Specjalne ostrzeżenia
Pyralgin

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania leku Pyralgin (metamizol sodowy)

Stosowanie metamizolu wiąże się z rzadkim, ale potencjalnie zagrażającym życiu ryzykiem wystąpienia ciężkich działań niepożądanych, w tym agranulocytozy oraz wstrząsu anafilaktycznego. Znajomość specjalnych ostrzeżeń oraz odpowiednich środków ostrożności ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa terapii.¹

Zaburzenia hematologiczne związane ze stosowaniem metamizolu

Agranulocytoza i trombocytopenia

Ryzyko wystąpienia agranulocytozy wzrasta przy stosowaniu dużych dawek metamizolu lub podczas długotrwałej terapii. Pacjenta należy dokładnie poinformować o konieczności natychmiastowego odstawienia leku i skontaktowania się z lekarzem w przypadku pojawienia się objawów agranulocytozy, takich jak:²

• Podwyższona temperatura ciała połączona z bólem gardła
• Owrzodzenia w jamie ustnej
• Objawy małopłytkowości

Konieczne jest wykonanie badania morfologii krwi, a terapię należy przerwać niezwłocznie, bez oczekiwania na wyniki badań laboratoryjnych. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów, u których w przeszłości wystąpiła agranulocytoza w odpowiedzi na leczenie metamizolem, gdyż są oni narażeni na podobną reakcję na inne leki z grupy pirazolonów i pirazolidyny.³

Przy długotrwałym stosowaniu metamizolu niezbędne jest regularne kontrolowanie morfologii krwi ze względu na możliwość uszkodzenia szpiku kostnego.⁴

Pancytopenia

W przypadku wystąpienia pancytopenii należy natychmiast przerwać leczenie i wykonywać regularne kontrolne badania krwi do czasu normalizacji parametrów hematologicznych. Pacjent powinien zostać poinformowany o konieczności natychmiastowej konsultacji lekarskiej w przypadku wystąpienia objawów dyskrazji krwi, takich jak:⁵

• Ogólnie złe samopoczucie
• Objawy infekcji
• Utrzymująca się gorączka
• Krwiaki
• Krwawienia
• Bladość skóry i błon śluzowych

Reakcje nadwrażliwości podczas stosowania metamizolu

Reakcje anafilaktyczne i anafilaktoidalne

Pacjenta należy dokładnie poinformować o konieczności natychmiastowego odstawienia leku i wezwania pomocy lekarskiej w przypadku wystąpienia objawów reakcji anafilaktycznej lub anafilaktoidalnej, które mogą zagrażać życiu:⁶

• Duszność
• Obrzęk języka
• Obrzęk naczynioruchowy
• Wysypka
• Pokrzywka

Szczególną ostrożność należy zachować, ponieważ pacjenci, którzy wykazywali reakcje anafilaktyczne lub immunologiczne na metamizol, są także narażeni na podobne reakcje na inne pirazolony i pirazolidyny. Ponadto pacjenci z reakcją anafilaktoidalną na metamizol są szczególnie narażeni na podobne reakcje przy stosowaniu nieopioidowych leków przeciwbólowych, w tym NLPZ.⁷

Ryzyko wystąpienia ciężkich reakcji anafilaktoidalnych jest znacznie podwyższone u pacjentów z:⁸

• Zespołem astmy analgetycznej lub nietolerancją leków przeciwbólowych objawiającą się pokrzywką, obrzękiem naczynioruchowym, zwłaszcza jeśli towarzyszy im polipowate zapalenie błony śluzowej nosa i zatok⁹
• Astmą oskrzelową, szczególnie przy jednoczesnym występowaniu zapalenia zatok przynosowych i polipów w nosie¹⁰
• Przewlekłą pokrzywką¹¹
• Nietolerancją niektórych barwników (np. tartrazyna) lub konserwantów (np. benzoesany)¹²
• Nietolerancją alkoholu objawiającą się kichaniem, łzawieniem oczu i silnym zaczerwienieniem twarzy, co może wskazywać na nierozpoznaną wcześniej astmę analgetyczną¹³

Należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania metamizolu u pacjentów z astmą lub atopią ze względu na zwiększone ryzyko wstrząsu anafilaktycznego. Pacjentom z podwyższonym ryzykiem wystąpienia reakcji anafilaktoidalnych metamizol można podawać tylko po starannym rozważeniu stosunku korzyści do ryzyka, pod ścisłą kontrolą lekarską i z zapewnieniem możliwości udzielenia natychmiastowej pomocy w razie wystąpienia reakcji anafilaktycznej.¹⁴

Ciężkie reakcje skórne

Podczas leczenia metamizolem notowano występowanie ciężkich niepożądanych reakcji skórnych (SCAR – severe cutaneous adverse reactions), które mogą zagrażać życiu lub prowadzić do zgonu, takich jak:¹⁵

• Zespół Stevensa-Johnsona (SJS) – ciężka choroba alergiczna objawiająca się pęcherzami i nadżerkami na skórze, w jamie ustnej, oczach i narządach płciowych, gorączką i bólami stawowymi
• Toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (zespół Lyella, TEN) – ciężka gwałtownie przebiegająca choroba alergiczna objawiająca się pękającymi olbrzymimi pęcherzami podnaskórkowymi, rozległymi nadżerkami na skórze, spełzaniem dużych płatów naskórka oraz gorączką
• Reakcja polekowa z eozynofilią i objawami ogólnymi (zespół DRESS)

Pacjentów należy poinformować o objawach przedmiotowych i podmiotowych ciężkich reakcji skórnych oraz ściśle monitorować pod kątem ich wystąpienia. W przypadku pojawienia się objawów świadczących o wystąpieniu tych reakcji, leczenie metamizolem należy natychmiast przerwać i nigdy nie wolno ponownie wprowadzać tego leku.¹⁶

Reakcje przebiegające ze znacznym spadkiem ciśnienia tętniczego

Metamizol może powodować reakcje hipotensyjne, które mogą być zależne od dawki. Wystąpienie tych reakcji jest bardziej prawdopodobne przy podaniu pozajelitowym, szczególnie podczas zbyt szybkiego wstrzykiwania dożylnego.¹⁷

Ryzyko spadku ciśnienia tętniczego jest szczególnie podwyższone u pacjentów:¹⁸

• Ze skurczowym ciśnieniem tętniczym mniejszym niż 100 mm Hg
• Z niewydolnością serca lub zaburzeniami krążenia (np. zawał serca, urazy wielonarządowe)
• Ze zmniejszoną objętością krwi krążącej oraz u pacjentów odwodnionych
• Z wysoką gorączką

W przypadku tych pacjentów należy dokładnie rozważyć potrzebę podania produktu, a jeśli zostanie on zastosowany, konieczny jest ścisły nadzór lekarski. W celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia reakcji hipotensyjnych może być konieczne wdrożenie odpowiednich działań zapobiegawczych, takich jak wyrównanie zaburzeń krążenia.¹⁹

Szczególna ostrożność wymagana jest u pacjentów, u których koniecznie należy unikać obniżenia ciśnienia krwi, np. u osób z:²⁰

• Ciężką chorobą wieńcową
• Istotnymi zwężeniami naczyń domózgowych

U tych pacjentów metamizol można stosować wyłącznie pod ścisłą kontrolą parametrów hemodynamicznych.

Polekowe uszkodzenie wątroby

U pacjentów leczonych metamizolem obserwowano przypadki ostrego zapalenia wątroby, przebiegającego głównie z uszkodzeniem komórek wątrobowych. Zapalenie może pojawić się w okresie od kilku dni do kilku miesięcy po rozpoczęciu leczenia i objawia się:²¹

• Zwiększeniem aktywności enzymów wątrobowych w surowicy
• Żółtaczką
• Często współwystępującymi objawami nadwrażliwości (wysypka skórna, dyskrazje komórek krwi, gorączka, eozynofilia)
• Cechami zapalenia wątroby na podłożu autoimmunologicznym

U większości pacjentów objawy ustępowały po przerwaniu leczenia metamizolem, jednak w pojedynczych przypadkach notowano progresję do ostrej niewydolności wątroby wymagającej przeszczepienia narządu. Mechanizm powstawania uszkodzenia wątroby wywołanego metamizolem nie jest jednoznacznie określony, ale dane wskazują na mechanizm immunologiczno-alergiczny.²²

Pacjentów należy poinstruować o konieczności natychmiastowego kontaktu z lekarzem w przypadku wystąpienia objawów sugerujących uszkodzenie wątroby. U takich pacjentów należy przerwać leczenie metamizolem i wykonać badania oceniające czynność wątroby. Jeśli u pacjenta wystąpiło uszkodzenie wątroby podczas stosowania metamizolu, nie należy ponownie wprowadzać tego leku, o ile nie stwierdzono innych przyczyn uszkodzenia wątroby.²³

Szczególne populacje pacjentów i dodatkowe środki ostrożności

Produkt leczniczy należy stosować ostrożnie u pacjentów z:²⁴

• Niewydolnością nerek
• Niewydolnością wątroby
• Chorobą wrzodową żołądka i dwunastnicy

W tych przypadkach konieczne jest dokładne rozważenie stosunku korzyści do ryzyka przed wdrożeniem leczenia.

Zawartość sodu w produkcie leczniczym

Produkt leczniczy Pyralgin zawiera 34,5 mg sodu w 1 ml, co odpowiada 1,7% zalecanej przez WHO maksymalnej 2 g dobowej dawki sodu u osób dorosłych. Zawartość sodu pochodzącego z rozcieńczalnika powinna być uwzględniona przy obliczeniu całkowitej zawartości sodu w przygotowanym rozcieńczeniu produktu.²⁵

W celu uzyskania dokładnej informacji dotyczącej zawartości sodu w roztworze wykorzystanym do rozcieńczenia produktu, należy zapoznać się z charakterystyką produktu leczniczego stosowanego rozcieńczalnika.²⁶