Działania niepożądane leku Pyralgin (metamizol sodowy) 500 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań

Pyralgin, zawierający jako substancję czynną metamizol sodowy w postaci jednowodnej (0,5 g/ml), może wywoływać szereg działań niepożądanych o różnym nasileniu, które istotnie wpływają na bezpieczeństwo terapii. Działania te zostały sklasyfikowane według systemów narządowych zgodnie z konwencją MedDRA, z przyporządkowaniem częstości występowania: niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (<1/10 000) lub z częstością nieznaną (niemożliwą do określenia na podstawie dostępnych danych).¹

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Wśród najpoważniejszych działań niepożądanych metamizolu wyróżniamy zaburzenia hematologiczne, które mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie życia. Szczególną uwagę należy zwrócić na agranulocytozę, która występuje bardzo rzadko, ale może prowadzić do zgonu. Reakcje te są prawdopodobnie uwarunkowane immunologicznie i mogą wystąpić nawet u pacjentów, którzy wcześniej przyjmowali metamizol bez żadnych powikłań. Istnieją doniesienia wskazujące, że ryzyko agranulocytozy zwiększa się przy podawaniu leku przez okres dłuższy niż tydzień, choć reakcja ta nie jest zależna od dawki.²

Typowe objawy agranulocytozy obejmują:

• wysoką gorączkę
• dreszcze
• bóle gardła
• trudności w połykaniu
• stany zapalne błony śluzowej jamy ustnej, nosa, gardła, narządów płciowych i odbytnicy

U pacjentów przyjmujących jednocześnie antybiotyki powyższe objawy mogą mieć mniejsze nasilenie. W obrazie klinicznym węzły chłonne oraz śledziona mogą pozostać bez zmian lub być tylko nieznacznie powiększone. W badaniach laboratoryjnych obserwuje się znacznie przyspieszone OB (opadanie krwinek czerwonych), znaczne zmniejszenie lub całkowity zanik granulocytów, przy zwykle prawidłowych wartościach hemoglobiny, erytrocytów i płytek krwi.³

Rzadko może wystąpić leukopenia, a także inne ciężkie zaburzenia hematologiczne, takie jak:

• niedokrwistość hemolityczna
• niedokrwistość aplastyczna
• uszkodzenie szpiku (niekiedy kończące się zgonem)
• małopłytkowość (bardzo rzadko)

U pacjentów z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej Pyralgin może wywoływać hemolizę krwinek.⁴

W przypadku wystąpienia jakichkolwiek objawów agranulocytozy należy natychmiast przerwać podawanie leku i skontrolować obraz krwi. Jeśli stan pacjenta się pogarsza, pojawia się lub nawraca gorączka, występuje zapalenie błon śluzowych (szczególnie jamy ustnej, nosa i gardła), należy przerwać leczenie nawet przed otrzymaniem wyników badań laboratoryjnych. Przy podejrzeniu pancytopenii również należy niezwłocznie odstawić lek i monitorować parametry morfologii krwi aż do normalizacji.⁵

Zaburzenia układu immunologicznego

Metamizol może wywoływać poważne reakcje nadwrażliwości, w tym reakcje anafilaktoidalne lub anafilaktyczne, które występują rzadko, ale mogą być ciężkie i zagrażać życiu pacjenta. Występują one szczególnie po podaniu pozajelitowym, najczęściej w trakcie wstrzyknięcia lub bezpośrednio po podaniu, choć przeważnie w pierwszej godzinie od aplikacji. Takie reakcje mogą się rozwinąć pomimo wcześniejszego stosowania metamizolu bez powikłań.⁶

Z częstością nieznaną może wystąpić wstrząs anafilaktyczny, a bardzo rzadko astma analgetyczna i napady astmy. U pacjentów z zespołem astmy analgetycznej reakcje uczuleniowe objawiają się typowymi napadami astmy.⁷

Reakcje nadwrażliwości mogą mieć różne nasilenie:

• Reakcje mniej nasilone – typowo w postaci zmian skórnych i w obrębie błon śluzowych (świąd, pieczenie, zaczerwienienie, pokrzywka, obrzęk), duszność i rzadziej zaburzenia żołądkowo-jelitowe.
• Reakcje ciężkie – mogą rozwinąć się z łagodniejszych form i obejmują uogólnioną pokrzywkę, ciężki obrzęk naczynioruchowy (także w obrębie krtani), ciężki skurcz oskrzeli, zaburzenia rytmu serca, spadek ciśnienia tętniczego (czasem poprzedzony jego wzrostem) oraz wstrząs.

Pacjent powinien zostać poinformowany, aby w przypadku wystąpienia objawów reakcji anafilaktycznej natychmiast odstawił lek i wezwał pomoc lekarską, gdyż istnieje realne zagrożenie życia.⁸

Zaburzenia układu nerwowego

Z częstością nieznaną mogą wystąpić bóle i zawroty głowy, które najczęściej ustępują po zakończeniu podawania leku.⁹

Zaburzenia naczyniowe

Niezbyt często, podczas lub po podaniu Pyralginu, mogą wystąpić reakcje hipotensyjne (obniżenie ciśnienia tętniczego), które prawdopodobnie są uwarunkowane farmakologicznie i niekoniecznie towarzyszą im objawy reakcji anafilaktycznych. Mogą one jednak prowadzić do nadmiernego spadku ciśnienia tętniczego. Szybkie podanie dożylne zwiększa ryzyko wystąpienia niedociśnienia.¹⁰

W przypadku bardzo wysokiej gorączki może wystąpić, zależne od dawki, krytyczne zmniejszenie ciśnienia krwi bez typowych objawów nadwrażliwości.¹¹

Zaburzenia żołądka i jelit

Z częstością nieznaną mogą występować:

• nudności
• wymioty
• bóle brzucha
• podrażnienie żołądka
• biegunka
• suchość błony śluzowej jamy ustnej

¹²

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Z częstością nieznaną może wystąpić polekowe uszkodzenie wątroby, w tym ostre zapalenie wątroby, żółtaczka oraz zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych.¹³

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Niezbyt często mogą wystąpić wysypki polekowe, a rzadko wysypka (np. plamkowo-grudkowa). Bardzo rzadko obserwowano ciężkie reakcje skórne, takie jak pęcherzowy rumień wielopostaciowy (zespół Stevensa-Johnsona, SJS) lub toksyczna nekroliza naskórka (zespół Lyella, TEN). W takich przypadkach konieczne jest natychmiastowe przerwanie leczenia.¹⁴

Z częstością nieznaną może wystąpić reakcja polekowa z eozynofilią i objawami ogólnymi (zespół DRESS). W związku z leczeniem metamizolem zgłaszano ciężkie niepożądane reakcje skórne (SCAR), obejmujące SJS, TEN oraz zespół DRESS.¹⁵

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Bardzo rzadko może wystąpić nagłe pogorszenie czynności nerek, przy czym w niektórych przypadkach może rozwijać się białkomocz, skąpomocz lub bezmocz oraz ostra niewydolność nerek. Może wystąpić również śródmiąższowe zapalenie nerek.¹⁶

Z częstością nieznaną, po zastosowaniu bardzo dużych dawek metamizolu, wydalanie nieszkodliwego metabolitu może powodować czerwone zabarwienie moczu.¹⁷

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Po podaniu metamizolu w iniekcji może występować ból w miejscu wstrzyknięcia i odczyny miejscowe, a w bardzo rzadkich przypadkach zapalenie żył.¹⁸

Tabela działań niepożądanych leku Pyralgin

Po zaobserwowaniu jakichkolwiek działań niepożądanych, w tym również niewymienionych w niniejszym zestawieniu, należy niezwłocznie poinformować o tym lekarza. W przypadku wystąpienia ciężkich działań niepożądanych, takich jak agranulocytoza, reakcje anafilaktyczne czy ciężkie reakcje skórne, konieczne jest natychmiastowe przerwanie leczenia i wdrożenie odpowiedniego postępowania terapeutycznego.¹⁹