Właściwości farmakodynamiczne
Kwas mlekowy

Właściwości farmakodynamiczne kwasu mlekowego

Kwas mlekowy (acidum lacticum) jest organicznym związkiem chemicznym, który wykazuje szereg właściwości farmakodynamicznych w zależności od zastosowania i stężenia. Substancja ta znajduje zastosowanie w wielu produktach leczniczych, a jej działanie jest szczególnie istotne w dermatologii oraz w specjalistycznych roztworach do terapii nerkozastępczej.¹

Działanie dermatologiczne

W preparatach dermatologicznych kwas mlekowy wykazuje przede wszystkim właściwości keratolityczne i żrące, które są kluczowe w leczeniu różnych zmian skórnych. W zależności od stężenia, kwas mlekowy może wykazywać zróżnicowane działanie na warstwę rogową naskórka.^{2 3}

W produktach do stosowania miejscowego na odciski i zrogowacenia, takich jak Maść na odciski oraz ABE, kwas mlekowy stosowany w stężeniu 10% wykazuje działanie keratolityczne. Pozwala to na skuteczne usuwanie nadmiernie zrogowaciałego naskórka poprzez jego zmiękczanie i rozpulchnianie.^{4 5}

W preparatach takich jak Brodacid, kwas mlekowy w połączeniu z innymi substancjami czynnymi (najczęściej z kwasem salicylowym) oraz odpowiednimi substancjami pomocniczymi, tworzy kompleks o silniejszym i bardziej ukierunkowanym działaniu terapeutycznym. W przypadku Brodacidu substancja pomocnicza – dimetylosulfotlenek zwiększa przenikanie składników czynnych w głąb tkanki, co wzmacnia działanie kwasu mlekowego na zrogowacenia naskórka.⁶

Działanie w roztworach do hemodializy i hemofiltracji

W roztworach do terapii nerkozastępczej, takich jak Prismasol czy Hemosol BO, kwas mlekowy pełni funkcję składnika buforowego, utrzymującego odpowiednią równowagę kwasowo-zasadową podczas zabiegów oczyszczania krwi.⁷

W tych produktach leczniczych kwas mlekowy występuje w postaci jonu mleczanowego, który w organizmie jest metabolizowany do wodorowęglanu, przyczyniając się do alkalizacji środowiska. W odtworzonych roztworach do hemodializy/hemofiltracji, takich jak Prismasol, jon mleczanowy występuje w stężeniu 3 mmol/l, co odpowiada 3 mEq/l.⁸

Jony mleczanowe obecne w roztworach do terapii nerkozastępczej, mimo że same nie wykazują aktywności farmakologicznej, są istotnym składnikiem tych preparatów, ponieważ razem z wodorowęglanami tworzą system buforowy, niezbędny do utrzymania prawidłowego pH organizmu pacjenta poddawanego zabiegowi.⁹

Działanie antyseptyczne

Kwas mlekowy w niskich stężeniach, występujący w produktach takich jak sensiva, wykazuje właściwości antyseptyczne i stanowi uzupełnienie działania innych substancji przeciwdrobnoustrojowych. W produkcie sensiva, zawierającym 0,3 g kwasu mlekowego w 100 g roztworu, wraz z propanolem i alkoholem izopropylowym, substancja ta przyczynia się do szerokiego spektrum działania przeciwko różnym drobnoustrojom.¹⁰

Roztwór sensiva, zawierający kwas mlekowy, wykazuje działanie na szerokie spektrum drobnoustrojów, w tym bakterie Gram-dodatnie (jak gronkowce i paciorkowce), bakterie Gram-ujemne (w tym Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa, Proteus vulgaris, Proteus mirabilis oraz Klebsiella pneumoniae), a także mykobakterie (włączając Mycobacterium tuberculosis). Preparat działa również grzybobójczo na drożdżaki (w tym Candida albicans) i dermatofity (m.in. Trichophyton mentagrophytes oraz Microsporum gypseum) oraz wykazuje aktywność przeciwwirusową wobec wirusów takich jak HIV, wirus zapalenia wątroby typu B, rotawirusy i wirus krowianki.¹¹

Dodatkowo kwas mlekowy przyczynia się do utrzymania fizjologicznego pH skóry, co jest istotnym czynnikiem w zachowaniu naturalnej bariery ochronnej skóry. W produkcie sensiva roztwór ma pH 5,5, co odpowiada fizjologicznemu pH powierzchni skóry.¹²

Zastosowanie w różnych postaciach farmaceutycznych

Kwas mlekowy ze względu na swoje wszechstronne właściwości znajduje zastosowanie w różnych postaciach farmaceutycznych, co również wpływa na jego działanie farmakodynamiczne:

• W płynach na skórę (ABE, Acerin, Brodacid) – działa przede wszystkim żrąco i keratolitycznie¹³
• W maściach (Maść na odciski, Maść na odciski Aflofarm) – działanie keratolityczne, ale o przedłużonym czasie kontaktu ze skórą¹⁴
• W roztworach do hemodializy/hemofiltracji (Hemosol BO, Prismasol) – jako składnik buforowy¹⁵
• W roztworach antyseptycznych na skórę (sensiva) – jako składnik wspierający działanie przeciwdrobnoustrojowe i regulujący pH¹⁶

Właściwości farmakodynamiczne w zależności od stężenia

Działanie kwasu mlekowego jest silnie zależne od stężenia, w jakim występuje w produktach leczniczych. Poniższa tabela przedstawia zestawienie stężeń kwasu mlekowego w różnych produktach leczniczych i odpowiadające im główne działania farmakodynamiczne:

Synergistyczne działanie z innymi substancjami

W większości preparatów dermatologicznych kwas mlekowy występuje w połączeniu z kwasem salicylowym, co prowadzi do synergistycznego wzmocnienia działania keratolitycznego. Kwas salicylowy zmiękcza i rozpulchnia zrogowaciały naskórek, ułatwiając jego złuszczanie, natomiast kwas mlekowy działa jako środek żrący, przyczyniając się do skuteczniejszego usuwania zrogowaciałej warstwy skóry.^{17 18}

W preparacie sensiva, kwas mlekowy działa synergistycznie z propanolem i alkoholem izopropylowym, wzmacniając działanie przeciwdrobnoustrojowe i regulując pH roztworu, co przyczynia się do lepszej tolerancji produktu przez skórę.¹⁹

Mechanizmy działania keratolitycznego

Kwas mlekowy w stężeniach stosowanych w preparatach dermatologicznych wpływa na połączenia międzykomórkowe w warstwie rogowej naskórka. Jego działanie polega na osłabianiu wiązań pomiędzy korneocytami, co prowadzi do rozluźnienia struktury zrogowaciałego naskórka i ułatwia jego złuszczanie. W przypadku produktów takich jak Maść na odciski czy ABE, odpowiednie stężenie kwasu mlekowego pozwala na selektywne działanie na hiperkeratotyczne zmiany skórne, bez nadmiernego uszkadzania zdrowej skóry otaczającej zmianę.²⁰

W preparatach dermatologicznych, takich jak Maść na odciski, oprócz kwasu mlekowego i kwasu salicylowego znajdują się również substancje pomocnicze, które wspomagają działanie substancji czynnych. Na przykład plaster nostrzykowy ma działanie rozmiękczające i przeciwzapalne, co uzupełnia keratolityczne działanie kwasu mlekowego.²¹

Wpływ na pH skóry

Kwas mlekowy, jako składnik naturalnie występujący w organizmie ludzkim (np. w pocie), jest dobrze tolerowany przez skórę i przyczynia się do utrzymania fizjologicznego pH jej powierzchni. W preparacie sensiva, gdzie kwas mlekowy występuje w niskim stężeniu (0,3%), pomaga utrzymać pH roztworu na poziomie 5,5, co odpowiada naturalnemu pH skóry. Takie pH sprzyja zachowaniu naturalnej bariery ochronnej skóry i zapobiega nadmiernemu wysuszaniu.²²

Kwas mlekowy w produktach dermatologicznych wpływa zatem nie tylko na usuwanie zrogowaciałego naskórka, ale również na utrzymanie odpowiedniego stanu fizjologicznego skóry, co jest istotne z punktu widzenia pielęgnacji i profilaktyki dermatologicznej.