Przedawkowanie
Sód hydroksymaślan

Przedawkowanie sodu hydroksymaślanu: charakterystyka kliniczna i postępowanie

Sód hydroksymaślan (Natrii hydroxybutyras), znany również jako GHB w postaci soli sodowej, jest substancją czynną produktu leczniczego Sodium oxybate Accord (500 mg/ml, roztwór doustny). Informacje dotyczące objawów przedawkowania tej substancji są ograniczone, przy czym większość dostępnych danych pochodzi z przypadków niedozwolonego stosowania GHB. Warto zaznaczyć, że zdarzenia związane z zespołem odstawiennym obserwowano po zastosowaniu dawek większych niż zakres terapeutyczny. ¹

Objawy kliniczne przedawkowania

Przedawkowanie sodu hydroksymaślanu charakteryzuje się szerokim spektrum objawów neuropsychiatrycznych i somatycznych, które mogą mieć różne nasilenie oraz dynamicznie się zmieniać. Zaburzenia świadomości mogą gwałtownie przechodzić od stanu splątania, przez pobudzenie ruchowe z agresją i ataksję, aż do śpiączki. ²

Do objawów żołądkowo-jelitowych zalicza się wymioty, które mogą występować nawet przy zaburzonej świadomości, co stanowi dodatkowe zagrożenie aspiracją treści żołądkowej. Pacjenci mogą prezentować również obfite pocenie się, ból głowy oraz zaburzenia sprawności psychomotorycznej. W dokumentacji medycznej opisywano także przypadki zamglonego widzenia. ³

Przy stosowaniu większych dawek sodu hydroksymaślanu pojawia się pogłębiająca się śpiączka. W piśmiennictwie medycznym odnotowano również występowanie mioklonii oraz drgawek toniczno-klonicznych jako objawów przedawkowania. ⁴

Szczególnie niebezpieczne są zaburzenia ze strony układu oddechowego, obejmujące zmniejszenie częstości i głębokości oddechów, mogące prowadzić do zagrażającej życiu depresji oddechowej. W ciężkich przypadkach konieczna może być intubacja oraz wentylacja mechaniczna. Charakterystyczne mogą być również patologiczne wzorce oddychania, takie jak oddech Cheyne-Stokesa oraz bezdech. ⁵

W trakcie utraty przytomności spowodowanej przedawkowaniem sodu hydroksymaślanu może wystąpić bradykardia, hipotermia oraz zmniejszenie napięcia mięśniowego, przy czym odruchy głębokie pozostają zazwyczaj zachowane. Istotne jest, że bradykardia może ustąpić po dożylnym podaniu atropiny. Odnotowano również przypadki hipernatremii z zasadowicą metaboliczną podczas jednoczesnego podawania infuzji NaCl. ⁶

Tabela objawów przedawkowania sodu hydroksymaślanu

^7
8

Postępowanie w przedawkowaniu

Leczenie przedawkowania sodu hydroksymaślanu wymaga kompleksowego podejścia z uwzględnieniem zabezpieczenia podstawowych funkcji życiowych i odpowiedniej dekontaminacji. W przypadku podejrzenia zatrucia wielolekowego można rozważyć wykonanie płukania żołądka. ⁹

Z uwagi na ryzyko wymiotów, nawet przy zaburzeniach świadomości, konieczne jest zapewnienie odpowiedniego ułożenia pacjenta (w pozycji leżącej na lewym boku) oraz zabezpieczenie dróg oddechowych poprzez intubację. Należy mieć na uwadze, że pomimo głębokiej śpiączki i związanego z nią zaniku odruchu gardłowego, pacjenci nieprzytomni mogą przeciwstawiać się próbom intubacji. W takich przypadkach należy rozważyć szybką indukcję bez zastosowania środka uspokajającego. ¹⁰

Istotną informacją dla klinicystów jest fakt, że nie należy oczekiwać ustąpienia działania hamującego hydroksymaślanu sodu na ośrodkowy układ nerwowy po podaniu flumazenilu. Brakuje również wystarczających dowodów naukowych, które pozwalałyby rekomendować stosowanie naloksonu w leczeniu przedawkowania GHB. ¹¹

W kontekście metod pozaustrojowych, nie przeprowadzono badań dotyczących stosowania hemodializy i innych metod eliminacji pozaustrojowej w przypadku przedawkowania hydroksymaślanu sodu. Co więcej, stosowanie takich metod nie jest uzasadnione ze względu na szybki metabolizm hydroksymaślanu sodu w organizmie. ¹²

Zalecenia dotyczące monitorowania

Pacjenci z przedawkowaniem sodu hydroksymaślanu wymagają ścisłego monitorowania funkcji życiowych, ze szczególnym uwzględnieniem parametrów oddechowych i krążeniowych. Konieczna jest również regularna ocena stanu neurologicznego oraz kontrola równowagi elektrolitowej i kwasowo-zasadowej, zwłaszcza przy współistniejącej hipernatremii i zasadowicy metabolicznej. ¹³

Warto pamiętać, że każdy ml roztworu Sodium oxybate Accord zawiera około 91 mg sodu, co przy przedawkowaniu może przyczynić się do rozwoju hipernatremii, szczególnie przy jednoczesnym podawaniu infuzji NaCl. ^14
15