Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Mesalazyna

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania mesalazyny

Stosowanie mesalazyny wymaga szczególnej uwagi lekarza oraz regularnego monitorowania pacjenta ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. Wdrożenie odpowiednich środków ostrożności oraz systematyczna ocena stanu pacjenta są podstawowymi elementami bezpiecznej farmakoterapii z użyciem tej substancji.^{1 2}

Monitorowanie laboratoryjne

Przed rozpoczęciem oraz w trakcie leczenia mesalazyną, lekarz prowadzący powinien zlecić wykonanie następujących badań:^{3 4}

• Badania krwi:
  • Morfologia krwi z rozmazem
  • Parametry czynności wątroby (AspAT, AlAT)
  • Stężenie kreatyniny w surowicy krwi
• Badania moczu:
  • Badanie ogólne moczu (testy paskowe)
  • Osad moczu

⁵

Zalecany schemat monitorowania laboratoryjnego obejmuje:^{6 7}

• Pierwsze badanie kontrolne: po 14 dniach od rozpoczęcia leczenia
• Kolejne badania: 2-3 razy w odstępach 4-tygodniowych
• Przy prawidłowych wynikach: kontrola co 3 miesiące
• W przypadku wystąpienia dodatkowych objawów: natychmiastowe wykonanie badań

^{8 9}

Zaburzenia czynności nerek

Mesalazyny nie należy stosować u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek. W przypadku wystąpienia lub pogorszenia się istniejących zaburzeń czynności nerek podczas leczenia, należy rozważyć wystąpienie toksycznego działania mesalazyny na nerki i niezwłocznie przerwać terapię.^{10 11}

Zgłaszano przypadki niewydolności nerek, włączając nefropatię z minimalnymi zmianami, ostre i/lub przewlekłe śródmiąższowe zapalenie nerek oraz niewydolność nerek, w związku z przyjmowaniem preparatów zawierających mesalazynę. U pacjentów z potwierdzoną niewydolnością nerek o przebiegu łagodnym do umiarkowanego mesalazynę należy stosować z zachowaniem szczególnej ostrożności.¹²

Zaleca się, aby u wszystkich pacjentów przeprowadzić ocenę czynności nerek przed rozpoczęciem leczenia oraz przynajmniej dwa razy w roku podczas trwania leczenia, w oparciu o ocenę kliniczną uwzględniającą wyjściową czynność nerek.¹³

Kamica układu moczowego

Po zastosowaniu mesalazyny odnotowano przypadki wystąpienia kamicy układu moczowego, w tym kamieni składających się w 100% z mesalazyny. Podczas leczenia należy przyjmować odpowiednią ilość płynów.^{14 15}

Mesalazyna może powodować czerwonobrązowe przebarwienie moczu po kontakcie z wybielaczem podchlorynem sodu (np. w toaletach czyszczonych podchlorynem sodu zawartym w niektórych wybielaczach).^{16 17}

Zaburzenia czynności wątroby

Należy zachować ostrożność w przypadku pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby.^{18 19}

Zgłaszano podwyższoną aktywność enzymów wątrobowych u pacjentów przyjmujących produkty lecznicze zawierające mesalazynę. Szczególnej obserwacji wymagają osoby z zaburzeniami wątroby.^{20 21}

Zaburzenia hematologiczne

Rzadko zgłaszano powodowane przez mesalazynę ciężkie zaburzenia składu krwi. W razie podejrzewania lub wystąpienia zaburzeń składu krwi należy przerwać leczenie.²²

Bardzo rzadko zgłaszano występowanie poważnych zaburzeń składu krwi (dyskrazji) podczas stosowania mesalazyny. Należy wykonać badania hematologiczne, jeśli u pacjentów występują:^{23 24}

• niewyjaśnione krwawienia
• siniaki, plamica
• niedokrwistość
• gorączka
• ból gardła i krtani

²⁵

W przypadku podejrzenia lub potwierdzenia zaburzeń składu krwi, należy natychmiast przerwać stosowanie mesalazyny.^{26 27}

Reakcje nadwrażliwości ze strony serca

Rzadko zgłaszano powodowane przez mesalazynę reakcje nadwrażliwości ze strony serca, powodujące działania niepożądane, takie jak: zapalenie mięśnia sercowego i zapalenia osierdzia. W razie podejrzewania lub wystąpienia takich działań niepożądanych należy przerwać leczenie.^{28 29}

Należy zachować ostrożność, przepisując ten produkt leczniczy pacjentom w stanie predysponującym do rozwoju zapalenia mięśnia sercowego lub osierdzia. Jeżeli występuje podejrzenie reakcji nadwrażliwości tego typu, nie wolno ponownie wprowadzać do leczenia produktów zawierających mesalazynę.^{30 31}

Choroby płuc i astma

Podczas leczenia mesalazyną należy bardzo dokładnie kontrolować pacjentów z chorobami płuc, szczególnie z astmą oskrzelową.^{32 33}

Pacjenci z przewlekłym zaburzeniem czynności płuc, szczególnie z astmą, są narażeni na wystąpienie reakcji nadwrażliwości i powinni pozostawać pod ścisłą obserwacją.³⁴

Ciężkie skórne działania niepożądane

W związku z leczeniem mesalazyną występowały ciężkie skórne działania niepożądane (ang. severe cutaneous adverse reactions, SCAR), w tym:^{35 36}

• reakcja polekowa z eozynofilią i objawami ogólnymi (DRESS)
• rumień wielopostaciowy
• toksyczne wykwity skórne
• pęcherzowe zapalenie skóry
• uogólnione złuszczające zapalenie skóry
• zespół Stevensa-Johnsona (SJS)
• toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN)

³⁷

Należy przerwać stosowanie mesalazyny w chwili pojawienia się pierwszych przedmiotowych i podmiotowych objawów ciężkich reakcji skórnych, takich jak wysypka, zmiany na błonach śluzowych lub jakiekolwiek inne oznaki nadwrażliwości.^{38 39}

Ostre objawy nietolerancji

Jeśli po zastosowaniu mesalazyny wystąpią ostre objawy nietolerancji, należy natychmiast przerwać leczenie. Do objawów tych zalicza się:^{40 41}

• skurcze żołądka i jelit
• ostry ból brzucha
• krwawa biegunka (w niektórych przypadkach)
• gorączka
• silny ból głowy
• wysypka

^{42 43}

Mesalazyna została powiązana z występowaniem ostrego zespołu nietolerancji, który może być trudny do odróżnienia od zaostrzenia zapalnej choroby jelita. Pomimo że dokładna częstość nie została określona, zespół ten występował u około 3% pacjentów w badaniach klinicznych dotyczących mesalazyny lub sulfasalazyny.⁴⁴

Pacjenci z nadwrażliwością na sulfasalazynę

Podczas leczenia produktami zawierającymi mesalazynę należy dokładnie obserwować pacjentów, u których stwierdzono występowanie działań niepożądanych po zastosowaniu produktów leczniczych zawierających sulfasalazynę.^{45 46}

Należy zachować ostrożność podczas leczenia pacjentów uczulonych na sulfasalazynę w związku z potencjalnym ryzykiem reakcji nadwrażliwości krzyżowej pomiędzy sulfasalazyną i mesalazyną.⁴⁷

Specyficzne populacje pacjentów

Dzieci

Istnieją ograniczone dane na temat stosowania mesalazyny u dzieci (wiek 6-18 lat).⁴⁸ W przypadku niektórych produktów leczniczych zawierających mesalazynę nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 6 roku życia ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności stosowania w tej grupie wiekowej.⁴⁹

Pacjenci z niedrożnością przewodu pokarmowego

Organiczna lub czynnościowa niedrożność górnego odcinka układu pokarmowego może opóźnić rozpoczęcie działania produktu leczniczego.⁵⁰

Inne specjalne ostrzeżenia

W rzadkich przypadkach, u pacjentów z usuniętym odcinkiem jelita lub po operacji w okolicach przejścia jelita cienkiego w grube, z usunięciem zastawki krętniczo-kątniczej, ze względu na przyspieszony transport przez jelito, tabletki produktów zawierających mesalazynę wydalane były z kałem w postaci nierozpuszczonej.⁵¹

Tabletek dojelitowych niektórych produktów zawierających mesalazynę nie należy podawać jednocześnie z produktami przeczyszczającymi typu laktuloza lub podobnymi, ponieważ obniża to pH kału i może hamować uwalnianie substancji czynnej.⁵²

Środki ostrożności – schemat postępowania

Podsumowując, przy stosowaniu mesalazyny należy przestrzegać następujących zaleceń:^{53 54}

Przed rozpoczęciem leczenia

• Wykonać badania laboratoryjne: morfologia krwi, parametry czynności wątroby, stężenie kreatyniny w surowicy, badanie ogólne moczu
• Ocenić czynność nerek i wątroby
• Ustalić czy pacjent ma choroby współistniejące (szczególnie astma, choroby płuc, schorzenia predysponujące do zapalenia mięśnia sercowego lub osierdzia)
• Zidentyfikować pacjentów z nadwrażliwością na sulfasalazynę (zwiększone ryzyko reakcji nadwrażliwości krzyżowej)

^{55 56}

Podczas leczenia

• Monitorować wyniki badań laboratoryjnych zgodnie z zalecanym schematem
• Zapewnić odpowiednie nawodnienie pacjenta (zapobieganie kamicy układu moczowego)
• Ściśle obserwować pacjentów z:
  • zaburzeniami czynności wątroby
  • chorobami płuc, szczególnie astmą
  • nadwrażliwością na sulfasalazynę w wywiadzie

^{57 58}

Kiedy natychmiast przerwać leczenie

• W przypadku wystąpienia ostrych objawów nietolerancji (skurcze brzucha, ostry ból brzucha, gorączka, silny ból głowy, wysypka)
• Przy podejrzeniu lub potwierdzeniu zaburzeń składu krwi
• Przy pogorszeniu czynności nerek (podejrzenie nefrotoksyczności)
• W razie pojawienia się pierwszych objawów ciężkich reakcji skórnych (wysypka, zmiany na błonach śluzowych)
• Przy podejrzeniu kardiologicznych reakcji nadwrażliwości (zapalenie mięśnia sercowego lub osierdzia)

^{59 60}