Działania niepożądane leku Sumamed (azytromycyna)

Azytromycyna, substancja czynna preparatu Sumamed, może wywoływać szereg działań niepożądanych o różnym nasileniu i częstości występowania. Niniejsze opracowanie szczegółowo przedstawia profil bezpieczeństwa tego antybiotyku makrolidowego, opracowany na podstawie obserwacji klinicznych i doświadczeń po wprowadzeniu leku do obrotu¹.

Klasyfikacja częstości występowania działań niepożądanych

Działania niepożądane azytromycyny zostały sklasyfikowane według następujących kategorii częstości występowania²:

• Bardzo często – występujące u przynajmniej 1 na 10 pacjentów (≥1/10)
• Często – występujące u 1 na 100 do mniej niż 1 na 10 pacjentów (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często – występujące u 1 na 1000 do mniej niż 1 na 100 pacjentów (≥1/1000 do <1/100)
• Rzadko – występujące u 1 na 10 000 do mniej niż 1 na 1000 pacjentów (≥1/10 000 do <1/1000)
• Bardzo rzadko – występujące u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów (<1/10 000)
• Częstość nieznana – nie może być określona na podstawie dostępnych danych

Szczególne zagrożenia związane z działaniami niepożądanymi azytromycyny

Szczególnej uwagi wymagają pewne działania niepożądane azytromycyny, które mogą stanowić poważne zagrożenie dla pacjenta³:

• Kardiologiczne – azytromycyna może powodować wydłużenie odstępu QT w zapisie EKG, które może prowadzić do groźnych zaburzeń rytmu serca, w tym torsade de pointes oraz częstoskurczu komorowego
• Hepatologiczne – obserwowano przypadki niewydolności wątroby (rzadko prowadzące do zgonu), piorunującego zapalenia wątroby oraz martwicy wątroby
• Nefrologiczne – występować może ostra niewydolność nerek oraz śródmiąższowe zapalenie nerek
• Dermatologiczne – raportowano ciężkie reakcje skórne, w tym zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (zespół Lyella), rumień wielopostaciowy oraz DRESS (polekowa wysypka z eozynofilią i objawami ogólnymi)
• Immunologiczne – możliwe są reakcje anafilaktyczne, które mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie życia
• Gastroenterologiczne – rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego (związane z nadmiernym rozwojem Clostridioides difficile)

Działania niepożądane według układów i narządów

Poniżej przedstawiono szczegółową tabelę działań niepożądanych azytromycyny z podziałem na układy i narządy oraz częstość występowania⁴:

Działania niepożądane związane z leczeniem zakażeń wywołanych przez Mycobacterium avium

W przypadku stosowania azytromycyny w leczeniu lub zapobieganiu zakażeniom wywołanym przez prątki z kompleksu Mycobacterium avium (MAC) zaobserwowano specyficzny profil działań niepożądanych⁵:

Częstość występowania działań niepożądanych w leczeniu MAC

Monitorowanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego Sumamed do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania tego antybiotyku⁶.

Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49 21 301, faks: + 48 22 49 21 309, lub poprzez stronę internetową: https://smz.ezdrowie.gov.pl⁷.

Mechanizm powstawania działań niepożądanych azytromycyny

Większość działań niepożądanych azytromycyny wynika z jej działania farmakologicznego i mechanizmu działania na poziomie komórkowym. Jako makrolid, azytromycyna hamuje syntezę białek bakteryjnych poprzez wiązanie się z podjednostką 50S rybosomu bakteryjnego. Niektóre działania niepożądane mogą wynikać z⁸:

• Zaburzenia przewodu pokarmowego – związane z bezpośrednim działaniem leku na komórki nabłonka przewodu pokarmowego oraz wpływem na florę jelitową
• Zaburzenia kardiologiczne – wynikające z wpływu na kanały potasowe, co prowadzi do wydłużenia odstępu QT
• Reakcje skórne – najczęściej o podłożu immunologicznym, jako efekt nadwrażliwości na lek
• Hepatotoksyczność – prawdopodobnie wynika z bezpośredniego toksycznego działania metabolitów leku na hepatocyty
• Ototoksyczność – mechanizm niejasny, ale może być związany z kumulacją leku w tkankach ucha wewnętrznego

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych azytromycyny należy stosować następujące zasady postępowania⁹:

1. Reakcje anafilaktyczne – natychmiastowe przerwanie podawania leku, zastosowanie adrenaliny, kortykosteroidów i leków przeciwhistaminowych, zabezpieczenie drożności dróg oddechowych
2. Zaburzenia rytmu serca – monitorowanie EKG, wyrównanie zaburzeń elektrolitowych, w ciężkich przypadkach konsultacja kardiologiczna
3. Uszkodzenie wątroby – odstawienie leku, monitorowanie parametrów funkcji wątroby, leczenie objawowe
4. Ciężkie reakcje skórne (zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka) – natychmiastowe odstawienie leku, hospitalizacja w oddziale intensywnej terapii lub specjalistycznym oddziale leczenia oparzeń
5. Rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego – odstawienie azytromycyny, zastosowanie metronidazolu lub wankomycyny
6. Niewydolność nerek – odstawienie leku, nawodnienie, monitorowanie parametrów nerkowych, w ciężkich przypadkach dializoterapia

W przypadku łagodnych działań niepożądanych można kontynuować leczenie, stosując odpowiednie leczenie objawowe, natomiast w przypadku ciężkich reakcji niepożądanych konieczne jest natychmiastowe odstawienie leku i wdrożenie odpowiedniego postępowania terapeutycznego¹⁰.