Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania leku

Przedkliniczne dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania darunawiru opierają się na szeregu badań przeprowadzonych na różnych modelach zwierzęcych. Badania te dostarczają istotnych informacji o profilu bezpieczeństwa, które są niezbędne dla oceny potencjalnego ryzyka stosowania leku u ludzi.¹

Toksyczność po wielokrotnym podaniu

Badania toksyczności po wielokrotnym podaniu darunawiru przeprowadzono na myszach, szczurach i psach. Wyniki tych badań wykazały, że działanie lecznicze darunawiru było ograniczone. U gryzoni głównymi narządami docelowymi były: układ krwiotwórczy, układ krzepnięcia, wątroba oraz gruczoł tarczowy.²

Obserwowane zmiany obejmowały:

• Parametry hematologiczne – zmienne, ale ograniczone zmniejszenie wartości parametrów czerwonych krwinek
• Układ krzepnięcia – wydłużenie czasu częściowej tromboplastyny po aktywacji
• Zmiany w wątrobie – przerost hepatocytów, wakuolizacja, zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych
• Zmiany w tarczycy – przerost pęcherzyków tarczycy³

Podawanie darunawiru w połączeniu z rytonawirem prowadziło do nieznacznego nasilenia wpływu na parametry krwinek czerwonych, wątroby i tarczycy oraz zwiększenia częstości występowania włóknienia wysepek trzustkowych (tylko u samców szczurów) w porównaniu z leczeniem samym darunawirem.⁴

Warto podkreślić, że u psów nie wykryto poważniejszych działań toksycznych, ani nie zidentyfikowano narządów docelowych po ekspozycji równej z ekspozycją kliniczną w zalecanych dawkach.⁵

Wpływ na rozrodczość i płodność

W badaniach przeprowadzonych na szczurach stwierdzono zmniejszenie liczby ciałek żółtych oraz implantacji zarodków w przypadku działań toksycznych na organizm matki. Poza tymi przypadkami nie stwierdzono wpływu na łączenie się w pary lub płodność po stosowaniu darunawiru w dawkach do 1000 mg/kg/dobę i po ekspozycji mniejszej (AUC 0,5 razy) niż po zastosowaniu dawek zalecanych u ludzi.⁶

Działanie teratogenne

Nie obserwowano działania teratogennego u szczurów i królików po zastosowaniu samego darunawiru ani po stosowaniu darunawiru z rytonawirem u myszy. Ekspozycja na lek w badaniach teratogenności była niższa niż po zastosowaniu dawek zalecanych w praktyce klinicznej u ludzi.⁷

Rozwój przed- i pourodzeniowy

W ocenie rozwoju przed- i pourodzeniowego u szczurów, darunawir stosowany sam, jak i z rytonawirem powodował:

• Przejściowe zmniejszenie przyrostu masy ciała potomstwa przed zakończeniem okresu ssania
• Nieznaczne opóźnienie momentu otwarcia oczu i uszu⁸

Stosowanie darunawiru z rytonawirem powodowało ponadto, że w 15 dniu karmienia u mniejszej liczby potomstwa obserwowano odruch wzdrygnięcia na bodziec dźwiękowy, a także zmniejszenie przeżywalności potomstwa w okresie laktacji. Wpływ ten może być wtórny i wynikać z ekspozycji potomstwa na substancję czynną przenikającą do mleka i/lub działania toksycznego na organizm matki.⁹

Po okresie karmienia mlekiem samicy nie obserwowano zaburzeń funkcji podczas stosowania darunawiru samego lub z rytonawirem.¹⁰

Badania u młodych zwierząt

U młodych szczurów otrzymujących darunawir do 23-26 dnia życia obserwowano zwiększenie śmiertelności z drgawkami u niektórych zwierząt. Stężenia darunawiru w osoczu, wątrobie i mózgu pomiędzy 5 a 11 dniem życia były znacząco wyższe niż u dorosłych szczurów po porównywalnych dawkach w mg/kg. Po 23 dniu życia stężenia były porównywalne do obserwowanych u dorosłych szczurów.¹¹

Zwiększone stężenia wynikały prawdopodobnie, przynajmniej częściowo, z niedojrzałości układu enzymatycznego biorącego udział w metabolizmie leków u młodych zwierząt. Nie stwierdzono wpływu na śmiertelność młodych szczurów po podawaniu darunawiru w dawkach 1000 mg/kg (pojedyncza dawka) w 26 dniu życia ani po dawce 500 mg/kg (wielokrotne podawanie dawki) podawanej od 23 do 50 dnia życia, a stężenia i profil toksyczności były porównywalne do obserwowanych u dorosłych szczurów.¹²

Ze względu na niejednoznaczność danych opisujących stopień rozwoju u ludzi bariery krew-mózg oraz enzymów wątrobowych, nie należy stosować darunawiru z rytonawirem w małej dawce u dzieci w wieku poniżej 3 lat.¹³

Działanie rakotwórcze

Badania możliwego działania rakotwórczego darunawiru przeprowadzano podając lek myszom i szczurom przez okres do 104 tygodni drogą doustną przez zgłębnik. Dobowe dawki wynosiły odpowiednio 150, 450 i 1000 mg/kg u myszy oraz 50, 150 i 500 mg/kg u szczurów.¹⁴

W badaniach tych zaobserwowano:

• Zależne od dawki zwiększenie zapadalności na gruczolaka i raka wątrobowokomórkowego u samców i samic obu gatunków
• Występowanie gruczolaka pęcherzykowego tarczycy u samców szczurów¹⁵

Należy podkreślić, że podawanie darunawiru nie powodowało statystycznie istotnego wzrostu występowania jakichkolwiek innych nowotworów łagodnych lub złośliwych u myszy ani szczurów.¹⁶

Uważa się, że zaobserwowane nowotwory wątrobowokomórkowe i nowotwory tarczycy u gryzoni mają niewielkie znaczenie u ludzi. Wielokrotne podanie dawek darunawiru szczurom powodowało indukcję enzymów mikrosomalnych wątroby oraz zwiększone wydalanie hormonu tarczycy, co jest czynnikiem predestynującym do rozwoju nowotworów tarczycy u szczurów, lecz nie u ludzi.¹⁷

Po zastosowaniu największych badanych dawek, ekspozycje ustrojowe na darunawir (na podstawie wielkości pola powierzchni pod krzywą – AUC) wynosiły 0,4-0,7 razy (myszy) i 0,7-1 raz (szczury) większe w porównaniu z ekspozycjami zaobserwowanymi u ludzi po zastosowaniu zalecanej dawki terapeutycznej.¹⁸

Działanie na nerki

Po podawaniu darunawiru przez 2 lata po ekspozycji równej lub niższej od stosowanej u ludzi, zaobserwowano zmiany w nerkach u myszy (nerczyca) i szczurów (przewlekła nefropatia postępująca).¹⁹

Działanie mutagenne i genotoksyczne

Darunawir nie wykazywał działania mutagennego ani genotoksycznego w przeprowadzonej serii badań in vivo i in vitro, które obejmowały:

• Odwracalną mutację bakterii (test Amesa)
• Aberracje chromosomowe ludzkich limfocytów
• Test mikrojądrowy in vivo u myszy²⁰