Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Mesalazyna

Mesalazyna – wpływ na płodność, ciążę i laktację

Mesalazyna, znana również jako kwas 5-aminosalicylowy, jest substancją czynną stosowaną głównie w leczeniu nieswoistych chorób zapalnych jelit. Jako lekarz prowadzący pacjentkę stosującą ten lek, należy dokładnie przeanalizować jego wpływ na płodność, przebieg ciąży oraz okres karmienia piersią, aby zapewnić bezpieczną i skuteczną terapię przy jednoczesnej minimalizacji ryzyka dla matki i dziecka.^{1 2}

Wpływ na płodność

Badania dostępnych danych dotyczących mesalazyny wykazały różny wpływ na płodność u mężczyzn i kobiet:

Płodność mężczyzn

U mężczyzn stosujących mesalazynę odnotowano bardzo rzadkie przypadki odwracalnej oligospermii. Jest to stan, w którym obserwuje się zmniejszoną liczbę plemników w nasieniu, co może czasowo wpływać na zdolność zapłodnienia.^{3 4 5}

Dane z badań na zwierzętach nie wykazują długotrwałego wpływu mesalazyny na płodność u mężczyzn, a przypadki obniżonej ilości plemników mają charakter przemijający.^{6 7}

Płodność kobiet

Obecna wiedza medyczna wskazuje na brak danych dotyczących wpływu mesalazyny na płodność u kobiet.⁸ Badania prowadzone na modelach zwierzęcych również nie wykazały negatywnego wpływu tej substancji na płodność u samic.⁹

Mesalazyna w okresie ciąży

Istotną kwestią przy leczeniu kobiet w ciąży jest analiza potencjalnych zagrożeń związanych ze stosowaniem mesalazyny wobec korzyści wynikających z leczenia podstawowej choroby zapalnej jelita.

Dostępne dane kliniczne

Aktualnie dostępne dane kliniczne dotyczące stosowania mesalazyny w ciąży są ograniczone, jednak istniejące obserwacje nie wskazują jednoznacznie na szkodliwy wpływ tej substancji na przebieg ciąży czy rozwój płodu.^{10 11}

Badania prowadzone na zwierzętach, którym podawano mesalazynę doustnie, nie wykazały bezpośredniego ani pośredniego szkodliwego wpływu na:

• przebieg ciąży¹²
• rozwój zarodka lub płodu¹³
• poród¹⁴
• rozwój pourodzeniowy¹⁵

Przenikanie przez barierę łożyskową

Mesalazyna przenika przez barierę łożyskową, jednak jej stężenie w krwi płodu jest znacząco niższe niż u matki. Badania pokazują, że:

• Stężenie mesalazyny w osoczu krwi pępowinowej jest około dziesięciokrotnie mniejsze niż stężenie w osoczu matki¹⁶
• W niektórych badaniach wykazano, że stężenie mesalazyny w osoczu płodu wynosiło około połowę stężenia obserwowanego u matki (0,25 μmol/l u płodu i 0,5 μmol/l u matki)¹⁷
• Metabolit mesalazyny – acetylomesalazyna, występuje w podobnym stężeniu zarówno w osoczu krwi pępowinowej, jak i w osoczu matki^{18 19}

Obserwowane ryzyko dla ciąży i płodu

Niektóre dane epidemiologiczne sugerują możliwe zwiększone ryzyko pewnych powikłań związanych ze stosowaniem mesalazyny w okresie ciąży, takich jak:

• zwiększony odsetek porodów przedwczesnych^{20 21}
• poronienia²²
• mała masa urodzeniowa noworodków²³

Należy jednak podkreślić, że te zdarzenia niepożądane mogą być również związane z aktywną chorobą zapalną jelit, a nie bezpośrednio z działaniem mesalazyny.^{24 25}

Przypadki powikłań u noworodków

W literaturze medycznej opisano pojedyncze przypadki powikłań u noworodków, których matki przyjmowały mesalazynę w okresie ciąży:

• Zaburzenia hematologiczne – raportowano przypadki leukopenii, trombocytopenii, niedokrwistości i pancytopenii u noworodków^{26 27 28}
• Niewydolność nerek – opisano pojedynczy przypadek niewydolności nerek u noworodka, którego matka długotrwale przyjmowała duże dawki mesalazyny (2-4 g doustnie) w okresie ciąży^{29 30 31}
• Ostra niewydolność nadnerczy – zgłaszano rzadkie przypadki ostrej niewydolności nadnerczy u dzieci matek leczonych mesalazyną w ciąży³²

Zalecenia dla kobiet w ciąży

Zgodnie z informacjami zawartymi w charakterystykach produktów leczniczych, mesalazynę należy stosować w okresie ciąży jedynie wówczas, gdy potencjalne korzyści ze stosowania przeważają nad spodziewanym ryzykiem.^{33 34 35}

Według klasyfikacji FDA mesalazyna należy do kategorii B stosowania w ciąży, co oznacza, że badania reprodukcyjne na zwierzętach nie wykazały ryzyka dla płodu, jednak nie ma wystarczających badań z udziałem kobiet w ciąży.³⁶

Zaleca się zachowanie szczególnej ostrożności przy stosowaniu wysokich dawek mesalazyny u kobiet w ciąży.³⁷

Mesalazyna w okresie karmienia piersią

Mesalazyna i jej metabolity przenikają do mleka kobiecego, co powoduje konieczność rozważenia potencjalnego wpływu na karmione dziecko.

Przenikanie do mleka matki

Zarówno mesalazyna, jak i jej główny metabolit – kwas N-acetylo-5-salicylowy, przenikają do mleka kobiecego:

• Stężenie mesalazyny w mleku kobiecym jest mniejsze niż we krwi matki^{38 39}
• Stężenie metabolitu – acetylomesalazyny w mleku jest podobne lub większe niż we krwi matki^{40 41}
• W badaniach obserwowano małe stężenia mesalazyny wynoszące około 0,02 mg/l w mleku matek karmiących piersią⁴²

Potencjalne działania niepożądane u dziecka karmionego piersią

U dziecka karmionego piersią przez matkę przyjmującą mesalazynę nie można wykluczyć wystąpienia reakcji nadwrażliwości. Najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym jest ostra biegunka u niemowląt.^{43 44 45}

Zalecenia dla kobiet karmiących piersią

Podobnie jak w przypadku ciąży, stosowanie mesalazyny podczas karmienia piersią powinno być rozważane tylko wtedy, gdy potencjalne korzyści dla matki przeważają nad możliwym ryzykiem dla dziecka.^{46 47 48}

W przypadku wystąpienia biegunki u dziecka karmionego piersią przez matkę stosującą mesalazynę, należy przerwać karmienie piersią.^{49 50 51}

Wnioski i zalecenia kliniczne

Podczas informowania pacjentki o stosowaniu mesalazyny w kontekście płodności, ciąży i karmienia piersią, lekarz powinien przekazać następujące kluczowe informacje:

Podsumowanie informacji dla kobiet planujących ciążę

• Mesalazyna prawdopodobnie nie ma istotnego wpływu na płodność kobiet.^{52 53}
• U mężczyzn mogą wystąpić przemijające zaburzenia (oligospermia), które jednak mają charakter odwracalny.^{54 55}

Informacje dla kobiet w ciąży

• Stosowanie mesalazyny w ciąży jest możliwe tylko po dokładnej analizie stosunku korzyści do ryzyka.^{56 57}
• Mesalazyna przenika przez łożysko, ale jej stężenie u płodu jest znacznie niższe niż u matki.^{58 59}
• Należy unikać stosowania wysokich dawek mesalazyny (2-4 g doustnie) w okresie ciąży ze względu na pojedyncze przypadki powikłań nerkowych u noworodków.^{60 61}
• W badaniach na zwierzętach nie stwierdzono szkodliwego wpływu mesalazyny na rozwój płodu.^{62 63}

Informacje dla kobiet karmiących piersią

• Mesalazyna i jej metabolit (acetylomesalazyna) przenikają do mleka matki.^{64 65}
• U dziecka karmionego piersią może wystąpić biegunka jako objaw reakcji nadwrażliwości.^{66 67}
• W przypadku wystąpienia biegunki u dziecka należy przerwać karmienie piersią.^{68 69}

Decyzje dotyczące stosowania mesalazyny u kobiet w ciąży i karmiących piersią powinny być podejmowane indywidualnie, z uwzględnieniem aktywności choroby podstawowej, która sama w sobie może mieć niekorzystny wpływ na przebieg ciąży.^{70 71}