ziarnistość pozaszpikowa
Ziarnistość pozaszpikowa (extramedullary hematopoiesis, EMH) to zjawisko tworzenia się komórek krwi poza szpikiem kostnym. W warunkach fizjologicznych proces ten występuje w okresie płodowym, głównie w wątrobie i śledzionie, natomiast po urodzeniu hematopoeza powinna odbywać się wyłącznie w szpiku kostnym.
Patologiczna ziarnistość pozaszpikowa pojawia się najczęściej w przebiegu chorób hematologicznych, takich jak talasemia, niedokrwistości hemolityczne, przewlekła niewydolność szpiku, mielofibroza, czy niektóre nowotwory mieloproliferacyjne. Stanowi mechanizm kompensacyjny organizmu w odpowiedzi na niewystarczającą produkcję komórek krwi w szpiku.
Klinicznie EMH może manifestować się jako powiększenie wątroby i śledziony (hepatosplenomegalia), a w rzadszych przypadkach tworzyć guzy w innych lokalizacjach, np. w śródpiersiu, przestrzeni zaotrzewnowej, węzłach chłonnych czy tkankach miękkich. Diagnostyka obejmuje badania obrazowe (USG, TK, MRI), a potwierdzenie rozpoznania wymaga badania histopatologicznego.
Leczenie ziarnistości pozaszpikowej zależy od choroby podstawowej i stopnia nasilenia objawów. W niektórych przypadkach stosuje się radioterapię, zwłaszcza gdy masy tkankowe uciskają ważne struktury anatomiczne. W chorobach hematologicznych właściwe leczenie choroby podstawowej często prowadzi do zmniejszenia nasilenia ziarnistości pozaszpikowej.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Filgrastym – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Przedkliniczne badania toksyczności filgrastymu, obejmujące wielokrotne podawanie do 1 roku, wykazały charakterystyczne dla mechanizmu działania leku efekty farmakologiczne, takie jak leukocytoza, rozrost elementów krwiotwórczych szpiku, tworzenie ziarnistości pozaszpikowej oraz powiększenie śledziony, które były całkowicie odwracalne po zaprzestaniu terapii. W modelach zwierzęcych, zwłaszcza u królików, dawki 80 µg/kg mc./dobę podawane w okresie organogenezy indukowały toksyczność dla samicy, zwiększoną częstość poronień, zmniejszenie wielkości miotu i masy płodu, a dawka 100 µg/kg mc./dobę powodowała wady rozwojowe płodu, co odpowiada narażeniu 50-90-krotnie wyższemu niż dawka kliniczna 5 µg/kg mc./dobę. Poziom NOAEL dla toksyczności zarodka i płodu ustalono na 10 µg/kg mc./dobę, co odpowiada 3-5-krotnemu narażeniu klinicznemu. U ciężarnych szczurów nie zaobserwowano toksyczności nawet przy dawkach do 575 µg/kg mc./dobę, jednak u potomstwa podawanego filgrastym w okresie okołoporodowym i laktacji stwierdzono opóźnienia w różnicowaniu cech zewnętrznych i wzroście przy dawkach ≥ 20 µg/kg mc./dobę oraz nieznaczne zmniejszenie wskaźnika przeżywalności przy 100 µg/kg mc./dobę.
dawka kliniczna, działanie toksyczne, filgrastym, krwinki białe, narażenie ogólnoustrojowe, NOAEL, opóźnienie różnicowania, organogeneza, poronienie poimplantacyjne, rozwój przedurodzeniowy, samoistne poronienie, splenomegalia, toksyczność matczyna, toksyczność wielokrotnego podania, wady rozwojowe płodu, wielkość miotu, wpływ na płodność, wskaźnik przeżywalności, ziarnistość pozaszpikowa - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Neupogen 300 mcg/ml (30 mln j.m./ml)
Przedkliniczne badania toksyczności filgrastymu, prowadzone do 1 roku, wykazały charakterystyczne dla jego działania farmakologicznego zmiany, takie jak leukocytoza, rozrost elementów krwiotwórczych szpiku, ziarnistość pozaszpikowa oraz powiększenie śledziony. Wszystkie te efekty były odwracalne po zaprzestaniu terapii, co potwierdza ich nie-toksyczny charakter. W badaniach rozwojowych na królikach dożylne podawanie filgrastymu w dawce 80 μg/kg mc./dobę w okresie organogenezy spowodowało toksyczność u samic, zwiększoną częstość poronień, zmniejszenie wielkości miotu oraz masy płodów. Przy dawce 100 μg/kg mc./dobę (50-90 razy wyższej niż dawka kliniczna 5 μg/kg mc./dobę) zaobserwowano wady rozwojowe płodu i toksyczność u samic. NOAEL dla toksyczności zarodkowo-płodowej ustalono na poziomie 10 μg/kg mc./dobę, co odpowiada 3-5-krotnemu narażeniu klinicznemu.
czynnik pobudzający tworzenie kolonii granulocytów, filgrastym, hematopoeza, hematopoeza pozaszpikowa, krwinki białe, narażenie ogólnoustrojowe, NOAEL, odwracalność objawów, opóźnienie różnicowania, poronienie po implantacji, powiększenie śledziony, samoistne poronienie, szpik kostny, toksyczność ciążowa, toksyczność wielokrotna, toksyczność zarodkowo-płodowa, wada rozwojowa płodu, wpływ na płodność, ziarnistość pozaszpikowa - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Neupogen 600 mcg/ml (30 mln j.m./0,5 ml)
Przedkliniczne badania toksyczności filgrastymu (Neupogen) wykazały charakterystyczne dla mechanizmu działania leku efekty farmakologiczne, takie jak leukocytoza, rozrost elementów krwiotwórczych szpiku, tworzenie ziarnistości pozaszpikowej oraz powiększenie śledziony, które były całkowicie odwracalne po zaprzestaniu terapii. W modelach zwierzęcych, szczególnie u królików, podawanie filgrastymu w dawce 80 μg/kg mc./dobę w okresie organogenezy wiązało się z toksycznością matczyną, zwiększoną częstością poronień oraz zmniejszeniem masy płodu. Dawka 100 μg/kg mc./dobę indukowała wady rozwojowe płodu i toksyczność matczyną przy ekspozycji 50-90-krotnie wyższej niż u pacjentów stosujących dawkę kliniczną 5 μg/kg mc./dobę. Poziom NOAEL dla toksyczności zarodkowo-płodowej ustalono na 10 μg/kg mc./dobę, co odpowiada 3-5-krotnemu narażeniu klinicznemu.
filgrastym, krwinka biała, laktacja, leukocyt, narażenie ogólnoustrojowe, Neupogen, NOAEL, organogeneza, poronienie po implantacji, różnicowanie cech zewnętrznych, rozwój postnatalny, samoistne poronienie, śledziona, szpik kostny, toksyczność matczyna, toksyczność rozwojowa, toksyczność zarodkowa, wada rozwojowa płodu, wskaźnik przeżywalności, ziarnistość pozaszpikowa - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Neupogen 960 mcg/ml (48 mln j.m./0,5 ml)
Przedkliniczne badania toksyczności filgrastymu (Neupogen) wykazały, że długotrwałe podawanie leku prowadzi do zwiększenia liczby leukocytów, rozrostu elementów krwiotwórczych szpiku, powstawania ziarnistości pozaszpikowej oraz powiększenia śledziony, co jest zgodne z farmakologicznym mechanizmem działania czynnika wzrostu. Wszystkie zmiany były odwracalne po zaprzestaniu terapii, co wskazuje na brak trwałych skutków ubocznych. W badaniach rozrodczości i teratogenności u królików dawka toksyczna wyniosła 80 μg/kg mc./dobę, powodując toksyczność u samic, zwiększoną częstość poronień, zmniejszenie masy płodów oraz wielkości miotu. Wady rozwojowe obserwowano przy dawce 100 μg/kg mc./dobę, co odpowiada narażeniu 50-90-krotnie wyższemu niż dawka kliniczna 5 μg/kg mc./dobę. NOAEL dla toksyczności zarodkowo-płodowej ustalono na poziomie 10 μg/kg mc./dobę (3-5-krotne narażenie kliniczne).
filgrastym, funkcje rozrodcze, hematopoeza, hematopoeza pozaszpikowa, krwinki białe, mechanizm działania filgrastymu, narażenie ogólnoustrojowe, neutrofil, organogeneza, poronienie poimplantacyjne, poziom dawkowania bez obserwowanego działania szkodliwego, różnicowanie cech zewnętrznych, samoistne poronienie, splenomegalia, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność zarodkowo-płodowa, wady rozwojowe płodu, zahamowanie wzrostu wewnątrzmacicznego, ziarnistość pozaszpikowa