Angina
Leczenie
Angina, będąca zapaleniem migdałków podniebiennych, może mieć etiologię wirusową lub bakteryjną, z dominującym patogenem bakteryjnym – Streptococcus pyogenes (paciorkowiec beta-hemolityczny grupy A). W leczeniu anginy bakteryjnej pierwszorzędowo stosuje się antybiotyki: Penicylinę V (fenoksymetylopenicylinę potasową) doustnie przez 10 dni, amoksycylinę w dawce 500-875 mg co 12 godzin lub 250-500 mg co 8 godzin przez 10 dni, penicylinę benzatynową domięśniowo (1,2 mln j.m. u dorosłych, 600 000 j.m. u dzieci <27 kg), cefalosporyny, klindamycynę (600 mg do 1,8 g/dzień w 2-4 dawkach podzielonych przez 10 dni). W przypadku alergii na penicyliny rekomendowane są makrolidy (azytromycyna 500 mg/d przez 5 dni, klarytromycyna 250 mg co 12 h przez 10 dni, erytromycyna 500 mg 4x/d przez 10 dni), klindamycyna lub lewofloksacyna (500 mg/d przez 7 dni u dorosłych). Kluczowe jest pełne ukończenie terapii antybiotykowej, aby zapobiec nawrotom, powikłaniom (np. gorączce reumatycznej) i rozprzestrzenianiu infekcji. Angina wirusowa wymaga leczenia objawowego, obejmującego NLPZ (np. ibuprofen), paracetamol, ewentualnie kortykosteroidy (dawka pojedyncza deksametazonu) oraz preparaty miejscowe (pastylki z benzokainą, aerozole z benzydaminą, fenolem, chlorheksydyną, płukanki solne). Domowe metody wspomagające to nawadnianie, płukanie gardła roztworem soli (1/4 łyżeczki na 240 ml wody), nawilżanie powietrza, unikanie drażniących pokarmów i stosowanie miodu.
- Leczenie anginy (tonsillitis treatment, therapy)
- Leczenie farmakologiczne anginy
- Leczenie przeciwbólowe i przeciwzapalne
- Miejscowe leczenie objawowe
- Domowe metody leczenia anginy
- Leczenie chirurgiczne anginy
- Leczenie anginy w zależności od przyczyny
- Leczenie anginy w szczególnych przypadkach
- Profilaktyka anginy
- Kiedy szukać pomocy lekarskiej
Leczenie anginy (tonsillitis treatment, therapy)
Angina jest zapaleniem migdałków podniebiennych. Może być spowodowana przez infekcję wirusową lub bakteryjną, z czego najczęstszą przyczyną bakteryjnej anginy jest paciorkowiec beta-hemolityczny grupy A (Streptococcus pyogenes). Leczenie anginy zależy przede wszystkim od jej przyczyny, przy czym metody leczenia anginy wirusowej różnią się od tych stosowanych w przypadku anginy bakteryjnej.123
Leczenie farmakologiczne anginy
W przypadku anginy bakteryjnej stosowana jest antybiotykoterapia. Lekami pierwszego wyboru są:123
- Penicylina V (fenoksymetylopenicylina potasowa) – standardowo podawana doustnie przez 10 dni
- Amoksycylina – w dawce 500-875 mg co 12 godzin lub 250-500 mg co 8 godzin przez 10 dni
- Penicylina benzatynowa – podawana domięśniowo jednorazowo (1,2 mln j.m. dla dorosłych lub 600 000 j.m. dla dzieci o wadze poniżej 27 kg)
- Cefalosporyny (np. cefadroksyl, cefaleksyna, cefuroksym)
- Klindamycyna – stosowana w dawce 600 mg do 1,8 g/dzień w 2-4 dawkach podzielonych przez 10 dni
W przypadku alergii na penicylinę, zalecane są:78
- Makrolidy, takie jak azytromycyna (500 mg dziennie przez 5 dni) lub klarytromycyna (250 mg co 12 godzin przez 10 dni)
- Erytromycyna (500 mg cztery razy dziennie przez 10 dni)
- Klindamycyna – często stosowana przy braku skuteczności innych antybiotyków
- Lewofloksacyna (500 mg raz dziennie przez 7 dni) – w przypadku dorosłych
Podczas stosowania antybiotyków kluczowe jest przyjęcie pełnej zaleconej dawki, nawet jeśli pacjent poczuje się lepiej już po kilku dniach. Przedwczesne przerwanie kuracji może prowadzić do nawrotu infekcji, rozprzestrzenienia się jej do innych części ciała lub zwiększenia ryzyka powikłań, takich jak gorączka reumatyczna.91011
Angina wirusowa natomiast nie wymaga leczenia antybiotykami, ponieważ nie są one skuteczne wobec wirusów. W takim przypadku stosuje się leczenie objawowe, które ma na celu łagodzenie dyskomfortu i wspieranie naturalnej odpowiedzi immunologicznej organizmu.1213
Leczenie przeciwbólowe i przeciwzapalne
Niezależnie od przyczyny anginy, w leczeniu objawowym stosuje się:141516
- Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) takie jak ibuprofen – zmniejszają ból, obrzęk i stan zapalny migdałków
- Paracetamol (acetaminofen) – łagodzi ból i obniża gorączkę
- Kortykosteroidy – w niektórych przypadkach może być stosowany deksametazon (pojedyncza dawka) jako terapia wspomagająca, pomagająca zmniejszyć obrzęk i ból
Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne mogą być szczególnie pomocne u pacjentów z trudnościami w przyjmowaniu pokarmów i płynów z powodu bólu gardła.19
Miejscowe leczenie objawowe
W celu złagodzenia dolegliwości można stosować również preparaty miejscowo działające na gardło:2021
- Pastylki do ssania zawierające środki miejscowo znieczulające (np. benzokaina), antyseptyczne lub przeciwzapalne
- Aerozole do gardła z substancjami o działaniu przeciwbólowym, przeciwzapalnym i antyseptycznym (np. benzydamina, fenol, chlorheksydyna)
- Płyny do płukania gardła, w tym roztwór soli fizjologicznej (płukanie ciepłą wodą z solą)
Domowe metody leczenia anginy
Oprócz farmakoterapii istnieje szereg domowych sposobów, które mogą pomóc w łagodzeniu objawów anginy:2425
- Picie dużej ilości płynów, szczególnie ciepłych, takich jak herbata, czyste buliony lub rosół
- Płukanie gardła ciepłą wodą z solą (1/4 łyżeczki soli na 240 ml ciepłej wody) kilka razy dziennie
- Stosowanie nawilżacza powietrza z chłodną mgiełką, aby zmniejszyć suchość gardła
- Spożywanie miękkich, łatwych do przełknięcia pokarmów
- Unikanie pokarmów twardych, ostrych lub kwaśnych, które mogą dodatkowo podrażniać gardło
- Ssanie zimnych lodów na patyku lub spożywanie lodów – chłód pomaga znieczulić gardło i zmniejszyć stan zapalny
- Dodawanie miodu do ciepłych napojów – miód ma właściwości przeciwbakteryjne i przeciwzapalne
Ważne jest również zapewnienie odpowiedniej ilości odpoczynku, aby umożliwić organizmowi zwalczenie infekcji. Należy także unikać czynników drażniących, takich jak dym tytoniowy i zanieczyszczenia powietrza.2930
Leczenie chirurgiczne anginy
Tonsillektomia (usunięcie migdałków)
W przypadku nawracających lub przewlekłych zapaleń migdałków podniebiennych, lekarz może zalecić zabieg usunięcia migdałków, czyli tonsillektomię. Wskazania do tonsillektomii obejmują:313233
- 7 lub więcej epizodów anginy w ciągu jednego roku
- 5 lub więcej epizodów rocznie przez 2 kolejne lata
- 3 lub więcej epizodów rocznie przez 3 kolejne lata
- Przewlekłe zapalenie migdałków nieodpowiadające na leczenie antybiotykami
- Migdałki tak powiększone, że utrudniają oddychanie lub połykanie
- Ropień okołomigdałkowy, który nie reaguje na leczenie antybiotykami
- Podejrzenie nowotworu (bardzo rzadko)
Tonsillektomia jest zabiegiem przeprowadzanym zwykle w trybie ambulatoryjnym, co oznacza, że pacjent może wrócić do domu tego samego dnia. Obecnie zabieg ten wykonywany jest rzadziej niż w przeszłości i zalecany jest tylko w wybranych przypadkach, po dokładnej analizie historii medycznej pacjenta.3738
Po zabiegu tonsillektomii rekonwalescencja trwa zwykle od 7 do 14 dni. W tym czasie pacjent może odczuwać ból gardła, uszu, szczęki lub szyi. Lekarz zaleca odpowiednie leki przeciwbólowe oraz odpoczynek. Ważne jest również spożywanie dużej ilości płynów i miękkich pokarmów.3940
Drenaż ropnia okołomigdałkowego
W przypadku powikłań anginy w postaci ropnia okołomigdałkowego (peritonsillar abscess), może być konieczny zabieg drenażu ropnia. Zabieg ten polega na nacięciu i opróżnieniu ropnia, co przynosi szybką ulgę i zapobiega dalszym powikłaniom.4142
Po drenażu ropnia pacjent zwykle otrzymuje antybiotyki doustne lub dożylne oraz leki przeciwbólowe. W niektórych przypadkach może być konieczne wykonanie tonsillektomii w późniejszym terminie, aby zapobiec nawrotom infekcji.4344
Leczenie anginy w zależności od przyczyny
Leczenie anginy wirusowej
Angina wirusowa zwykle ustępuje samoistnie w ciągu 5-7 dni. Leczenie koncentruje się na łagodzeniu objawów i zapewnieniu komfortu pacjentowi:4546
- Odpoczynek – pozwala organizmowi zwalczyć infekcję
- Nawodnienie – picie dużej ilości płynów, aby zapobiec odwodnieniu
- Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe (paracetamol, ibuprofen)
- Płukanie gardła ciepłą wodą z solą
- Ssanie pastylek na gardło lub stosowanie aerozoli łagodzących ból
- Używanie nawilżacza powietrza
Warto pamiętać, że angina wirusowa jest zakaźna, dlatego ważne jest przestrzeganie zasad higieny, takich jak częste mycie rąk, nieudostępnianie naczyń i sztućców innym osobom oraz kaszlenie i kichanie w zgięcie łokcia, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się infekcji.49
Leczenie anginy bakteryjnej
W przypadku anginy bakteryjnej, szczególnie wywołanej przez paciorkowca, leczenie obejmuje antybiotykoterapię. Szybkie rozpoczęcie leczenia antybiotykami ma na celu:5051
- Przyspieszenie ustępowania objawów (pacjent zazwyczaj zaczyna czuć się lepiej po 2-3 dniach od rozpoczęcia leczenia)
- Zmniejszenie zakaźności (pacjent przestaje być zakaźny po około 24 godzinach od pierwszej dawki antybiotyku)
- Zapobieganie powikłaniom, takim jak gorączka reumatyczna, która może uszkodzić serce
- Zapobieganie rozprzestrzenianiu się infekcji do innych części ciała
W trakcie leczenia antybiotykami ważne jest również stosowanie leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych oraz domowych metod łagodzenia objawów, podobnie jak w przypadku anginy wirusowej.54
Leczenie anginy w szczególnych przypadkach
Angina u dzieci
Leczenie anginy u dzieci jest podobne do leczenia u dorosłych, jednak wymaga szczególnej uwagi. W przypadku anginy bakteryjnej u dzieci stosuje się:5556
- Antybiotyki w dawkach dostosowanych do wagi ciała dziecka (np. penicylina V 25-50 mg/kg/dzień w dawkach podzielonych co 6 godzin przez 10 dni)
- Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe w dawkach pediatrycznych
- Nawodnienie i odpoczynek
W przypadku dzieci należy zwrócić szczególną uwagę na przyjmowanie płynów, aby zapobiec odwodnieniu. Dzieci z anginą mogą odmawić picia z powodu bólu przy przełykaniu.5758
Decyzja o tonsillektomii u dzieci powinna być podjęta po dokładnej analizie historii infekcji oraz ocenie, czy nawracające anginy wpływają na jakość życia dziecka, np. powodują częste nieobecności w szkole.59
Angina powikłana
W przypadku powikłań anginy, takich jak ropień okołomigdałkowy, zapalenie węzłów chłonnych szyjnych czy zapalenie ucha środkowego, leczenie może obejmować:6061
- Intensywniejszą antybiotykoterapię, często dożylną
- Leki sterydowe (deksametazon) w celu zmniejszenia obrzęku
- Hospitalizację, jeśli stan pacjenta jest ciężki lub występuje odwodnienie
- Drenaż chirurgiczny w przypadku ropnia
W przypadku mononukleozy zakaźnej, która może powodować ciężkie zapalenie migdałków, kortykosteroidy mogą skrócić czas trwania gorączki i zapalenia gardła.62
Przewlekła i nawracająca angina
W przypadku przewlekłej lub nawracającej anginy, oprócz rozważenia tonsillektomii, leczenie może obejmować:6364
- Długotrwałe kuracje antybiotykowe
- Identyfikację i leczenie możliwych czynników predysponujących, takich jak choroby obniżające odporność
- Poprawę ogólnego stanu zdrowia i wzmocnienie układu odpornościowego poprzez zdrowy tryb życia
W niektórych przypadkach może być konieczna konsultacja z laryngologiem w celu oceny, czy tonsillektomia byłaby najlepszym rozwiązaniem.65
Profilaktyka anginy
Chociaż nie zawsze można zapobiec anginie, istnieją działania, które mogą zmniejszyć ryzyko zachorowania:6667
- Częste mycie rąk, szczególnie przed jedzeniem i po kontakcie z osobami chorymi
- Unikanie dzielenia się naczyniami, sztućcami i innymi przedmiotami osobistego użytku
- Unikanie bliskiego kontaktu z osobami chorymi na anginę
- Wzmacnianie układu odpornościowego poprzez zdrową dietę, regularną aktywność fizyczną i odpowiednią ilość snu
- Regularne szczotkowanie zębów i higiena jamy ustnej
- Unikanie przebywania w zadymionych lub zanieczyszczonych pomieszczeniach
Ważne jest, aby w przypadku wystąpienia objawów anginy, szczególnie u dzieci, skonsultować się z lekarzem, który określi przyczynę infekcji i zaleci odpowiednie leczenie.68
Kiedy szukać pomocy lekarskiej
Należy skonsultować się z lekarzem, jeśli wystąpią następujące objawy:697071
- Ból gardła utrzymujący się dłużej niż 48 godzin, szczególnie jeśli towarzyszy mu wysoka gorączka
- Trudności w oddychaniu lub przełykaniu
- Silny ból jednostronny gardła
- Obrzęk szyi lub szczęki
- Wysypka skórna
- Wyraźne osłabienie i zmęczenie
- Brak poprawy po 3-4 dniach stosowania domowych metod leczenia
- Nawracające epizody anginy
Szybka interwencja medyczna jest szczególnie ważna w przypadku dzieci, osób starszych oraz pacjentów z obniżoną odpornością, u których istnieje większe ryzyko powikłań.72
Podsumowując, leczenie anginy powinno być dostosowane do jej przyczyny i ciężkości objawów. W przypadku anginy bakteryjnej kluczowe jest leczenie antybiotykami, natomiast w przypadku anginy wirusowej skupiamy się na łagodzeniu objawów. W obu przypadkach ważne jest odpowiednie nawodnienie, odpoczynek i stosowanie leków przeciwbólowych. W przypadku nawracających lub przewlekłych angin, może być rozważane leczenie chirurgiczne – tonsillektomia.7374
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.