Właściwości farmakodynamiczne
Ampicillin TZF 1 g

Właściwości farmakodynamiczne ampicyliny

Ampicylina, jako substancja czynna produktu leczniczego Ampicillin TZF, należy do grupy farmakoterapeutycznej antybiotyków β-laktamowych, konkretnie do podgrupy penicylin o szerokim spektrum działania (kod ATC: J 01 CA 01). Jest półsyntetyczną penicyliną, która wykazuje szeroki zakres działania przeciwbakteryjnego. W swojej strukturze zawiera charakterystyczny dla wszystkich β-laktamów pierścień β-laktamowy z wiązaniem amidowym N-C, które stanowi miejsce podatne na hydrolityczne działanie enzymów bakteryjnych zwanych β-laktamazami.¹

Mechanizm działania

Ampicylina działa bakteriobójczo poprzez blokowanie biosyntezy ściany komórkowej bakterii. Jej docelowym miejscem działania są specyficzne białka wiążące penicyliny (ang. Penicillin Binding Proteins, PBP), które pełnią kluczowe funkcje enzymatyczne w procesie syntezy peptydoglikanu ściany komórkowej bakterii. Wiązanie ampicyliny z PBP zaburza powstawanie prawidłowej struktury przestrzennej ściany komórkowej, co prowadzi do lizy i śmierci komórki bakteryjnej. Należy zaznaczyć, że ampicylina jest wrażliwa na działanie enzymów bakteryjnych β-laktamaz, które mogą hydrolizować pierścień β-laktamowy, prowadząc do inaktywacji antybiotyku.²

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

Ampicylina charakteryzuje się szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego i wykazuje aktywność wobec licznych patogenów Gram-dodatnich i Gram-ujemnych. W warunkach in vitro ampicylina jest skuteczna wobec następujących drobnoustrojów:³

Bakterie Gram-dodatnie wrażliwe na ampicylinę

• Paciorkowce α- i β-hemolizujące – powodujące zakażenia gardła, dróg oddechowych i skóry
• Streptococcus pneumoniae (pneumokoki) – główny czynnik etiologiczny pozaszpitalnego zapalenia płuc
• Gronkowce (wyłącznie szczepy niewytwarzające penicylinazy) – odpowiedzialne za szereg zakażeń skóry i tkanek miękkich
• Bacillus anthracis – patogen wywołujący wąglika
• Clostridium spp. – bakterie beztlenowe odpowiedzialne m.in. za zakażenia ran i tkanek miękkich
• Corynobacterium xerose – bakteria występująca na błonach śluzowych
• Większość szczepów enterokoków – patogenów odpowiedzialnych za zakażenia układu moczowego i endokarditis

⁴

Bakterie Gram-ujemne wrażliwe na ampicylinę

• Haemophilus influenzae – odpowiedzialny za zakażenia dróg oddechowych, zapalenie ucha środkowego
• Neisseria gonorrhoeae – czynnik etiologiczny rzeżączki
• Neisseria meningitidis – patogen wywołujący zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
• Proteus mirabilis – bakteria powodująca zakażenia układu moczowego
• Wiele szczepów Salmonella (w tym Salmonella typhi) – bakterie wywołujące zatrucia pokarmowe i dur brzuszny
• Shigella spp. – patogeny powodujące czerwonkę bakteryjną
• Escherichia coli – najczęstsza przyczyna zakażeń układu moczowego i innych zakażeń

⁵

Oporność bakterii na ampicylinę

Ampicylina podlega inaktywacji przez enzymy bakteryjne – penicylinazy (β-laktamazy), co znacząco ogranicza jej skuteczność wobec drobnoustrojów wytwarzających te enzymy. Do patogenów naturalnie opornych na ampicylinę z powodu produkcji β-laktamaz należą:⁶

• Większość szczepów gronkowców
• Pseudomonas aeruginosa – istotny patogen szpitalny
• Proteus vulgaris – patogen wywołujący zakażenia układu moczowego
• Klebsiella spp. – powodujące ciężkie zakażenia układu oddechowego i moczowego
• Enterobacter spp. – odpowiedzialne za zakażenia szpitalne
• Niektóre szczepy Escherichia coli – wytwarzające β-laktamazy

Warto podkreślić, że między penicylinami występuje zjawisko oporności krzyżowej – bakterie oporne na inne antybiotyki z grupy penicylin wykazują również oporność na ampicylinę. Ampicylina nie wykazuje skuteczności przeciwko drobnoustrojom z rodzajów Rickettsia, Mycoplasma oraz Miyagawanella (określanych dawniej jako wielkie wirusy).⁷

Znaczenie kliniczne

Ampicylina TZF jest dostępna w trzech dawkach: 500 mg, 1 g oraz 2 g, w postaci proszku do sporządzania roztworu do wstrzykiwań. Produkt leczniczy zawiera ampicylinę w postaci soli sodowej, co ma znaczenie u pacjentów ze ścisłymi ograniczeniami dietetycznymi dotyczącymi sodu. Należy odnotować, że poszczególne dawki zawierają odpowiednio: 35,1 mg, 70,2 mg oraz 140,4 mg sodu na fiolkę.⁸

Po rozpuszczeniu proszku powstaje przezroczysty, opalizujący roztwór do stosowania pozajelitowego, co umożliwia szybkie uzyskanie skutecznych stężeń terapeutycznych w tkankach i płynach ustrojowych.⁹