Właściwości farmakodynamiczne wenlafaksyny

Wenlafaksyna, substancja czynna leku Venlafaxine Bluefish XL, należy do grupy farmakoterapeutycznej innych leków przeciwdepresyjnych (kod ATC: N06A X16) i charakteryzuje się złożonym mechanizmem działania wpływającym na różne układy neuroprzekaźnictwa w ośrodkowym układzie nerwowym. ¹

Mechanizm działania

Mechanizm przeciwdepresyjnego działania wenlafaksyny u ludzi opiera się na wzmocnieniu aktywności neuroprzekaźników w ośrodkowym układzie nerwowym. Badania niekliniczne wykazały, że zarówno wenlafaksyna, jak i jej aktywny metabolit O-demetylowenlafaksyna (ODV) są inhibitorami zwrotnego wychwytu serotoniny i noradrenaliny. Dodatkowo substancja wykazuje słabe właściwości hamujące wychwyt zwrotny dopaminy. ²

Po podaniu wenlafaksyny obserwuje się zmniejszenie odpowiedzi β-adrenergicznej, zarówno po zastosowaniu pojedynczej dawki, jak i po długotrwałym podawaniu. Istotne jest podkreślenie, że zarówno wenlafaksyna, jak i jej aktywny metabolit ODV wykazują bardzo podobny profil działania w kontekście całkowitego wpływu na wychwyt zwrotny neuroprzekaźników oraz wiązanie z receptorami. ³

Powinowactwo receptorowe

W badaniach in vitro stwierdzono, że wenlafaksyna praktycznie nie wykazuje powinowactwa do wielu receptorów, co ma istotne znaczenie dla jej profilu działań niepożądanych:

• Receptory muskarynowe cholinergiczne – brak istotnego powinowactwa
• Receptory H1-histaminowe – minimalne powinowactwo
• Receptory α1-adrenergiczne – praktycznie brak wiązania

Taki profil farmakologiczny przekłada się na ograniczone występowanie działań niepożądanych typowych dla klasycznych leków przeciwdepresyjnych, takich jak efekty antycholinergiczne, sedacja czy wpływ na układ sercowo-naczyniowy. ⁴

Warto podkreślić, że wenlafaksyna nie ma zdolności hamowania monoaminooksydazy (MAO) oraz wykazuje praktycznie zerowe powinowactwo do receptorów opioidowych i benzodiazepinowych w badaniach in vitro. ⁵

Skuteczność kliniczna w różnych wskazaniach

Ciężkie epizody depresyjne

Skuteczność wenlafaksyny w leczeniu ciężkich epizodów depresyjnych została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych. Postać o natychmiastowym uwalnianiu wykazała skuteczność w pięciu randomizowanych, kontrolowanych placebo badaniach z podwójnie ślepą próbą, trwających od 4 do 6 tygodni, stosując dawki do 375 mg na dobę. ⁶

W przypadku postaci o przedłużonym uwalnianiu, skuteczność terapeutyczną potwierdziły dwa kontrolowane placebo badania krótkoterminowe, trwające 8 i 12 tygodni, z zastosowaniem dawek od 75 do 225 mg na dobę. ⁷

Długoterminowa skuteczność wenlafaksyny została potwierdzona w badaniach dotyczących zapobiegania nawrotom. W jednym z długoterminowych badań pacjenci ambulatoryjni, którzy odpowiedzieli na 8-tygodniowe leczenie wenlafaksyną o przedłużonym uwalnianiu (w dawkach 75, 150 lub 225 mg), zostali zrandomizowani do grupy kontynuującej leczenie tą samą dawką lub otrzymującej placebo przez okres do 26 tygodni. ⁸

Drugie długoterminowe badanie kontrolowane placebo, z podwójnie ślepą próbą, trwające 12 miesięcy, również potwierdziło skuteczność wenlafaksyny w zapobieganiu nawrotom epizodów depresyjnych u pacjentów ambulatoryjnych z nawracającymi zaburzeniami depresyjnymi, którzy podczas ostatniego epizodu odpowiedzieli na leczenie wenlafaksyną w dawkach od 100 do 200 mg na dobę, podawaną dwa razy dziennie. ⁹

Uogólnione zaburzenia lękowe

W leczeniu uogólnionych zaburzeń lękowych skuteczność wenlafaksyny w formie kapsułek o przedłużonym uwalnianiu została potwierdzona w szeregu badań klinicznych:

• Dwa 8-tygodniowe badania kontrolowane placebo z zastosowaniem stałych dawek od 75 do 225 mg na dobę
• Jedno 6-miesięczne badanie kontrolowane placebo ze stałymi dawkami od 75 do 225 mg na dobę
• Jedno 6-miesięczne badanie kontrolowane placebo z zastosowaniem zmiennych dawek (37,5, 75 i 150 mg na dobę)

Wszystkie te badania przeprowadzono u dorosłych pacjentów ambulatoryjnych. Warto odnotować, że choć istnieją dowody potwierdzające skuteczność dawki 37,5 mg na dobę w porównaniu z placebo, nie była ona zawsze tak efektywna jak wyższe dawki. ¹⁰

Fobia społeczna

Skuteczność wenlafaksyny w kapsułkach o przedłużonym uwalnianiu w terapii fobii społecznej została udokumentowana w następujących badaniach:

• Cztery 12-tygodniowe, wieloośrodkowe, kontrolowane placebo badania z podwójnie ślepą próbą, z grupą kontrolną, stosujące zmienne dawki
• Jedno 6-miesięczne, kontrolowane placebo badanie z podwójnie ślepą próbą z grupą kontrolną, wykorzystujące stałe/zmienne dawki

Pacjenci ambulatoryjni w tych badaniach otrzymywali dawki w zakresie od 75 do 225 mg na dobę. Istotną obserwacją z badania 6-miesięcznego jest brak wykazania zwiększonej skuteczności przy stosowaniu dawek 150-225 mg na dobę w porównaniu z dawką 75 mg na dobę. ¹¹

Lęk napadowy

W leczeniu lęku napadowego skuteczność wenlafaksyny w formie kapsułek o przedłużonym uwalnianiu potwierdzono w dwóch 12-tygodniowych, wieloośrodkowych, kontrolowanych placebo badaniach z podwójnie ślepą próbą. Uczestniczyli w nich dorośli pacjenci ambulatoryjni cierpiący na lęk napadowy z towarzyszącą agorafobią lub bez niej. ¹²

Protokół dawkowania w tych badaniach obejmował:

• Dawkę początkową 37,5 mg na dobę przez pierwsze 7 dni
• Następnie stałe dawki w zakresie od 75 do 150 mg na dobę w jednym badaniu
• Dawki od 75 do 225 mg na dobę w drugim badaniu

Długoterminowe bezpieczeństwo stosowania, skuteczność oraz zapobieganie nawrotom zostały dodatkowo potwierdzone w jednym długoterminowym badaniu z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanym placebo. W badaniu tym pacjenci, którzy odpowiedzieli na leczenie w fazie open-label, kontynuowali przyjmowanie takich samych dawek wenlafaksyny o przedłużonym uwalnianiu, jak pod koniec tej fazy (75, 150 lub 225 mg). ¹³

Charakterystyka farmakodynamiki wenlafaksyny