zatrzymania miesiączkowania oraz znaczącej poprawy parametrów hematologicznych. W wyniku takiego leczenia skojarzonego uzyskiwano stężenia hemoglobiny wyższe o 1 g/dl w porównaniu do wartości osiąganych przy zastosowaniu monoterapii preparatami żelaza.¹³

Wpływ na funkcje rozrodcze u kobiet

Podczas leczenia gosereliną (analogiem LHRH) u pacjentek może wystąpić farmakologiczna menopauza. Należy podkreślić, że w rzadkich przypadkach u niektórych kobiet miesiączkowanie może nie powrócić nawet po zakończeniu leczenia, co stanowi istotną informację przy planowaniu terapii u kobiet w wieku reprodukcyjnym.¹⁴