Zaczerwienienie oka
Etiologia i przyczyny
Zaczerwienienie oka, będące wynikiem rozszerzenia naczyń krwionośnych, stanowi 2-3% wizyt w podstawowej opiece zdrowotnej i okulistyce. Najczęstszą przyczyną jest zapalenie spojówek, które w 80% przypadków ma etiologię wirusową (głównie adenowirusy), a także bakteryjną (np. Staphylococcus aureus) i chlamydiową. Inne istotne przyczyny to zapalenie rogówki (keratitis) wywołane przez bakterie (Pseudomonas aeruginosa, S. aureus), wirusy (HSV, adenowirusy), grzyby i pasożyty, oraz rzadkie autoimmunologiczne zapalenie twardówki (scleritis). Zapalenie nadtwardówki (episcleritis) ma często etiologię idiopatyczną lub związaną z chorobami autoimmunologicznymi. Wśród infekcji należy również uwzględnić canaliculitis (Actinomyces israelii), dacryocystitis oraz cellulitis orbitalis. Alergie, zespół suchego oka, zapalenie powiek i urazy (w tym ciała obce, które stanowią 23,2% przypadków) również często manifestują się zaczerwienieniem. Warto zwrócić uwagę na poważne stany, takie jak ostra jaskra zamkniętego kąta, zapalenie błony naczyniowej, owrzodzenie rogówki, które wymagają pilnej interwencji okulistycznej.
Etiologia zaczerwienienia oka (Zaczerwienienie oka)
Zaczerwienienie oka to objaw, który pojawia się, gdy naczynia krwionośne w oku stają się rozszerzone lub przekrwione. Jest to powszechny problem, stanowiący 2-3% wszystkich wizyt w podstawowej opiece zdrowotnej i gabinetach okulistycznych1. Zaczerwienienie oka jest kardynalnym objawem stanu zapalnego oka i może mieć liczne przyczyny – od łagodnych do poważnych, zagrażających wzrokowi23.
Przyczyny infekcyjne
Infekcje są jedną z najczęstszych przyczyn zaczerwienienia oka, wśród których dominuje zapalenie spojówek23.
Zapalenie spojówek (conjunctivitis) jest najczęstszą przyczyną zaczerwienienia oka i jednym z głównych wskazań do stosowania antybiotyków2. Charakteryzuje się rozszerzeniem powierzchownych naczyń krwionośnych spojówki, naciekiem komórkowym i wysiękiem3. Może być spowodowane przez:
- Wirusy (80% wszystkich przypadków zapalenia spojówek), najczęściej adenowirusy45
- Bakterie (np. Staphylococcus aureus u dorosłych)6
- Chlamydie2
Zapalenie rogówki (keratitis) to stan zapalny rogówki, który może być pochodzenia bakteryjnego, wirusowego, grzybiczego lub pasożytniczego7. Patogeny bakteryjne obejmują Pseudomonas aeruginosa, S. aureus, Streptococcus pneumoniae i gronkowce koagulazo-ujemne. Wirusowe patogeny obejmują wirusa opryszczki pospolitej i adenowirusy8. Najczęstszym czynnikiem ryzyka jest niewłaściwe używanie soczewek kontaktowych, zwłaszcza ich noszenie przez całą noc6.
Zapalenie twardówki (scleritis) jest rzadkim stanem zapalnym twardówki, zwykle pochodzenia autoimmunologicznego. Może być spowodowane przez prawie każdy stan zapalny organizmu, taki jak reumatoidalne zapalenie stawów, zespół Sjögrena, kokcydioidomykoza, kiła, półpasiec lub gruźlica7.
Zapalenie nadtwardówki (episcleritis) to zapalenie warstwy między spojówką a twardówką7. Etiologia jest najczęściej idiopatyczna, ale około jedna trzecia przypadków jest związana z chorobami autoimmunologicznymi, układowymi chorobami naczyniowymi tkanki łącznej i chorobami wirusowymi6.
Zapalenie kanalikularne (canaliculitis) często jest spowodowane przez Actinomyces israelii, ale może być również związane z gatunkami Candida lub Aspergillus3.
Zapalenie woreczka łzowego (dacryocystitis) jest spowodowane niedrożnością przewodu nosowo-łzowego7.
Zapalenie tkanek oczodołu (cellulitis orbitalis) to poważna infekcja tkanek otaczających oko, w tym powiek, oczodołu i sąsiadujących zatok kostnych9.
Przyczyny nieinfekcyjne
Alergie i podrażnienia są częstą przyczyną zaczerwienienia oka. Alergeny, takie jak pyłki, kurz, sierść zwierząt czy pleśń, mogą powodować alergiczne zapalenie spojówek1011. Histamina uwalniana w reakcji alergicznej powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych pod powierzchnią oka, wywołując zaczerwienienie i obrzęk12.
Zespół suchego oka (dry eye syndrome) może wynikać z każdej choroby związanej z niedoborem składników filmu łzowego oraz nieprawidłowościami powierzchni powiek lub nabłonka7. Występuje, gdy oczy nie produkują wystarczającej ilości łez lub łzy nie zawierają lipidów13.
Zapalenie powiek (blepharitis) to zapalenie powiek, zwykle obejmujące ich brzegi3. Najczęściej występuje z powodu nadmiernej ilości bakterii u podstawy rzęs. Może również pojawić się, gdy gruczoły łojowe w powiekach zostają zatkane lub podrażnione przez makijaż lub alergen14.
Zapalenie tęczówki (iritis) to zapalenie przedniego odcinka błony naczyniowej7. Jest najczęściej występującą formą zapalenia błony naczyniowej1.
Jaskra zamkniętego kąta (acute angle-closure glaucoma) występuje u pacjentów z istniejącym wcześniej zwężeniem kąta przesączania w przedniej komorze oka8. Jest to stan nagły, wymagający natychmiastowej interwencji okulistycznej1.
Przyczyny urazowe
Uraz oka może prowadzić do zaczerwienienia z powodu rozszerzenia naczyń krwionośnych jako mechanizmu gojenia15. Może to być uraz tępy lub penetrujący16.
Ciało obce w oku jest jedną z częstszych przyczyn zaczerwienienia oka (23,2% przypadków)16. Najprawdopodobniej najczęstszą cząstką, która może utknąć w oku, jest rzęsa17.
Otarcie rogówki (corneal abrasion) to zadrapanie na powierzchni rogówki18. Może być spowodowane prawie wszystkim: gałęziami drzew, pędzelkami do makijażu, odłamkami metalu w miejscu pracy, sprzętem sportowym, pazurem zwierzęcia, a nawet piaskiem, zwłaszcza jeśli pocierasz oczy18.
Owrzodzenie rogówki (corneal ulcer) to otwarta rana na rogówce, która może być wynikiem infekcji bakteryjnej, wirusowej, grzybiczej lub pasożytniczej19. U osób noszących soczewki kontaktowe może dojść do poważnego zagrożenia dla oka, jeśli nie zostanie leczone20.
Oparzenia chemiczne mogą powodować poważne zaczerwienienie i podrażnienie oka21.
Inne przyczyny
Krwotok podspojówkowy (subconjunctival hemorrhage) powstaje, gdy pęka małe naczynie krwionośne pod powierzchnią oka, powodując jasnoczerwoną plamę na białku oka22. Może być spowodowany kaszlem, kichaniem, wymiotami, urazem oka, nadciśnieniem, miażdżycą, zaburzeniami krzepnięcia, niektórymi infekcjami wirusowymi spojówki, antybiotykami, lekami przeciwzakrzepowymi, analgetykami, lekami antykoncepcyjnymi i witaminami A i D8.
Soczewki kontaktowe mogą powodować zaczerwienienie oka z kilku powodów20. Osoby noszące soczewki kontaktowe muszą częściej dotykać oczu i okolic niż osoby, które ich nie noszą, co zwiększa ryzyko zaczerwienienia oczu23. Noszenie uszkodzonych soczewek kontaktowych lub soczewek przez dłuższy czas może również zadrapać rogówkę18.
Zmęczenie oczu spowodowane długim wpatrywaniem się w ekrany komputerów, tabletów lub smartfonów może powodować zaczerwienienie oka17. Zmniejsza to częstotliwość mrugania, co prowadzi do wysychania oczu24.
Brak snu powoduje zmniejszenie ilości tlenu docierającego do oczu17. Utrata snu zwiększa ilość krwi i płynów wokół oczu, co sprawia, że wydają się opuchnięte i czerwone25.
Alkohol może powodować u niektórych osób zaczerwienienie oczu, szczególnie u kobiet. Dzieje się tak, ponieważ alkohol może powodować rozszerzenie naczyń krwionośnych25.
Palenie tytoniu uwalnia kilka szkodliwych substancji chemicznych, które mogą drażnić wrażliwe tkanki oczu25. Prowadzi to również do podrażnienia suchego oka, zakłócając warstwę filmu łzowego i prowadząc do objawów zapalenia oka i przekrwienia oczu25.
Czynniki środowiskowe, takie jak nadmierne narażenie na ciepło, silnie klimatyzowane pomieszczenia, szybko pracujące wentylatory, mogą również drażnić oczy, powodując ich zaczerwienienie26.
Choroby systemowe
Zaczerwienienie oka może być również objawem chorób systemowych1. Około 40% wszystkich pacjentów z zapaleniem twardówki ma związek z chorobą systemową (np. reumatoidalne zapalenie stawów, półpasiec oczny lub dna moczanowa)8. Choroby układowe związane z zapaleniem błony naczyniowej obejmują: zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, chorobę Behçeta, zapalną chorobę jelit, młodzieńcze reumatoidalne zapalenie stawów, chorobę Kawasakiego, boreliozę, stwardnienie rozsiane, łuszczycowe zapalenie stawów, zespół Reitera, sarkoidozę, toczeń rumieniowaty układowy, zespół Vogt-Koyanagi-Harada27.
Podsumowanie przyczyn zaczerwienienia oka
Badanie przeprowadzone w północnym Iranie wykazało, że najczęstszymi przyczynami zaczerwienienia oka były zapalenie spojówek (30,3%), ciała obce (23,2%), urazy (8,6%), skrzydlik (7,2%), zapalenie rogówki (6%), zapalenie nadtwardówki (5,5%), jaskra (2,5%), zapalenie powiek (2,1%), zapalenie woreczka łzowego (2%), zapalenie błony naczyniowej (1,9%), problemy z naczyniami (1,3%), oparzenia chemiczne (1,1%), narażenie na promieniowanie UV (0,9%), gradówka (0,5%), zapalenie twardówki (0,3%) i inne przyczyny (5,8%)28.
Zrozumienie różnych przyczyn zaczerwienienia oka jest kluczowe dla właściwej diagnozy i leczenia. Chociaż większość przypadków to łagodne problemy, które ustępują samoistnie, niektóre mogą być poważne i wymagać natychmiastowej interwencji medycznej, szczególnie jeśli towarzyszą im ból, światłowstręt, znaczne jednostronne zaczerwienienie lub pogorszenie ostrości wzroku29.
Kiedy szukać pomocy medycznej
Należy skonsultować się z lekarzem okulistą, jeśli zaczerwienieniu oka towarzyszą następujące objawy22:
- Żółta, brązowa lub zielona wydzielina z oczu
- Ból lub tkliwość
- Nadwrażliwość na światło
- Gorączka
- Objawy utrzymujące się dłużej niż tydzień
- Kontakt z osobą z zapaleniem spojówek
- Pogorszenie ostrości widzenia
Poważne stany wymagające natychmiastowej pomocy medycznej to między innymi ostra jaskra zamkniętego kąta, zapalenie błony naczyniowej, zapalenie twardówki, owrzodzenie rogówki i zapalenie rogówki30.
Zaczerwienienie oka jest objawem, który może wynikać z wielu różnych przyczyn, od łagodnych do poważnych. Szczegółowy wywiad z pacjentem i dokładne badanie oka mogą dostarczyć wskazówek dotyczących etiologii zaczerwienienia oka, a leczenie opiera się na podstawowej przyczynie2.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.