Przeciwwskazania stosowania
Mirtazapina

Przeciwwskazania stosowania mirtazapiny

Mirtazapina jest substancją czynną stosowaną w leczeniu depresji, dostępną w różnych postaciach farmaceutycznych, w tym w tabletkach powlekanych oraz tabletkach ulegających rozpadowi w jamie ustnej. Przed włączeniem terapii tym lekiem należy dokładnie przeanalizować, czy u pacjenta nie występują przeciwwskazania do jego stosowania. Niewłaściwe zastosowanie leku może nieść ze sobą poważne ryzyko dla zdrowia i życia pacjenta.¹²

Nadwrażliwość na substancję czynną i składniki pomocnicze

Pierwszym i podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania mirtazapiny jest nadwrażliwość na substancję czynną – mirtazapinę. U pacjentów z rozpoznaną alergią na tę substancję nie wolno podawać żadnego z preparatów zawierających mirtazapinę, niezależnie od postaci farmaceutycznej lub dawki.³⁴

Równie istotne jest przeciwwskazanie dotyczące nadwrażliwości na którąkolwiek z substancji pomocniczych zawartych w preparacie. Należy zwrócić szczególną uwagę na skład preparatów, gdyż różne produkty lecznicze zawierające mirtazapinę mogą zawierać odmienne substancje pomocnicze. Na przykład:

• Preparaty AuroMirta ORO, Mirtagen i Mirtor zawierają aspartam – odpowiednio 3 mg, 6 mg lub 9 mg aspartamu w zależności od dawki (15 mg, 30 mg lub 45 mg)⁵⁶
• Preparat Mirzaten w tabletkach powlekanych zawiera laktozę – 120,56 mg w dawce 30 mg oraz 180,84 mg w dawce 45 mg⁷
• Preparat Mirzaten Q-Tab zawiera laktozę, sorbitol oraz aspartam w różnych ilościach zależnie od dawki⁸

Jednoczesne stosowanie z inhibitorami MAO

Drugim absolutnym przeciwwskazaniem do stosowania mirtazapiny jest jednoczesne stosowanie inhibitorów monoaminooksydazy (MAO). Połączenie mirtazapiny z tymi lekami może prowadzić do wystąpienia potencjalnie zagrażającego życiu zespołu serotoninowego, charakteryzującego się nadmiernym pobudzeniem, hipertermią, zaburzeniami świadomości, drgawkami oraz zaburzeniami autonomicznymi.⁹¹⁰

Przeciwwskazanie to dotyczy wszystkich preparatów zawierających mirtazapinę, niezależnie od nazwy handlowej czy postaci farmaceutycznej. Obejmuje ono stosowanie zarówno nieselektywnych, jak i selektywnych inhibitorów MAO.¹¹¹²

Specyfika interakcji z inhibitorami MAO

Inhibitory monoaminooksydazy stosowane są w leczeniu depresji (np. moklobemid, fenelzyna), choroby Parkinsona (np. selegilina, rasagilina) oraz w innych wskazaniach. Ich mechanizm działania polega na hamowaniu enzymu rozkładającego monoaminy (w tym serotoninę i noradrenalinę), co prowadzi do zwiększenia stężenia tych neuroprzekaźników w synapsach. Mirtazapina również wpływa na przekaźnictwo serotoninergiczne i noradrenergiczne, a jednoczesne stosowanie obu grup leków może prowadzić do nadmiernego stężenia monoamin i w konsekwencji wystąpienia zespołu serotoninowego.¹³¹⁴

Sytuacje kliniczne wymagające odradzenia stosowania mirtazapiny

Poza bezwzględnymi przeciwwskazaniami wymienionymi w charakterystykach produktów leczniczych, istnieją również sytuacje kliniczne, w których należy rozważyć odradzenie pacjentowi stosowania mirtazapiny ze względu na podwyższone ryzyko działań niepożądanych lub interakcji lekowych.

Szczególne grupy pacjentów wymagające ostrożności

Mimo że pełne przeciwwskazania dotyczą jedynie nadwrażliwości na składniki oraz jednoczesnego stosowania z inhibitorami MAO, mirtazapina powinna być stosowana ze szczególną ostrożnością, a w niektórych przypadkach odradzana u pacjentów:

• Z zaburzeniami czynności wątroby – u tych pacjentów metabolizm mirtazapiny może być spowolniony, co prowadzi do zwiększenia stężenia leku we krwi i nasilenia działań niepożądanych¹⁵
• Z zaburzeniami czynności nerek – podobnie jak w przypadku zaburzeń czynności wątroby, eliminacja leku może być upośledzona¹⁶
• Z fenyloketonurią – preparaty zawierające aspartam (AuroMirta ORO, Mirtagen, Mirtor, Mirzaten Q-Tab) są przeciwwskazane u tych pacjentów, ponieważ aspartam jest źródłem fenyloalaniny¹⁷
• Z nietolerancją laktozy – preparaty zawierające laktozę (Mirzaten, Mirzaten Q-Tab) powinny być odradzane pacjentom z nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy typu Lapp lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy¹⁸
• Z nietolerancją sorbitolu – niektóre preparaty (Mirzaten Q-Tab) zawierają sorbitol i nie powinny być stosowane u pacjentów z rzadką dziedziczną nietolerancją fruktozy¹⁹

Interakcje lekowe wymagające odradzenia stosowania mirtazapiny

Poza bezwzględnym przeciwwskazaniem dotyczącym jednoczesnego stosowania z inhibitorami MAO, istnieją inne sytuacje związane z interakcjami lekowymi, które powinny skłonić lekarza do odradzenia pacjentowi stosowania mirtazapiny:

• Jednoczesne stosowanie z innymi lekami o działaniu serotoninergicznym (selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, tryptany, tramadol, tryptofan) – zwiększone ryzyko zespołu serotoninowego²⁰
• Leczenie preparatami ziołowymi zawierającymi dziurawiec (Hypericum perforatum) – może prowadzić do zwiększenia stężenia serotoniny i zwiększonego ryzyka działań niepożądanych²¹

Szczególne okoliczności kliniczne

Istnieją również okoliczności kliniczne, w których lekarz powinien rozważyć odradzenie stosowania mirtazapiny ze względu na zwiększone ryzyko działań niepożądanych:

• Pacjenci z tendencją do hipotensji lub hipotensji ortostatycznej – mirtazapina może nasilać te objawy²²
• Pacjenci z ryzykiem wydłużenia odstępu QT lub zaburzeń rytmu serca – należy zachować ostrożność u pacjentów z wrodzonymi lub nabytymi czynnikami ryzyka zaburzeń rytmu serca²³
• Pacjenci z myślami lub zachowaniami samobójczymi – w początkowym okresie leczenia może występować zwiększone ryzyko zachowań samobójczych, szczególnie u osób młodych²⁴
• Pacjenci z jaskrą z wąskim kątem przesączania lub przerostem gruczołu krokowego – mirtazapina ma słabe działanie cholinolityczne i może nasilać objawy tych chorób²⁵

Praktyczne zalecenia dla lekarzy

Przed przepisaniem mirtazapiny pacjentowi, lekarz powinien przeprowadzić dokładny wywiad i ocenić potencjalne ryzyko związane z terapią tym lekiem. Szczególną uwagę należy zwrócić na:

• Historię nadwrażliwości na leki, zwłaszcza przeciwdepresyjne²⁶
• Aktualne leczenie farmakologiczne – czy pacjent nie przyjmuje inhibitorów MAO lub innych leków wchodzących w potencjalnie niebezpieczne interakcje z mirtazapiną²⁷
• Schorzenia współistniejące, które mogą stanowić względne przeciwwskazania do stosowania mirtazapiny²⁸
• Wiek pacjenta i specyfikę populacji szczególnych (osoby starsze, młodzież, pacjenci z niewydolnością wątroby lub nerek)²⁹

Jeśli istnieją wątpliwości co do bezpieczeństwa stosowania mirtazapiny u danego pacjenta, należy rozważyć zastosowanie alternatywnego leku przeciwdepresyjnego o innym profilu działań niepożądanych i interakcji.³⁰