Właściwości farmakodynamiczne
Sód hydroksymaślan

Farmakodynamika sodu hydroksymaślanu

Sód hydroksymaślan (natrii hydroxybutyras) jest substancją czynną klasyfikowaną w grupie farmakoterapeutycznej jako „inne leki wpływające na układ nerwowy” (kod ATC: N07XX04). Substancja ta jest podstawowym składnikiem produktu leczniczego Sodium oxybate Accord, występującego w postaci przezroczystego, bezbarwnego roztworu doustnego o stężeniu 500 mg/ml.¹

Mechanizm działania

Sód hydroksymaślan charakteryzuje się działaniem hamującym na ośrodkowy układ nerwowy. Substancja wykazuje złożony wpływ fizjologiczny, który obejmuje zmniejszenie nadmiernej senności w ciągu dnia oraz redukcję katapleksji u pacjentów cierpiących na narkolepsję. Dodatkowo, substancja ta istotnie modyfikuje strukturę snu, redukując charakterystyczny dla narkolepsji nieciągły, nocny sen.²

Dokładny mechanizm działania sodu hydroksymaślanu nie został w pełni poznany. Dostępne dane wskazują, że substancja sprzyja występowaniu snu wolnofalowego (charakteryzującego się falami delta w zapisie EEG) oraz wydłuża całkowity czas snu nocnego. Podanie hydroksymaślanu sodu przed snem wpływa na architekturę snu poprzez wzmocnienie stadium 3 i 4 snu głębokiego oraz wydłużenie latencji snu. Jednocześnie obserwuje się zmniejszenie częstości występowania zjawiska SOREMP (Sleep Onset REM Period – fazy REM w trakcie zasypiania), które jest charakterystyczne dla narkolepsji.³

Należy zaznaczyć, że działanie terapeutyczne sodu hydroksymaślanu może zależeć również od innych, dotąd niewyjaśnionych mechanizmów fizjologicznych. Badania farmakodynamiczne wskazują na kompleksowy wpływ substancji na funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego, co wymaga dalszych badań w celu pełnego wyjaśnienia wszystkich aspektów jej działania.⁴

Skuteczność kliniczna

Skuteczność sodu hydroksymaślanu jako substancji przeciwnarkoleptycznej została udokumentowana w czterech wieloośrodkowych, randomizowanych badaniach klinicznych z zastosowaniem podwójnie ślepej próby, kontrolowanych placebo (Badania 1, 2, 3 i 4). Badania prowadzono w grupach równoległych u pacjentów z rozpoznaną narkolepsją. W trzech z czterech badań (1, 3 i 4) uczestniczyli pacjenci z narkolepsją i katapleksją, natomiast w Badaniu 2 katapleksja nie była wymaganym kryterium włączenia.⁵

Warto podkreślić, że w ramach protokołów badawczych, z wyjątkiem fazy aktywnego leczenia w Badaniu 2, dozwolone było jednoczesne stosowanie środków pobudzających ośrodkowy układ nerwowy. Dane z bazy badań klinicznych wskazują, że ponad 80% pacjentów w trakcie badań kontynuowało stosowanie leków o działaniu stymulującym OUN równolegle z hydroksymaślanem sodu. Natomiast leki przeciwdepresyjne były odstawiane przed rozpoczęciem fazy aktywnego leczenia we wszystkich badaniach, z wyjątkiem Badania 2.⁶

Schemat dawkowania w badaniach klinicznych

W protokołach wszystkich czterech badań klinicznych zastosowano specyficzny schemat dawkowania sodu hydroksymaślanu. Dawka dobowa była dzielona na dwie równe części. Pierwszą dawkę pacjenci przyjmowali wieczorem, bezpośrednio przed snem, natomiast drugą dawkę podawano 2,5-4 godziny później. Taki schemat wynikał z farmakokinetycznych właściwości substancji i umożliwiał utrzymanie odpowiedniego stężenia leku w organizmie podczas całego okresu snu nocnego.⁷

Właściwości związane ze składem

Należy zaznaczyć, że sód hydroksymaślan w preparacie Sodium oxybate Accord (500 mg/ml) zawiera znaczącą ilość sodu – każdy ml roztworu dostarcza około 91 mg sodu. Jest to istotna informacja z farmakodynamicznego punktu widzenia, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami gospodarki sodowej, nadciśnieniem tętniczym czy niewydolnością serca.⁸