Angina
Diagnostyka i diagnoza
Angina (tonsillitis) to zapalenie migdałków podniebiennych, najczęściej wywołane zakażeniem, stanowiące 0,4-1,3% wizyt ambulatoryjnych. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, w tym ocenie migdałków, węzłów chłonnych szyi, obecności gorączki (>38°C) oraz objawów takich jak brak kaszlu. Skale kliniczne, np. Centora, pomagają ocenić ryzyko zakażenia paciorkowcem grupy A (GABHS): 0-1 punktów wskazuje na niskie prawdopodobieństwo, 2 punkty sugerują potrzebę testu, a 3-4 punkty (40-60% ryzyka) wskazują na konieczność testowania lub leczenia empirycznego. Diagnostyka laboratoryjna obejmuje szybki test antygenowy (RADT) z czułością 61-95% i swoistością 88-100%, posiew z gardła (złoty standard, wyniki po 24-48h) oraz testy NAAT. Morfologia krwi może wspomagać różnicowanie infekcji bakteryjnej od wirusowej, natomiast oznaczanie miana przeciwciał ASLO nie jest przydatne w ostrej fazie. Badania obrazowe, głównie tomografia komputerowa z kontrastem, są zarezerwowane dla podejrzenia powikłań, takich jak ropień okołomigdałkowy czy zespół Lemierre’a.
- Diagnostyka Anginy
- Objawy kliniczne i badanie fizykalne
- Systemy oceny klinicznej
- Badania laboratoryjne
- Diagnostyka obrazowa
- Różnicowanie anginy
- Znaczenie diagnostyki w anginie
- Rozróżnienie przyczyny wirusowej od bakteryjnej
- Zapobieganie powikłaniom
- Przypadki wymagające szczególnej uwagi
- Nawracająca angina
- Podsumowanie diagnostyczne
Diagnostyka Anginy
Angina (tonsillitis) to stan zapalny migdałków podniebiennych, najczęściej spowodowany zakażeniem. Stanowi istotny problem kliniczny, odpowiadając za około 0,4-1,3% wszystkich wizyt ambulatoryjnych 123. Ze względu na częste występowanie i potencjalne powikłania, szczególnie w przypadku zakażenia paciorkowcem grupy A (GABHS), właściwa diagnostyka anginy ma kluczowe znaczenie dla określenia odpowiedniego leczenia.
Objawy kliniczne i badanie fizykalne
Diagnoza anginy opiera się przede wszystkim na badaniu klinicznym i ocenie objawów pacjenta 12. Lekarz przeprowadza badanie fizykalne, które obejmuje:
- Ocenę wyglądu migdałków – sprawdzenie czy są zaczerwienione, obrzęknięte lub pokryte białym lub żółtym nalotem 12
- Badanie węzłów chłonnych szyi pod kątem obrzęku i bolesności 1
- Ocenę uszu i nosa w poszukiwaniu dodatkowych oznak infekcji 1
- Osłuchiwanie klatki piersiowej w celu oceny oddechu 1
- Sprawdzenie obecności gorączki 1
Samo badanie fizykalne nie pozwala na pewne rozróżnienie między wirusową a bakteryjną przyczyną anginy, dlatego często konieczne są dodatkowe badania 12.
Systemy oceny klinicznej
W celu oszacowania prawdopodobieństwa zakażenia paciorkowcem grupy A stosuje się zwalidowane systemy oceny klinicznej, z których najpopularniejsze to:
Skala Centora
System ten przyznaje po jednym punkcie za każde z następujących kryteriów 12:
- Gorączka powyżej 38°C
- Nalot na migdałkach
- Brak kaszlu
- Bolesne powiększenie przednich węzłów chłonnych szyi
Interpretacja skali Centora 12:
- 0-1 punktów: małe prawdopodobieństwo zakażenia GABHS, nie zaleca się testowania ani antybiotykoterapii
- 2 punkty: należy rozważyć wykonanie testu
- 3-4 punkty: wysokie prawdopodobieństwo zakażenia GABHS (40-60%), zaleca się testowanie lub empiryczne leczenie
Skala FeverPAIN
Jest to alternatywna skala do przewidywania infekcji paciorkowcowej 1. Dla wyniku 3 lub więcej punktów u dzieci zaleca się antybiotykoterapię, a dla wyniku 4-5 punktów u dorosłych warto rozważyć włączenie antybiotyków.
Badania laboratoryjne
Dostępnych jest kilka testów laboratoryjnych, które pomagają odróżnić zakażenie GABHS od innych przyczyn anginy 1.
Szybki test antygenowy
Szybki test na obecność antygenu paciorkowca (rapid antigen detection test, RADT) jest zalecany jako test pierwszego wyboru w wykrywaniu zakażenia GABHS 1:
- Polega na pobraniu wymazu z tylnej ściany gardła i migdałków 1
- Wyniki dostępne są w ciągu 10-15 minut 12
- Wysoka swoistość (88-100%), ale niższa czułość (61-95%) 12
- Może dawać wyniki fałszywie ujemne 1
W przypadku ujemnego wyniku szybkiego testu antygenowego, szczególnie u dzieci, zaleca się wykonanie posiewu z gardła 1.
Posiew z gardła
Jest uważany za złoty standard w diagnostyce anginy paciorkowcowej 12:
- Polega na posiewie wymazu z tylnej ściany gardła i migdałków na agarze z krwią 1
- Wyniki dostępne są po 24-48 godzinach 12
- Bardziej wiarygodny niż szybki test antygenowy 1
- Może być konieczny do potwierdzenia wyniku ujemnego szybkiego testu antygenowego 1
Badania molekularne
Testy amplifikacji kwasów nukleinowych (NAAT) mogą być używane do wykrywania GABHS 1. Charakteryzują się wysoką czułością i swoistością, ale nie są powszechnie stosowane w codziennej praktyce klinicznej.
Morfologia krwi
Badanie morfologii krwi z rozmazem (CBC) może być pomocne w określeniu, czy infekcja ma pochodzenie wirusowe czy bakteryjne 12:
- Podwyższona liczba białych krwinek może wskazywać na infekcję bakteryjną
- Obecność nieprawidłowych komórek może sugerować infekcję wirusową 12
- Badanie to nie jest często konieczne do rozpoznania anginy paciorkowcowej, ale może być przydatne jeśli test na GABHS jest ujemny 1
Testy serologiczne
Oznaczanie miana przeciwciał przeciwpaciorkowcowych (np. ASLO) nie ma wartości diagnostycznej w ostrej anginie i nie powinno być rutynowo wykonywane 123.
W przypadku podejrzenia mononukleozy zakaźnej można wykonać test na obecność wirusa Epsteina-Barr 12.
Diagnostyka obrazowa
Badania obrazowe nie są wskazane w rutynowej diagnostyce niepowikłanej anginy 12. Mogą być jednak przydatne w przypadkach:
- Podejrzenia powikłań, takich jak ropień okołomigdałkowy lub zapalenie nagłośni 12
- Pacjentów z niestabilnymi parametrami życiowymi, toksycznym wyglądem, trudnościami w połykaniu lub niemożnością tolerowania przyjmowania płynów doustnie 1
- Podejrzenia zespołu Lemierre’a (rzadkie powikłanie anginy z septycznym zapaleniem zakrzepowym żył migdałkowych i szyjnych wewnętrznych) 1
Preferowaną metodą obrazowania jest tomografia komputerowa z kontrastem 12. W niektórych przypadkach pomocna może być również nasoendoskopia 12.
Różnicowanie anginy
Diagnostyka różnicowa anginy obejmuje 12:
- Zapalenie gardła (pharyngitis)
- Ropień zagardłowy
- Zapalenie nagłośni
- Ropień okołomigdałkowy
- Zakażenia przestrzeni podżuchwowej (angina Ludwiga)
- Ropień zębopochodny
- Choroba Kawasakiego
- Pierwotne zakażenie HIV
- Zakażenie wirusem Coxsackie
- Kandydoza jamy ustnej
Angina może być trudna do odróżnienia od wirusowego zapalenia gardła, ponieważ obie choroby prezentują podobne objawy kliniczne 1.
Znaczenie diagnostyki w anginie
Właściwa diagnostyka anginy ma kluczowe znaczenie z kilku powodów:
Rozróżnienie przyczyny wirusowej od bakteryjnej
Około 70-95% przypadków anginy jest spowodowanych przez wirusy 12. Zakażenia bakteryjne, zwłaszcza wywołane przez paciorkowce grupy A (GABHS), stanowią około 5-40% przypadków 12. Rozróżnienie między tymi przyczynami jest istotne, ponieważ:
- Angina bakteryjna wymaga leczenia antybiotykami 1
- Angina wirusowa ustępuje samoistnie i nie wymaga antybiotykoterapii 12
- Właściwe rozpoznanie pomaga zapobiegać nadużywaniu antybiotyków 1
Zapobieganie powikłaniom
Nierozpoznane i nieleczone zakażenie GABHS może prowadzić do rzadkich, ale poważnych powikłań, takich jak 12:
- Ropień okołomigdałkowy
- Ostre kłębuszkowe zapalenie nerek
- Gorączka reumatyczna
- Płonica
Ryzyko wystąpienia tych powikłań jest jednym z głównych powodów, dla których ważne jest różnicowanie zakażenia GABHS od innych przyczyn anginy 1.
Przypadki wymagające szczególnej uwagi
Niektóre sytuacje kliniczne wymagają bardziej szczegółowej diagnostyki 12:
- Pacjenci z niestabilnymi parametrami życiowymi
- Pacjenci z toksycznym wyglądem
- Trudności w połykaniu lub niemożność przyjmowania płynów doustnie
- Szczękościsk (trismus)
- Brak poprawy po 3-4 dniach leczenia antybiotykami
- Nawracająca lub przewlekła angina
Nawracająca angina
Nawracająca angina jest arbitralnie definiowana jako wystąpienie pięciu lub więcej epizodów anginy w ciągu roku 12. W przypadku nawracających epizodów anginy, diagnostyka powinna obejmować:
- Dokładny wywiad medyczny i dokumentację wcześniejszych epizodów 1
- Rozważenie konsultacji z otolaryngologiem (specjalistą chorób uszu, nosa i gardła) 12
- Ewentualną kwalifikację do zabiegu usunięcia migdałków (tonsillektomii) 1
Typowe wskazania do tonsillektomii obejmują 1:
- 7 epizodów w ciągu ostatniego roku lub
- 5 epizodów rocznie przez ostatnie 2 lata lub
- 3 epizody rocznie przez ostatnie 3 lata
Podsumowanie diagnostyczne
Diagnostyka anginy opiera się przede wszystkim na badaniu klinicznym, uzupełnionym w razie potrzeby o dodatkowe badania laboratoryjne 12. W przypadku podejrzenia zakażenia paciorkowcem grupy A zaleca się wykonanie szybkiego testu antygenowego i/lub posiewu z gardła 1.
Większość przypadków anginy to infekcje samoograniczające się, które ustępują samoistnie w ciągu kilku dni 1. Właściwa diagnostyka pozwala na identyfikację pacjentów, którzy mogą odnieść korzyść z antybiotykoterapii, oraz tych, którzy wymagają jedynie leczenia objawowego 1.
W przypadku nawracających epizodów anginy lub podejrzenia powikłań, wskazane są dodatkowe badania diagnostyczne i konsultacja specjalistyczna 1. W rzadkich przypadkach może być konieczne wykonanie badań obrazowych w celu wykluczenia poważnych powikłań 1.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.