Wpływ leku Gaxenim na płodność, ciążę i laktację

Lek Gaxenim (fingolimod, 0,5 mg) wywiera istotny wpływ na zdrowie reprodukcyjne pacjentek, co wymaga szczególnej uwagi lekarzy prowadzących terapię. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje, które należy przekazać kobietom w wieku rozrodczym, kobietom w ciąży oraz matkom karmiącym piersią.¹

Kobiety w wieku rozrodczym i antykoncepcja

Fingolimod jest bezwzględnie przeciwwskazany u kobiet w wieku rozrodczym, które nie stosują skutecznej metody antykoncepcji. Lekarz ma obowiązek poinformować pacjentkę o tym ograniczeniu przed rozpoczęciem terapii.²

Procedura kwalifikacji do leczenia fingolimodem u kobiet w wieku rozrodczym obejmuje:³

• Wykonanie testu ciążowego i potwierdzenie negatywnego wyniku
• Szczegółowe omówienie z pacjentką ryzyka teratogennego dla płodu
• Weryfikację stosowania przez pacjentkę skutecznej metody antykoncepcji

Pacjentki w wieku rozrodczym muszą bezwzględnie stosować skuteczną metodę antykoncepcji przez cały okres leczenia oraz przez co najmniej 2 miesiące po zakończeniu terapii. Wynika to z przedłużonego okresu eliminacji fingolimodu z organizmu, który utrzymuje się około 2 miesięcy po zaprzestaniu przyjmowania leku.⁴

Lekarz powinien poinformować pacjentkę, że w przypadku planowania ciąży należy uwzględnić możliwość nawrotu aktywności choroby podstawowej po odstawieniu leku.⁵ Szczegółowe informacje dotyczące postępowania z pacjentkami w wieku rozrodczym znajdują się w pakiecie informacji dla lekarza.⁶

Ryzyko stosowania leku w czasie ciąży

Dane z obserwacji klinicznych po wprowadzeniu produktu do obrotu wskazują na 2-krotnie zwiększone ryzyko wystąpienia poważnych wad wrodzonych u płodów matek przyjmujących fingolimod w porównaniu z populacją ogólną, gdzie ryzyko to wynosi 2-3% (dane EUROCAT).⁷

Do najczęściej raportowanych wad wrodzonych u płodów eksponowanych na fingolimod należą:⁸

• Wrodzone choroby serca – w szczególności ubytki w przegrodzie międzyprzedsionkowej i międzykomorowej, a także tetralogia Fallota
• Anomalie rozwojowe nerek – obejmujące różne zaburzenia w formowaniu się i funkcjonowaniu układu moczowego
• Anomalie rozwojowe układu mięśniowo-szkieletowego – wpływające na prawidłowy rozwój strukturalny płodu

Mechanizm teratogennego działania fingolimodu związany jest z jego wpływem na receptor sfingozyno-1-fosforanu, który odgrywa kluczową rolę w procesie tworzenia naczyń krwionośnych podczas embriogenezy.⁹ Badania przedkliniczne na modelach zwierzęcych potwierdziły toksyczny wpływ fingolimodu na rozrodczość, powodujący utratę płodu oraz wady narządów, szczególnie dotyczące układu krążenia – przetrwały pień tętniczy i wady przegrody komorowej.¹⁰

Obecnie brak jest danych dotyczących wpływu fingolimodu na przebieg porodu.¹¹

Przeciwwskazania w ciąży i postępowanie w przypadku zajścia w ciążę

Ze względu na udokumentowane ryzyko teratogenne, fingolimod jest bezwzględnie przeciwwskazany w okresie ciąży.¹² Lekarz powinien poinformować pacjentkę o konieczności odstawienia leku co najmniej 2 miesiące przed planowaną ciążą, co związane jest z długim okresem eliminacji substancji czynnej z organizmu.¹³

W przypadku nieplanowanego zajścia w ciążę podczas terapii fingolimodem, lekarz ma obowiązek:¹⁴

1. Natychmiast odstawić lek
2. Szczegółowo omówić z pacjentką potencjalne ryzyko dla płodu
3. Skierować pacjentkę na specjalistyczne badania ultrasonograficzne w celu monitorowania rozwoju płodu
4. Zapewnić odpowiednią opiekę specjalistyczną w czasie ciąży i po porodzie

Karmienie piersią

Badania na modelach zwierzęcych wykazały, że fingolimod przenika do mleka samic w okresie laktacji.¹⁵ Z uwagi na potencjalne ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych u niemowląt karmionych piersią, kobiety przyjmujące lek Gaxenim nie powinny karmić piersią.¹⁶

Lekarz ma obowiązek poinformować pacjentkę o bezwzględnej konieczności powstrzymania się od karmienia piersią przez cały okres terapii fingolimodem oraz o potrzebie konsultacji przed ewentualnym podjęciem decyzji o karmieniu po zakończeniu leczenia, uwzględniając czas eliminacji leku z organizmu.

Wpływ na płodność

Badania przedkliniczne nie dostarczają dowodów, by stosowanie fingolimodu zwiększało ryzyko upośledzenia płodności.¹⁷ Niemniej jednak, ze względu na ograniczone dane kliniczne w tym zakresie, lekarz powinien poinformować pacjentkę o teoretycznej możliwości wpływu leku na funkcje reprodukcyjne oraz o konieczności zgłaszania wszelkich niepokojących objawów związanych z cyklem menstruacyjnym lub innymi aspektami zdrowia reprodukcyjnego.