Działania niepożądane
Kaspofungina

Działania niepożądane kaspofunginy – wprowadzenie

Kaspofungina to lek przeciwgrzybiczy z grupy echinokandyn, stosowany głównie w leczeniu inwazyjnych zakażeń grzybiczych, w tym kandydozy i aspergilozy. Jak każdy lek, kaspofungina może powodować działania niepożądane, które w większości przypadków mają charakter łagodny lub umiarkowany. Profil bezpieczeństwa kaspofunginy został dobrze udokumentowany w licznych badaniach klinicznych z udziałem zarówno pacjentów dorosłych, jak i pediatrycznych.¹

Poważne reakcje nadwrażliwości

Wśród istotnych działań niepożądanych kaspofunginy należy zwrócić szczególną uwagę na reakcje nadwrażliwości. Zgłaszano przypadki anafilaksji oraz działań niepożądanych prawdopodobnie powodowanych przez histaminę podczas stosowania tego leku.² U pacjentów z inwazyjną postacią aspergilozy zgłaszano także występowanie obrzęku płuc, zespołu ostrej niewydolności oddechowej dorosłych (ARDS) oraz nacieków widocznych w badaniach radiologicznych.³

Szczególnie niebezpiecznymi, choć rzadkimi powikłaniami skórnymi związanymi ze stosowaniem kaspofunginy są: martwica toksyczno-rozpływna naskórka (TEN) oraz zespół Stevensa-Johnsona (SJS).⁴ Te poważne reakcje skórne wymagają natychmiastowego przerwania leczenia i wdrożenia odpowiedniego postępowania medycznego.

Działania niepożądane u pacjentów dorosłych

Dane dotyczące bezpieczeństwa kaspofunginy u dorosłych pochodzą z badań obejmujących łącznie 1865 pacjentów, którzy otrzymywali lek w pojedynczej dawce lub dawkach wielokrotnych. Wśród nich byli pacjenci z gorączką i neutropenią, z inwazyjną kandydozą, inwazyjną aspergilozą oraz ze zlokalizowanymi zakażeniami wywołanymi przez Candida.⁵

Reakcje w miejscu podania

Jednym z najczęściej obserwowanych działań niepożądanych we wszystkich grupach pacjentów było zapalenie żyły w miejscu podania leku. Do innych reakcji miejscowych należały: rumień, ból lub wrażliwość na dotyk, świąd, wydzielina i uczucie pieczenia.⁶

Ogólnoustrojowe działania niepożądane

Zgłaszane zaburzenia kliniczne i laboratoryjne u wszystkich pacjentów leczonych kaspofunginą (łącznie 1780) były zazwyczaj łagodne i rzadko prowadziły do przerwania leczenia.⁷ Należy jednak zwrócić uwagę na występowanie szeregu działań niepożądanych ze strony różnych układów i narządów.

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Dane z 5 badań klinicznych przeprowadzonych z udziałem 171 dzieci i młodzieży wskazują, że występowanie klinicznych działań niepożądanych u dzieci (26,3%; 95% CI – 19,9; 33,6) nie jest odnotowywane częściej niż u dorosłych przyjmujących kaspofunginę (43,1%; 95% CI – 40,0; 46,2).⁸

Profil działań niepożądanych u dzieci i młodzieży jest jednak nieco inny niż u dorosłych. Najczęściej zgłaszanymi klinicznymi działaniami niepożądanymi związanymi z przyjmowaniem kaspofunginy w tej grupie wiekowej były: gorączka (11,7%), wysypka (4,7%) oraz ból głowy (2,9%).⁹

Szczegółowa lista działań niepożądanych

Poniżej przedstawiono tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych obserwowanych podczas stosowania kaspofunginy, z uwzględnieniem częstości ich występowania oraz układów narządów:

Poważne działania niepożądane wymagające szczególnej uwagi

Wśród działań niepożądanych kaspofunginy, na które należy zwrócić szczególną uwagę ze względu na ich potencjalnie poważny charakter, znajdują się:

Reakcje nadwrażliwości

Opisywano przypadki anafilaksji oraz reakcji histaminowych podczas stosowania kaspofunginy. Objawy mogą obejmować wysypkę, świąd, uczucie gorąca, obrzęk, duszność i spadek ciśnienia tętniczego. W przypadku wystąpienia takich objawów należy natychmiast przerwać infuzję i wdrożyć odpowiednie leczenie.¹⁰

Ciężkie reakcje skórne

Raportowano przypadki martwicy toksyczno-rozpływnej naskórka (TEN) oraz zespołu Stevensa-Johnsona (SJS) u pacjentów otrzymujących kaspofunginę. Są to rzadkie, ale zagrażające życiu reakcje skórne charakteryzujące się rozległym złuszczaniem naskórka i tworzeniem pęcherzy. Wymagają natychmiastowego rozpoznania i leczenia.¹¹

Zaburzenia funkcji wątroby

Obserwowano zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (aminotransferazy alaninowej, aminotransferazy asparaginianowej, fosfatazy zasadowej), stężenia bilirubiny oraz rzadziej cięższe zaburzenia funkcji wątroby, takie jak zastój żółci, powiększenie wątroby, hiperbilirubinemia i żółtaczka.¹²

Zaburzenia funkcji nerek

Zgłaszano przypadki niewydolności nerek i ostrej niewydolności nerek podczas stosowania kaspofunginy. U pacjentów z istniejącymi wcześniej zaburzeniami czynności nerek należy zachować szczególną ostrożność i regularnie monitorować funkcję nerek.¹³

Powikłania oddechowe u pacjentów z aspergilozą inwazyjną

U pacjentów z inwazyjną aspergilozą raportowano specyficzne powikłania płucne, takie jak obrzęk płuc, zespół ostrej niewydolności oddechowej dorosłych (ARDS) oraz nacieki widoczne w badaniach radiologicznych.¹⁴ Objawy te mogą być związane zarówno z infekcją, jak i z reakcją na leczenie.

Działania niepożądane specyficzne dla dzieci i młodzieży

Profil działań niepożądanych u dzieci i młodzieży różni się nieco od profilu u dorosłych. Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi w tej grupie wiekowej są:

• Gorączka (bardzo często, ≥1/10)¹⁵
• Wysypka i świąd (często, ≥1/100 do <1/10)¹⁶
• Ból głowy (często, ≥1/100 do <1/10)¹⁷
• Zwiększenie liczby eozynofilów (często)¹⁸
• Tachykardia (często)¹⁹
• Uderzenia gorąca i niedociśnienie tętnicze (często)²⁰
• Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (AspAT, AlAT) (często)²¹
• Dreszcze i ból w miejscu wprowadzenia cewnika (często)²²
• Zaburzenia elektrolitowe: zmniejszenie stężenia potasu, hipomagnezemia, zwiększenie stężenia glukozy, zwiększenie/zmniejszenie stężenia fosforanów (często)²³

Bezpieczeństwo stosowania większych dawek kaspofunginy

Kaspofungina była oceniana również w dawce 150 mg na dobę (przez maksymalnie 51 dni) u 100 dorosłych pacjentów. W badaniu porównującym kaspofunginę w dawce 50 mg na dobę (po podaniu dawki nasycającej 70 mg w pierwszym dniu) z dawką 150 mg na dobę w leczeniu inwazyjnej kandydozy, bezpieczeństwo stosowania kaspofunginy w większych dawkach było ogólnie podobne do bezpieczeństwa obserwowanego przy dawce standardowej.²⁴

Odsetki pacjentów, u których wystąpiły ciężkie działania niepożądane związane ze stosowaniem leku lub działania niepożądane prowadzące do przerwania leczenia kaspofunginą, były porównywalne w obu badanych grupach.²⁵

Minimalizacja ryzyka działań niepożądanych

Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia działań niepożądanych podczas stosowania kaspofunginy, należy przestrzegać kilku zasad:

• Dokładna ocena stanu pacjenta przed rozpoczęciem leczenia, ze szczególnym uwzględnieniem funkcji wątroby i nerek
• Regularne monitorowanie parametrów laboratoryjnych, zwłaszcza enzymów wątrobowych
• Odpowiednie przygotowanie i podawanie infuzji zgodnie z zaleceniami producenta
• Monitorowanie pacjenta podczas infuzji w kierunku objawów reakcji nadwrażliwości
• Natychmiastowe przerwanie podawania leku w przypadku wystąpienia poważnych działań niepożądanych
• Zachowanie szczególnej ostrożności u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby i nerek

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49 21 301, faks: + 48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl.²⁶ Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.