Właściwości farmakodynamiczne mirtazapiny – mechanizm działania i skuteczność kliniczna

Mirtazapina, substancja czynna leku Mirzaten, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako „inne leki przeciwdepresyjne” (kod ATC: N06AX11). Charakteryzuje się unikalnym mechanizmem działania, który wyróżnia ją spośród innych leków przeciwdepresyjnych dostępnych na rynku farmaceutycznym.¹

Mechanizm działania na poziomie receptorowym

Mirtazapina działa jako ośrodkowo aktywny presynaptyczny antagonista receptorów α2, czego efektem jest zwiększenie noradrenergicznego i serotoninergicznego przekaźnictwa nerwowego w ośrodkowym układzie nerwowym. Wzmocnienie transmisji serotoninergicznej zachodzi w sposób selektywny – przede wszystkim za pośrednictwem receptorów 5-HT1, podczas gdy receptory 5-HT2 i 5-HT3 są blokowane przez mirtazapinę.²

Aktywność enancjomerów mirtazapiny

Interesującym aspektem działania farmakodynamicznego mirtazapiny jest różnica w aktywności jej enancjomerów. Oba enancjomery wykazują aktywność przeciwdepresyjną, jednak poprzez odmienny mechanizm działania:

• Enancjomer S(+) – działa przeciwdepresyjnie poprzez blokowanie receptorów α2 i 5-HT2
• Enancjomer R(-) – wywiera efekt przeciwdepresyjny poprzez blokowanie receptorów 5-HT3

Ta dwutorowa aktywność przyczynia się do złożonego profilu farmakodynamicznego leku.³

Właściwości uspokajające i wpływ na inne układy

Mirtazapina charakteryzuje się wyraźnymi właściwościami uspokajającymi, które wynikają z jej antagonistycznego działania wobec receptora histaminowego H1. Jest to istotna cecha, szczególnie u pacjentów z depresją, u których współwystępują zaburzenia snu. Jednocześnie lek praktycznie nie wykazuje aktywności antycholinergicznej, co zmniejsza ryzyko wystąpienia typowych działań niepożądanych związanych z blokadą receptorów muskarynowych. W dawkach terapeutycznych mirtazapina praktycznie nie wpływa na układ sercowo-naczyniowy, co jest korzystnym profilem bezpieczeństwa w porównaniu z niektórymi innymi lekami przeciwdepresyjnymi.⁴

Wpływ na odstęp QTc

Bezpieczeństwo kardiologiczne mirtazapiny, szczególnie w kontekście jej wpływu na odstęp QTc, zostało dokładnie zbadane w randomizowanym badaniu klinicznym z grupą kontrolną otrzymującą placebo oraz moksyfloksacynę jako aktywną kontrolę. W badaniu uczestniczyło 54 zdrowych ochotników, którym podawano mirtazapinę w dawce terapeutycznej 45 mg oraz w dawce przekraczającej dawkę terapeutyczną wynoszącej 75 mg. Analizy przeprowadzone z wykorzystaniem modelowania liniowego e-max wykazały, że wydłużenie odstępów QTc pozostawało poniżej progu istotnego klinicznie wydłużenia. Wyniki te potwierdzają bezpieczeństwo kardiologiczne mirtazapiny w aspekcie ryzyka arytmii zależnych od wydłużenia odstępu QT.⁵

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania u dzieci i młodzieży

Ocena skuteczności i bezpieczeństwa mirtazapiny w populacji pediatrycznej została przeprowadzona w dwóch randomizowanych, kontrolowanych placebo badaniach klinicznych prowadzonych metodą podwójnie ślepej próby. W badaniach uczestniczyły dzieci i młodzież w wieku od 7 do 18 lat (n=259) z nawracającymi zaburzeniami depresyjnymi. Protokół badania zakładał stosowanie zmiennej dawki przez pierwsze 4 tygodnie (15-45 mg mirtazapiny), a następnie stałej dawki (15, 30 lub 45 mg mirtazapiny) przez kolejne 4 tygodnie.⁶

Analiza wyników badań nie wykazała istotnych różnic między mirtazapiną a placebo w odniesieniu do głównego punktu końcowego oraz wszystkich dodatkowych punktów końcowych. Oznacza to, że w badanej populacji pediatrycznej nie udokumentowano przewagi mirtazapiny nad placebo w leczeniu nawracających zaburzeń depresyjnych.⁷

Profil bezpieczeństwa w populacji pediatrycznej

W badaniach pediatrycznych zaobserwowano istotne działania niepożądane związane ze stosowaniem mirtazapiny. Odnotowano znaczące zwiększenie masy ciała (≥7%) u 48,8% pacjentów otrzymujących mirtazapinę, w porównaniu do zaledwie 5,7% w grupie placebo. Jest to bardzo wyraźna różnica, wskazująca na silny wpływ leku na przyrost masy ciała w tej grupie wiekowej.⁸

Ponadto, wśród działań niepożądanych często występowały:

• Pokrzywka – występowała u 11,8% pacjentów przyjmujących mirtazapinę, w porównaniu do 6,8% w grupie placebo
• Hipertriglicerydemia – obserwowana u 2,9% leczonych mirtazapiną, podczas gdy w grupie placebo nie odnotowano żadnego przypadku (0%)

Te działania niepożądane należy uwzględnić przy potencjalnym stosowaniu mirtazapiny u dzieci i młodzieży, szczególnie biorąc pod uwagę brak udokumentowanej przewagi terapeutycznej nad placebo w tej grupie wiekowej.⁹

Skład preparatu Mirzaten

Mirzaten jest dostępny w postaci tabletek powlekanych zawierających jako substancję czynną mirtazapinę półwodną (Mirtazapinum hemihydratum) w dawce 30 mg lub 45 mg w jednej tabletce. Poza substancją czynną, preparat zawiera substancje pomocnicze, w tym laktozę w ilości 120,56 mg w tabletce 30 mg oraz 180,84 mg w tabletce 45 mg, co należy uwzględnić u pacjentów z nietolerancją laktozy.¹⁰

Tabletki Mirzaten 30 mg mają charakterystyczny pomarańczowobrązowy kolor, owalny kształt, są dwuwypukłe i posiadają rowek podziału z jednej strony. Tabletki Mirzaten 45 mg mają biały kolor, owalny kształt i są dwuwypukłe, co pozwala na ich łatwe rozróżnienie.¹¹