Właściwości farmakodynamiczne hydroksyzyny chlorowodorku

Hydroksyzyna chlorowodorek należy do grupy farmakoterapeutycznej leków psycholeptycznych, podgrupy anksjolityków (kod ATC: N05B B01). Jest pochodną difenylometanu, chemicznie niezwiązaną z fenotiazynami, rezerpiną, meprobamatem ani benzodiazepinami. Ta substancja czynna prezentuje złożony profil działania farmakodynamicznego, obejmujący efekty przeciwhistaminowe, anksjolityczne, sedacyjne oraz przeciwświądowe.¹

Mechanizm działania

Mechanizm działania hydroksyzyny chlorowodorku opiera się przede wszystkim na hamowaniu aktywności kluczowych obszarów podkorowych ośrodkowego układu nerwowego (OUN). Istotne jest, że substancja ta nie hamuje bezpośrednio czynności kory mózgu, co odróżnia ją od wielu innych środków o działaniu uspokajającym.²

Działanie przeciwhistaminowe i oddechowe

Działanie przeciwhistaminowe i rozszerzające oskrzela hydroksyzyny zostało potwierdzone zarówno w badaniach eksperymentalnych, jak i klinicznych. Efekty te mają szczególne znaczenie w leczeniu objawów alergicznych oraz w stanach przebiegających ze skurczem oskrzeli. Wykazano, że hydroksyzyna skutecznie zmniejsza odczyn bąbel-rumień u dorosłych i dzieci po śródskórnym podaniu histaminy lub antygenów, co potwierdza jej silne właściwości przeciwhistaminowe.³

Działanie przeciwwymiotne i żołądkowe

Hydroksyzyna wykazuje udokumentowane działanie przeciwwymiotne, co potwierdzono w próbie apomorfinowej oraz w próbie veriloidowej. W badaniach farmakologicznych i klinicznych wykazano, że hydroksyzyna w dawkach terapeutycznych nie zwiększa wydzielania kwasu żołądkowego ani jego kwasowości. Co więcej, w większości przypadków wykazuje łagodne działanie przeciwwydzielnicze, co może być korzystne u pacjentów z nadmierną sekrecją kwasu żołądkowego.⁴

Działanie przeciwświądowe

Kliniczna skuteczność hydroksyzyny została wykazana w zmniejszaniu świądu w różnych dermatologicznych stanach chorobowych, w tym w różnych postaciach pokrzywki, wyprysku i zapalenia skóry. Jest to bezpośrednio związane z jej właściwościami przeciwhistaminowymi, gdyż histamina stanowi jeden z głównych mediatorów świądu w wielu schorzeniach dermatologicznych.⁵

Działanie anksjolityczno-sedacyjne

Zapisy elektroencefalograficzne (EEG) u zdrowych ochotników wykazały działanie anksjolityczno-sedacyjne hydroksyzyny. Działanie anksjolityczne zostało potwierdzone w różnych klasycznych testach psychometrycznych przeprowadzanych u pacjentów z zaburzeniami lękowymi. Polisomnograficzne badania snu u pacjentów z zaburzeniami lękowymi i bezsennością wykazały, że hydroksyzyna w dawce 50 mg podawana jednorazowo lub w dawkach podzielonych powoduje:

• Wydłużenie całkowitego czasu snu
• Skrócenie całkowitego czasu przebudzeń w nocy
• Skrócenie czasu zasypiania

Dodatkowo u pacjentów z zaburzeniami lękowymi odnotowano zmniejszenie napięcia mięśniowego po zastosowaniu dobowej dawki 3 x 50 mg. Istotne jest, że podczas stosowania hydroksyzyny nie zaobserwowano zaburzeń pamięci, a po 4 tygodniach leczenia pacjentów z zaburzeniami lękowymi nie wystąpiły objawy odstawienia, co wskazuje na niski potencjał uzależniający tego leku.⁶

Dodatkowe właściwości farmakodynamiczne

Oprócz głównych efektów farmakodynamicznych, hydroksyzyna wykazuje również:

• Działanie spazmolityczne – zmniejszające napięcie mięśni gładkich
• Działanie sympatykolityczne – hamujące część współczulną układu autonomicznego
• Słabe powinowactwo do receptorów muskarynowych – co minimalizuje efekty cholinolityczne
• Łagodne działanie przeciwbólowe – wspomagające w terapii bólu

Te dodatkowe właściwości farmakodynamiczne rozszerzają spektrum zastosowania hydroksyzyny w praktyce klinicznej.⁷

Początek i czas działania hydroksyzyny

Profil czasowy działania hydroksyzyny charakteryzuje się następującymi parametrami:

• Działanie przeciwhistaminowe – rozpoczyna się po około 1 godzinie od doustnego podania produktu
• Działanie sedacyjne – rozpoczyna się po:
  • 5-10 minutach od doustnego podania syropu
  • 30-45 minutach od podania tabletek

W przypadku niewydolności wątroby, działanie przeciwhistaminowe pojedynczej dawki może ulec znacznemu wydłużeniu, trwając od 6 do nawet 96 godzin po zastosowaniu. Wynika to z zaburzeń metabolizmu leku w niewydolnej wątrobie, co prowadzi do wydłużonego okresu półtrwania i dłuższej ekspozycji na aktywną substancję.⁸

Wpływ na poszczególne funkcje organizmu

Podsumowując, hydroksyzyna chlorowodorek wykazuje wielokierunkowe działanie farmakodynamiczne, które obejmuje efekty przeciwhistaminowe, anksjolityczne, sedacyjne, przeciwwymiotne oraz przeciwświądowe. Ze względu na ten złożony profil farmakodynamiczny, lek znajduje zastosowanie w różnych wskazaniach klinicznych, szczególnie w leczeniu zaburzeń lękowych, objawów alergicznych oraz świądu o różnej etiologii.⁹