Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Przed rozpoczęciem leczenia produktem Dexamethasone Krka w skojarzeniu z innymi lekami, niezbędne jest zapoznanie się z charakterystyką produktu leczniczego skojarzonego preparatu. Deksametazon wchodzi w liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mogą istotnie wpływać na skuteczność leczenia oraz profil bezpieczeństwa terapii.¹

Interakcje farmakodynamiczne

Interakcje farmakodynamiczne dotyczą mechanizmów działania leków i mogą prowadzić do osłabienia lub nasilenia efektów terapeutycznych oraz wywoływać działania niepożądane.²

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ)

Pacjenci przyjmujący jednocześnie NLPZ i deksametazon wymagają szczególnej obserwacji klinicznej ze względu na możliwość zwiększenia częstości występowania i/lub nasilenia dolegliwości związanych z wrzodami żołądka. W przypadku występowania hipoprotrombinemii, należy zachować szczególną ostrożność przy równoczesnym stosowaniu kwasu acetylosalicylowego z kortykosteroidami.³

Kortykosteroidy zwiększają klirens nerkowy salicylanów, co oznacza, że dawkę salicylanów można obniżyć po zakończeniu podawania steroidów. Jednakże nagłe odstawienie steroidów może prowadzić do zatrucia salicylanami z powodu wzrostu ich stężenia w surowicy.⁴

Leki przeciwcukrzycowe

Deksametazon osłabia działanie leków przeciwcukrzycowych, takich jak insulina, sulfonylomocznik i metformina. W trakcie terapii deksametazonem sporadycznie może wystąpić hiperglikemia i ketoacydoza cukrzycowa. Z tego powodu u pacjentów z cukrzycą na początku leczenia zaleca się częstsze monitorowanie parametrów glikemii poprzez badania krwi i moczu.⁵

Leki wpływające na równowagę elektrolitową

Deksametazon nasila hipokaliemiczny wpływ następujących leków:

• Acetazolamid
• Diuretyki pętlowe
• Diuretyki tiazydowe
• Leki moczopędne nasilające wydalanie potasu
• Amfoterycyna B w zastrzykach
• Gluko- i mineralokortykosteroidy
• Tetrakozaktyd
• Leki przeczyszczające

Hipokaliemia zwiększa ryzyko zaburzeń rytmu serca, szczególnie torsade de pointes, oraz potęguje toksyczność glikozydów nasercowych. Przed rozpoczęciem leczenia kortykosteroidami należy wyrównać niedobór potasu, monitorować poziom elektrolitów oraz wykonać badanie EKG.⁶

Istnieją doniesienia, że równoczesne stosowanie amfoterycyny B i hydrokortyzonu prowadziło do powiększenia serca i niewydolności serca.⁷

Leki przeciwwrzodowe

Karbenoksolon zwiększa ryzyko wystąpienia hipokaliemii podczas jednoczesnego stosowania z deksametazonem.⁸

Leki przeciwmalaryczne

Chlorokina, hydroksychlorokina i meflokina w połączeniu z deksametazonem zwiększają ryzyko miopatii i kardiomiopatii.⁹

Inhibitory ACE

Równoczesne podawanie inhibitorów ACE z deksametazonem wiąże się ze zwiększonym ryzykiem chorób krwi.¹⁰

Leki przeciwnadciśnieniowe

Kortykosteroidy mogą osłabiać działanie leków obniżających ciśnienie krwi. W trakcie leczenia deksametazonem może być konieczne dostosowanie dawkowania leków przeciwnadciśnieniowych.¹¹

Talidomid

Przy jednoczesnym podawaniu deksametazonu z talidomidem należy zachować szczególną ostrożność, ponieważ istnieją doniesienia o przypadkach toksycznego martwiczego oddzielania się naskórka.¹²

Szczepionki

Podczas leczenia deksametazonem może dojść do osłabienia skuteczności szczepionek. Stosowanie szczepionek żywych jest przeciwwskazane w trakcie leczenia dużymi terapeutycznymi dawkami deksametazonu (i innych kortykosteroidów) ze względu na możliwość wystąpienia infekcji wirusowej. W takim przypadku szczepienie należy odłożyć na co najmniej 3 miesiące po zakończeniu kuracji kortykosteroidami.¹³

Stosowanie innych typów immunizacji podczas leczenia dużymi terapeutycznymi dawkami kortykosteroidów może być niebezpieczne ze względu na ryzyko powikłań neurologicznych i ograniczonego lub nieobecnego wzrostu liczby przeciwciał, a co za tym idzie – słabszego działania ochronnego. Jednakże pacjenci, którym kortykosteroidy podawano miejscowo (pozajelitowo) lub przez krótki czas (poniżej 2 tygodni) i w mniejszych dawkach, mogą być szczepieni.¹⁴

Inhibitory cholinesterazy

Równoczesne stosowanie inhibitorów cholinesterazy i kortykosteroidów może powodować poważne osłabienie mięśni u pacjentów z miastenią gravis. Jeżeli to możliwe, inhibitory cholinesterazy należy odstawić co najmniej 24 godziny przed rozpoczęciem terapii kortykosteroidami.¹⁵

Fluorochinolony

Ryzyko wystąpienia zapalenia ścięgna i zerwania ścięgna zwiększa się u pacjentów leczonych jednocześnie glikokortykosteroidami i fluorochinolonami.¹⁶

Inhibitory CYP3A i kobicystat

Jednoczesne podawanie inhibitorów CYP3A, w tym produktów zawierających kobicystat, zwiększa ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych deksametazonu. Należy unikać łączenia tych leków, chyba że korzyść przewyższa zwiększone ryzyko działań niepożądanych. W takim przypadku pacjenta należy obserwować w celu wykrycia ogólnoustrojowych działań kortykosteroidów.¹⁷

Interakcje farmakokinetyczne

Interakcje farmakokinetyczne dotyczą wpływu na procesy wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i wydalania deksametazonu oraz innych leków, co może prowadzić do zmiany stężenia substancji czynnych w organizmie.¹⁸

Wpływ innych leków na deksametazon

Deksametazon jest metabolizowany głównie przez cytochrom P450 3A4 (CYP3A4). Interakcje z innymi lekami mogą istotnie wpływać na stężenie deksametazonu w osoczu.¹⁹

Induktory CYP3A4 mogą obniżać stężenie deksametazonu w osoczu. Do tej grupy należą:

• Efedryna
• Barbiturany
• Ryfabutyna
• Ryfampicyna
• Fenytoina
• Karbamazepina

Podawanie deksametazonu wraz z tymi lekami może prowadzić do zmniejszenia poziomu deksametazonu w osoczu, co może wymagać zwiększenia dawki.²⁰

Aminoglutetymid może przyspieszyć eliminację deksametazonu oraz osłabić jego skuteczność terapeutyczną. W razie potrzeby należy dostosować dawkę deksametazonu.²¹

Żywice wiążące kwasy żółciowe, takie jak cholestyramina, mogą ograniczać absorpcję deksametazonu.²²

Stosowane objawowo leki gastrologiczne, leki zobojętniające kwas żołądkowy oraz węgiel aktywny mogą zmniejszać wchłanianie glikokortykosteroidów. Zaobserwowano zmniejszenie resorpcji glikokortykosteroidów przy równoczesnym podawaniu prednizolonu i deksametazonu. Z tego powodu glikokortykosteroidy należy podawać z odpowiednim opóźnieniem (co najmniej 2 godziny) po zastosowaniu wymienionych leków.²³

Inhibitory CYP3A4 mogą zwiększać stężenie deksametazonu w osoczu. Do tej grupy należą:

• Azole przeciwgrzybicze (np. ketokonazol, itrakonazol)
• Inhibitory proteazy HIV (np. ritonawir)
• Antybiotyki makrolidowe (np. erytromycyna)

Podawanie deksametazonu z tymi lekami może prowadzić do zwiększonego stężenia w osoczu i zmniejszonego klirensu deksametazonu. W takich przypadkach, gdy jest to konieczne, dawkę deksametazonu należy zmniejszyć.²⁴

Ketokonazol może nie tylko zwiększyć stężenie deksametazonu w osoczu poprzez hamowanie działania CYP3A4, ale także zahamować syntezę kortykosteroidów w nadnerczach i spowodować niedoczynność kory nadnerczy w momencie zakończenia terapii kortykosteroidami.²⁵

Estrogeny, w tym doustne środki antykoncepcyjne, mogą hamować metabolizowanie niektórych kortykosteroidów i przez to wzmocnić ich działanie.²⁶

Wpływ deksametazonu na inne leki

Deksametazon jest umiarkowanym induktorem CYP3A4. Podawanie deksametazonu z substancjami metabolizowanymi przez CYP3A4 może prowadzić do zwiększenia klirensu i zmniejszenia stężenia tych substancji w osoczu.²⁷

Leki przeciwgruźlicze: przy równoczesnym stosowaniu prednizolonu zaobserwowano obniżenie stężenia izoniazydu w osoczu. Należy prowadzić odpowiednią obserwację pacjentów zażywających izoniazyd.²⁸

Cyklosporyna: równoczesne podawanie cyklosporyny i kortykosteroidów może prowadzić do nasilenia działania obydwu substancji. Istnieje zwiększone ryzyko napadów mózgowych.²⁹

Prazykwantel: obniżone stężenie prazykwantelu w osoczu stwarza ryzyko niepowodzenia leczenia spowodowanego zwiększonym metabolizmem deksametazonu w wątrobie.³⁰

Antykoagulanty doustne (kumaryna): równoczesna terapia kortykosteroidami może wzmacniać lub osłabiać działanie doustnych antykoagulantów. W przypadku dużych dawek lub kuracji trwającej ponad 10 dni istnieje ryzyko krwawienia charakterystycznego dla terapii kortykosteroidowych (z błony śluzowej żołądka, kruchość naczyń). Pacjentów przyjmujących kortykosteroidy w połączeniu z doustnymi lekami przeciwzakrzepowymi należy poddać ścisłej obserwacji (badanie kontrolne w 8. dniu terapii, a następnie co dwa tygodnie w trakcie i po zakończeniu terapii).³¹

Atropina i inne leki antycholinergiczne: podczas podawania wspólnie z deksametazonem można zaobserwować zwiększenie ciśnienia śródocznego.³²

Niedepolaryzujące środki zwiotczające: zwiotczenie mięśni przy jednoczesnym stosowaniu z deksametazonem może trwać dłużej.³³

Somatotropina: podczas jednoczesnego stosowania z deksametazonem może dojść do osłabienia działania hormonu wzrostu.³⁴

Protyrelina: podczas podawania protyreliny i deksametazonu można zaobserwować ograniczony wzrost poziomu TSH.³⁵

Interakcje deksametazonu z alkoholem

Równoczesne spożywanie alkoholu podczas terapii deksametazonem może potęgować działania niepożądane kortykosteroidów, szczególnie w odniesieniu do przewodu pokarmowego. Alkohol może nasilać działanie drażniące deksametazonu na błonę śluzową żołądka, zwiększając ryzyko wystąpienia krwawień z przewodu pokarmowego i owrzodzeń żołądka.

Ponadto, alkohol wpływa na metabolizm wątrobowy, co może zakłócać prawidłowy metabolizm deksametazonu. Długotrwałe spożywanie alkoholu może indukować enzymy CYP3A4, co potencjalnie prowadzi do przyspieszonego metabolizmu deksametazonu i osłabienia jego działania terapeutycznego.

U pacjentów z cukrzycą lub predyspozycją do hiperglikemii, jednoczesne spożywanie alkoholu i przyjmowanie deksametazonu może prowadzić do trudności w kontrolowaniu poziomów glukozy we krwi.

Pacjentom przyjmującym deksametazon zaleca się całkowitą abstynencję od alkoholu lub przynajmniej znaczne ograniczenie jego spożycia, szczególnie w przypadku długotrwałej terapii kortykosteroidami.

Tabela interakcji deksametazonu z innymi lekami