Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania leku

Bezpieczeństwo stosowania darunawiru zostało dokładnie przebadane w szeregu badań przedklinicznych na różnych gatunkach zwierząt. Obejmowały one badania toksyczności po podaniu wielokrotnym, wpływu na reprodukcję, rozwój okołoporodowy, a także ocenę potencjału rakotwórczego i genotoksycznego. Dane te pozwalają na kompleksową ocenę profilu bezpieczeństwa substancji przed jej zastosowaniem u ludzi.¹

Badania toksyczności po podaniu wielokrotnym

W badaniach toksyczności po podaniu wielokrotnym darunawiru, przeprowadzonych na myszach, szczurach i psach, zaobserwowano ograniczone działania toksyczne. Narządy docelowe działania leku różniły się w zależności od gatunku:²

• U gryzoni narządami docelowymi były: układ krwiotwórczy, układ krzepnięcia, wątroba i gruczoł tarczowy
• Zaobserwowano zmienne, ale ograniczone zmniejszenie parametrów czerwonych krwinek oraz wydłużenie czasu częściowej tromboplastyny po aktywacji
• W wątrobie wystąpiły zmiany obejmujące przerost hepatocytów, wakuolizację i zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych
• W tarczycy stwierdzono przerost pęcherzyków tarczycy³

Warto zauważyć, że stosowanie darunawiru w skojarzeniu z rytonawirem u szczurów prowadziło do nieznacznego nasilenia wpływu na parametry krwinek czerwonych, wątroby i tarczycy w porównaniu do monoterapii darunawirem. Dodatkowo stwierdzono zwiększenie częstości występowania włóknienia wysepek trzustkowych, ale tylko u samców szczurów.⁴

Szczególnie istotne jest, że u psów nie wykryto poważniejszych działań toksycznych ani nie zidentyfikowano narządów docelowych przy ekspozycji równej ekspozycji klinicznej w zalecanych dawkach.⁵

Wpływ na reprodukcję i rozwój

Badania dotyczące wpływu darunawiru na płodność wykazały, że:

• U szczurów stwierdzono zmniejszenie liczby ciałek żółtych oraz implantacji zarodków, ale tylko w przypadku działań toksycznych na organizm matki
• Nie zaobserwowano wpływu na łączenie się w pary ani płodność podczas stosowania darunawiru w dawkach do 1000 mg/kg/dobę i przy poziomach ekspozycji poniżej (AUC 0,5-krotny) dawek zalecanych u ludzi⁶

W badaniach teratogenności:

• Nie obserwowano działania teratogennego podczas stosowania samego darunawiru u szczurów i królików
• Nie stwierdzono również działania teratogennego podczas stosowania darunawiru z rytonawirem u myszy⁷

W ocenie rozwoju przed- i pourodzeniowego u szczurów:

• Darunawir stosowany sam i w skojarzeniu z rytonawirem powodował przejściowe zmniejszenie przyrostu masy ciała potomstwa przed zakończeniem ssania
• Zaobserwowano nieznaczne opóźnienie momentu otwarcia oczu i uszu⁸
• Stosowanie darunawiru w skojarzeniu z rytonawirem powodowało, że w 15 dniu karmienia u mniejszej liczby potomstwa obserwowano odruch wzdrygnięcia na bodziec akustyczny
• Obserwowano ograniczenie przeżywalności potomstwa w okresie laktacji. Efekty te mogły wynikać z ekspozycji potomstwa na substancję czynną przenikającą do mleka i/lub działania toksycznego na organizm matki⁹
• Po zaprzestaniu karmienia mlekiem matki nie obserwowano zaburzeń podczas stosowania darunawiru samego lub w skojarzeniu z rytonawirem¹⁰

Badania u młodych szczurów

Badania przeprowadzone na młodych szczurach ujawniły istotne informacje dotyczące bezpieczeństwa stosowania darunawiru u osobników niedojrzałych:

• U młodych szczurów otrzymujących darunawir do wieku 23-26 dni życia obserwowano zwiększenie śmiertelności z drgawkami u niektórych zwierząt
• Stężenia darunawiru w osoczu, wątrobie i mózgu między 5 a 11 dniem życia były znacząco wyższe niż u dorosłych szczurów po porównywalnych dawkach w mg/kg
• Po 23 dniu życia stężenia były porównywalne do obserwowanych u dorosłych szczurów¹¹
• Zwiększone stężenia wynikały prawdopodobnie, przynajmniej częściowo, z niedojrzałości układu enzymatycznego biorącego udział w metabolizmie leków u młodych zwierząt¹²

Warto podkreślić, że nie stwierdzono wpływu na śmiertelność młodych szczurów przy podawaniu darunawiru w dawkach 1000 mg/kg (pojedyncza dawka) w 26 dniu życia ani 500 mg/kg (powtarzalne dawki) od 23 do 50 dnia życia. Stężenia i profil toksyczności były porównywalne do obserwowanych u dorosłych szczurów.¹³

Ze względu na niejednoznaczność danych opisujących stopień rozwoju bariery krew-mózg u człowieka oraz enzymów wątrobowych, darunawir w skojarzeniu z małą dawką rytonawiru nie powinien być stosowany u dzieci w wieku poniżej 3 lat.¹⁴

Badania rakotwórczości

Badania nad potencjalnym działaniem rakotwórczym darunawiru przeprowadzano przez okres do 104 tygodni, podając lek myszom i szczurom drogą doustną przez zgłębnik. Zastosowano następujące dawki dobowe:¹⁵

Wyniki badań rakotwórczości wykazały:

• Zależne od dawki zwiększenie zapadalności na gruczolaka i raka wątrobowokomórkowego u samców i samic obydwu gatunków
• U samców szczurów zaobserwowano ponadto występowanie gruczolaka pęcherzykowego tarczycy¹⁶
• Podawanie darunawiru nie powodowało statystycznie istotnego zwiększenia występowalności jakichkolwiek innych nowotworów łagodnych lub złośliwych u myszy ani szczurów¹⁷

Znaczenie kliniczne obserwowanych nowotworów:

• Zaobserwowane nowotwory wątrobowokomórkowe i nowotwory tarczycy u gryzoni uważa się za mające niewielkie znaczenie w przypadku ludzi¹⁸
• Wielokrotne podanie darunawiru szczurom powodowało indukcję enzymów mikrosomalnych wątroby oraz zwiększone wydalanie hormonu tarczycy, co jest czynnikiem predestynującym do rozwoju nowotworów tarczycy u szczurów, lecz nie u ludzi¹⁹

Dla największych badanych dawek, ekspozycje ustrojowe na darunawir (w oparciu o wielkość pola powierzchni pod krzywą – AUC) wynosiły 0,4-0,7 razy (myszy) i 0,7-1 raz (szczury) w porównaniu z ekspozycjami zaobserwowanymi u ludzi po zastosowaniu zalecanej dawki terapeutycznej.²⁰

Po długotrwałym podawaniu darunawiru (2 lata) przy ekspozycji równej lub niższej od stosowanej u ludzi zaobserwowano zmiany w nerkach:

• U myszy – nerczyca
• U szczurów – przewlekła nefropatia postępująca²¹

Badania genotoksyczności

Darunawir nie wykazywał działania mutagennego ani genotoksycznego w przeprowadzonej serii badań in vivo i in vitro obejmujących:²²

• Odwracalną mutację bakterii (test Amesa)
• Aberracje chromosomowe ludzkich limfocytów
• Test mikrojądrowy in vivo u myszy