Angina
Objawy
Angina, czyli zapalenie migdałków podniebiennych, najczęściej dotyka dzieci w wieku przedszkolnym i nastolatków, manifestując się nagłym bólem gardła utrzymującym się co najmniej 48 godzin, gorączką powyżej 38°C, zaczerwienieniem i obrzękiem migdałków z nalotami ropnymi, dysfagią oraz powiększeniem bolesnych węzłów chłonnych szyi. Przebieg choroby różni się w zależności od etiologii: angina wirusowa zwykle ustępuje samoistnie w ciągu 3-7 dni, natomiast angina bakteryjna, najczęściej paciorkowcowa, wymaga antybiotykoterapii, po której objawy ustępują w ciągu 2-3 dni, a pełne wyleczenie trwa około 10 dni. Wyróżnia się formy ostre, nawracające oraz przewlekłe, przy czym przewlekła angina charakteryzuje się utrzymującym się bólem gardła powyżej 2 tygodni, halitozą, kamieniami migdałkowymi i powiększeniem węzłów chłonnych.
- Objawy Anginy
- Przebieg anginy
- Potencjalne powikłania anginy
- Różnice między anginą wirusową a bakteryjną
- Objawy anginy wirusowej
- Objawy anginy bakteryjnej
- Czas ustępowania objawów w zależności od typu anginy
- Progresja anginy i leczenie
- Naturalny przebieg anginy
- Wpływ leczenia na przebieg anginy
- Przebieg anginy u różnych grup wiekowych
- Przebieg anginy przewlekłej i nawracającej
- Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Objawy Anginy
Angina (zapalenie migdałków podniebiennych) to zakażenie migdałków, które najczęściej dotyka dzieci w wieku przedszkolnym i nastolatków, choć może wystąpić w każdym wieku. Główne objawy anginy rozwijają się zazwyczaj nagle i mogą obejmować szereg charakterystycznych symptomów12.
Główne objawy anginy
Do najczęściej występujących objawów anginy należą:
- Ból gardła – często silny, nagle pojawiający się, utrzymujący się przez co najmniej 48 godzin34
- Zaczerwienione i obrzęknięte migdałki – mogą być pokryte białym, żółtym lub szarym nalotem lub plamkami51
- Trudności w połykaniu (dysfagia) lub bolesne połykanie (odynofagia)67
- Gorączka – zazwyczaj powyżej 38°C83
- Powiększone i bolesne węzły chłonne na szyi lub żuchwie57
- Nieprzyjemny zapach z ust (halitoza)910
- Zmieniony głos – chrypka, ochrypłość lub brak głosu711
Dodatkowe objawy anginy
Anginie mogą towarzyszyć również inne objawy:
- Ból głowy810
- Ból ucha (często ból przeniesiony z gardła)1012
- Uczucie zmęczenia i osłabienia311
- Dreszcze7
- Utrata apetytu73
- Sztywność karku213
- Ból brzucha – szczególnie częsty u dzieci314
- Nudności i wymioty – częściej występujące u dzieci13
Objawy anginy u dzieci
U małych dzieci, które nie są jeszcze w stanie opisać swoich dolegliwości, angina może objawiać się w specyficzny sposób52:
- Ślinienie się – spowodowane trudnościami lub bólem przy połykaniu515
- Odmowa jedzenia516
- Niezwykła marudność lub płaczliwość517
- Ból brzucha – często bez wyraźnego bólu gardła1814
- Wymioty15
Przebieg anginy
Przebieg anginy zależy od czynnika wywołującego zakażenie (wirusowe lub bakteryjne) oraz od indywidualnej odpowiedzi organizmu pacjenta1920.
Typowy przebieg anginy
W typowym przebiegu anginy można wyróżnić następujące fazy:
- Początek choroby – objawy pojawiają się zazwyczaj nagle, z bólem gardła jako jednym z pierwszych symptomów121
- Nasilenie objawów – zazwyczaj w ciągu 2-3 dni objawy osiągają największe nasilenie2223
- Ustępowanie objawów – gorączka zazwyczaj ustępuje jako pierwsza, przed bólem gardła324
Czas trwania anginy
Czas trwania objawów anginy zależy od typu zakażenia:
- Angina wirusowa – objawy zazwyczaj ustępują samoistnie w ciągu 3-7 dni125
- Angina bakteryjna – przy zastosowaniu antybiotyków objawy zwykle zaczynają ustępować w ciągu 2-3 dni od rozpoczęcia leczenia, ale pełne wyleczenie może zająć około 10 dni2526
- W większości przypadków – objawy anginy ustępują w ciągu 3-4 dni, choć mogą utrzymywać się do 2 tygodni2728
Jeżeli objawy utrzymują się dłużej niż 4 dni i nie wykazują tendencji do ustępowania, należy skonsultować się z lekarzem2927.
Różne formy anginy
W zależności od przebiegu i czasu trwania, można wyróżnić następujące formy anginy211:
- Angina ostra (acute tonsillitis) – jednorazowy epizod zapalenia migdałków, trwający 7-10 dni230
- Angina nawracająca (recurrent tonsillitis) – powtarzające się epizody ostrej anginy, wielokrotnie w ciągu roku216
- Angina przewlekła (chronic tonsillitis) – zapalenie migdałków trwające dłużej niż 2-3 miesiące931
Objawy anginy przewlekłej
Przewlekła angina charakteryzuje się nieco innymi objawami niż ostra postać932:
- Przewlekły ból gardła trwający dłużej niż 2 tygodnie931
- Utrzymujące się nieprzyjemny zapach z ust (halitoza)933
- Kamienie migdałkowe (tonsilloliths) – złogi martwych komórek i resztek jedzenia w kryptach migdałków3435
- Przetrwałe powiększenie węzłów chłonnych szyi932
- Uczucie ciała obcego w gardle35
Potencjalne powikłania anginy
W większości przypadków angina ustępuje bez powikłań, jednak nieleczona lub nieprawidłowo leczona może prowadzić do komplikacji2236.
Typowe powikłania anginy
Do najczęstszych powikłań anginy należą2237:
- Ropień okołomigdałkowy (peritonsillar abscess) – nagromadzenie ropy w przestrzeni wokół migdałka, charakteryzujące się silnym bólem gardła, trudnościami w otwieraniu ust, zmianą barwy głosu, dusznością i ślinotokiem738
- Zapalenie ucha środkowego – zakażenie może się rozprzestrzeniać z migdałków do ucha środkowego3739
- Zapalenie zatok – infekcja może rozszerzyć się na zatoki przynosowe22
- Zapalenie klatki piersiowej – infekcja może rozprzestrzenić się na dolne drogi oddechowe22
Rzadsze powikłania anginy
W rzadkich przypadkach, zwłaszcza przy anginach paciorkowcowych (streptokokowych), mogą wystąpić poważniejsze powikłania4036:
- Gorączka reumatyczna – powikłanie po nieleczonej anginie paciorkowcowej, które może prowadzić do uszkodzenia serca4142
- Płonica (szkarlatyna) – zakażenie paciorkowcowe z charakterystyczną wysypką3643
- Ostre kłębuszkowe zapalenie nerek – zapalenie drobnych naczyń krwionośnych w nerkach4142
- Posocznica – uogólniona reakcja zapalna organizmu na zakażenie44
Objawy alarmowe
Następujące objawy powinny skłonić do natychmiastowej konsultacji lekarskiej2945:
- Trudności w oddychaniu – szczególnie istotne u dzieci2945
- Znaczna trudność w połykaniu uniemożliwiająca przyjmowanie płynów2946
- Silny, jednostronny ból gardła – może wskazywać na ropień4748
- Trudności w otwieraniu ust (szczękościsk)4849
- Ślinotok u starszych dzieci i dorosłych4946
- Stłumiony lub zniekształcony głos (tzw. „hot potato voice” – jakby mówienie z gorącym ziemniakiem w ustach)4950
- Wysoka gorączka (powyżej 38,5°C) utrzymująca się mimo leczenia5152
Różnice między anginą wirusową a bakteryjną
Rozróżnienie między anginą wirusową a bakteryjną jest istotne klinicznie, gdyż wpływa na wybór odpowiedniego leczenia641.
Objawy anginy wirusowej
Angina wirusowa zazwyczaj charakteryzuje się4353:
- Łagodniejszym bólem gardła5319
- Towarzyszącymi objawami infekcji górnych dróg oddechowych – katar, kaszel, przekrwienie spojówek43
- Niższą gorączką – zazwyczaj poniżej 38,5°C41
- Czasem wysypką skórną (w zależności od wirusa)43
- Krótszym czasem trwania – zazwyczaj objawy ustępują w ciągu 3-4 dni53
Objawy anginy bakteryjnej
Angina bakteryjna (najczęściej paciorkowcowa) zazwyczaj objawia się4341:
- Nagłym początkiem silnego bólu gardła5441
- Wysoką gorączką – często powyżej 38,5°C4154
- Wyraźnymi białymi lub żółtymi nalotami ropnymi na migdałkach4155
- Znacznie powiększonymi i bolesnymi węzłami chłonnymi szyi4154
- Brakiem kaszlu i kataru – w przeciwieństwie do infekcji wirusowych4154
- Bólem brzucha – szczególnie u dzieci55
Czas ustępowania objawów w zależności od typu anginy
Czas, w jakim ustępują objawy, różni się w zależności od rodzaju anginy i zastosowanego leczenia2526:
- Angina wirusowa – objawy zazwyczaj ustępują samoistnie w ciągu 5-7 dni, przy czym stosowanie środków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych przynosi ulgę w objawach2656
- Angina bakteryjna leczona antybiotykami – poprawa zazwyczaj następuje w ciągu 24-72 godzin od rozpoczęcia antybiotykoterapii, ale pełne wyleczenie wymaga dokończenia kuracji antybiotykowej2656
- Angina nieleczona antybiotykami – może trwać dłużej i wiąże się z większym ryzykiem powikłań, zwłaszcza w przypadku zakażenia paciorkowcowego40
W przypadku gdy objawy anginy utrzymują się dłużej niż tydzień lub ulegają nasileniu po początkowej poprawie, należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem, gdyż może to wskazywać na powikłania lub wtórne zakażenie2729.
Progresja anginy i leczenie
Przebieg anginy zależy od wielu czynników, w tym od typu czynnika zakaźnego, wieku pacjenta, stanu układu odpornościowego oraz zastosowanego leczenia620.
Naturalny przebieg anginy
W większości przypadków angina ma następujący przebieg13:
- Faza początkowa – objawy narastają przez 1-2 dni, z bólem gardła, gorączką i ogólnym złym samopoczuciem2122
- Szczyt nasilenia – zazwyczaj 2-3 dni od wystąpienia pierwszych objawów2223
- Faza ustępowania – stopniowa poprawa w ciągu kolejnych 2-3 dni127
- Powrót do zdrowia – zazwyczaj w ciągu 7-10 dni od początku choroby330
Wpływ leczenia na przebieg anginy
Zastosowane leczenie może znacząco wpłynąć na przebieg anginy1251:
- Angina wirusowa – nie wymaga leczenia antybiotykami, a stosowanie leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych przynosi ulgę w objawach, ale nie skraca czasu trwania choroby5758
- Angina bakteryjna leczona antybiotykami – objawy zaczynają ustępować w ciągu 2-3 dni od rozpoczęcia antybiotykoterapii, zmniejsza się również ryzyko powikłań1251
- Leczenie objawowe – niezależnie od przyczyny anginy, odpowiednie nawodnienie, leki przeciwbólowe i odpoczynek przyspieszają powrót do zdrowia659
Przebieg anginy u różnych grup wiekowych
Przebieg anginy może różnić się w zależności od wieku pacjenta6046:
- U małych dzieci – często niecharakterystyczne objawy, takie jak wymioty, ból brzucha, odmowa jedzenia, drażliwość; choroba może przebiegać burzliwiej4661
- U dzieci w wieku szkolnym i nastolatków – typowy przebieg z bólem gardła, gorączką i powiększonymi migdałkami; ta grupa wiekowa jest najbardziej narażona na anginy paciorkowcowe6046
- U dorosłych – przebieg zazwyczaj łagodniejszy, często z przewagą bólu gardła nad innymi objawami, rzadziej występuje angina przewlekła lub nawracająca6062
Przebieg anginy przewlekłej i nawracającej
Angina przewlekła i nawracająca mają specyficzny przebieg932:
- Angina nawracająca – charakteryzuje się wielokrotnymi epizodami ostrego zapalenia migdałków w ciągu roku, z okresami względnego zdrowia pomiędzy nimi1663
- Angina przewlekła – charakteryzuje się długotrwałymi objawami, trwającymi ponad 2 tygodnie, takimi jak przewlekły ból gardła, nieprzyjemny zapach z ust i powiększone węzły chłonne szyi931
- W obu przypadkach – może dojść do powstawania kamieni migdałkowych, przewlekłych zmian strukturalnych w migdałkach i większego ryzyka powikłań3264
W przypadku anginy przewlekłej lub nawracającej, zwłaszcza gdy epizody zakażenia występują często (np. co najmniej 7 epizodów w ciągu roku lub co najmniej 5 epizodów rocznie przez 2 kolejne lata), lekarz może zalecić tonsillektomię (usunięcie migdałków)6354.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Choć większość przypadków anginy ustępuje samoistnie, w niektórych sytuacjach konieczna jest konsultacja lekarska2945.
Wskazania do niezwłocznej konsultacji lekarskiej
Należy natychmiast skonsultować się z lekarzem w przypadku2946:
- Trudności w oddychaniu lub duszności2945
- Znacznych trudności w połykaniu uniemożliwiających przyjmowanie płynów2965
- Wzmożonego ślinienia się u starszych dzieci i dorosłych4649
- Trudności w otwieraniu ust (szczękościsk)2948
- Silnego, jednostronnego bólu gardła – może wskazywać na ropień4748
- Bardzo wysokiej gorączki – powyżej 39°C52
- Sztywności karku45
Inne wskazania do konsultacji lekarskiej
Należy również skonsultować się z lekarzem, jeśli127:
- Objawy nie ustępują po 3-4 dniach lub ulegają nasileniu127
- Ból gardła jest bardzo silny i utrudnia jedzenie lub picie2766
- Na migdałkach widoczne są białe lub żółte naloty ropne66
- Pojawił się wysypka skórna, która może wskazywać na płonicę (szkarlatynę)34
- Pacjent należy do grupy podwyższonego ryzyka (osoby z osłabionym układem odpornościowym, chorobami przewlekłymi)48
- Występują nawracające epizody anginy1663
W przypadku dzieci, dodatkowym wskazaniem do konsultacji lekarskiej jest6714:
- Odmowa przyjmowania płynów – ryzyko odwodnienia46
- Nadmierna senność lub apatia67
- Utrzymujące się wymioty14
Warto pamiętać, że choć większość przypadków anginy ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni, konsultacja lekarska może być konieczna, aby wykluczyć zakażenie bakteryjne wymagające leczenia antybiotykami oraz aby zapobiec potencjalnym powikłaniom4068.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.