Właściwości farmakokinetyczne metamizolu sodowego

Metamizol sodowy, główny składnik aktywny produktu leczniczego Pyralgin (0,5 g/ml, roztwór do wstrzykiwań), wykazuje złożone właściwości farmakokinetyczne, które obejmują procesy wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i eliminacji. Farmakokinetyka metamizolu charakteryzuje się szybkim wchłanianiem, nieliniowym charakterem i obecnością kilku aktywnych metabolitów.¹

Wchłanianie metamizolu

Po podaniu doustnym metamizol ulega szybkiej hydrolizie do aktywnego metabolitu 4-N-metyloaminoantipyriny (MAA). Biodostępność MAA wynosi około 90% i jest nieznacznie większa po podaniu doustnym w porównaniu do podania pozajelitowego. Istotnym jest fakt, że obecność pokarmu nie wpływa na wchłanianie metamizolu.²

Dystrybucja w organizmie

Objętość dystrybucji głównego metabolitu MAA wynosi 1,15 l/kg beztłuszczowej masy ciała. Metamizol wykazuje zdolność przenikania przez barierę łożyskową. Wszystkie metabolity metamizolu są wydzielane do mleka kobiecego, co ma istotne znaczenie kliniczne przy stosowaniu leku u kobiet karmiących piersią.³

Stopień wiązania metabolitów metamizolu z białkami osocza jest zróżnicowany i nie przekracza 60%. Poszczególne metabolity wiążą się z białkami w następującym stopniu: MAA w 58%, AA w 48%, FAA w 18%, natomiast AAA w zaledwie 14%.⁴

Metabolizm metamizolu

Metamizol podlega złożonej przemianie metabolicznej. Po podaniu doustnym ulega całkowitej hydrolizie do farmakologicznie czynnego metabolitu 4-N-metyloaminoantypiryny (MAA), który następnie ulega dalszym przemianom do 4-N-formyloaminoantypiryny (FAA) – stanowiącej metabolit końcowy – oraz do 4-aminoantipyriny (AA). Z kolei AA przy udziale polimorficznego enzymu N-acetylo-transferazy ulega dalszej przemianie do 4-N-acetyloaminoantypiryny (AAA). Okres półtrwania MAA mieści się w zakresie od 2,6 do 3,5 godzin.⁵

Za działanie kliniczne odpowiada głównie MAA oraz w pewnym stopniu metabolit AA. Wartość pola pod krzywą (AUC) dla AA stanowi około 25% pola pod krzywą dla MAA. Metabolity 4-N-acetyloaminoantypiryna (AAA) i 4-N-formyloaminoantypiryna (FAA) są uważane za farmakologicznie nieaktywne.⁶

Eliminacja metamizolu

Eliminacja metamizolu zachodzi głównie na drodze nerkowej. Po podaniu dożylnym, okres półtrwania w fazie eliminacji metamizolu z surowicy wynosi około 14 minut. Około 96% dawki znakowanej izotopem promieniotwórczym wykrywane jest w moczu, a około 6% w kale.⁷

Po doustnym podaniu pojedynczej dawki, z wydalanych z moczem metabolitów (łącznie 85%) można było zidentyfikować: 3±1% MAA, 6±3% AA, 26±8% AAA oraz 23±4% FAA. Klirens nerkowy po pojedynczej doustnej dawce 1 g metamizolu wynosił odpowiednio: 5±2 ml/min dla MAA, 38±13 ml/min dla AA, 61±8 ml/min dla AAA i 49±5 ml/min dla FAA.⁸

Okresy półtrwania w fazie eliminacji z surowicy dla poszczególnych metabolitów wynoszą: 2,7±0,5 godziny dla MAA, 3,7±1,3 godziny dla AA, 9,5±1,5 godziny dla AAA oraz 11,2±1,5 godziny dla FAA.⁹

Wpływ wieku i chorób na farmakokinetykę

U pacjentów w podeszłym wieku pole pod krzywą (AUC) wzrasta 2-3-krotnie w porównaniu do osób młodszych. U pacjentów z marskością wątroby okres półtrwania w fazie eliminacji MAA i FAA po podaniu pojedynczej dawki doustnej zwiększa się około trzykrotnie, podczas gdy dla AA i AAA okres półtrwania nie wzrasta w tym samym stopniu. U pacjentów z chorobami wątroby zaleca się unikanie stosowania dużych dawek leku.¹⁰

Dane dotyczące pacjentów z zaburzeniami czynności nerek wskazują na zmniejszoną szybkość eliminacji niektórych metabolitów (AAA i FAA). W przypadku pacjentów z niewydolnością nerek również zaleca się unikanie stosowania dużych dawek leku.¹¹

Biodostępność po różnych drogach podania

Przeprowadzone badania biodostępności porównujące podanie domięśniowe (im.) i dożylne (iv.) metamizolu sodowego w dawce 1 g u 12 osób wykazały następujące parametry farmakokinetyczne dla głównego metabolitu MAA:

Całkowita biodostępność roztworu podanego domięśniowo, mierzona jako AUC dla stężenia MAA w surowicy, wynosi 87% w porównaniu do podania dożylnego.¹²

Liniowy charakter farmakokinetyki

Farmakokinetyka wszystkich metabolitów metamizolu charakteryzuje się nieliniowością. Kliniczne znaczenie tego zjawiska nie zostało dotychczas w pełni wyjaśnione. Należy jednak zauważyć, że podczas krótkotrwałego leczenia kumulacja metabolitów ma niewielkie znaczenie kliniczne.¹³