Właściwości farmakokinetyczne
Jodek sodu

Właściwości farmakokinetyczne jodku sodu

Jodek sodu (Na 131I) to związek chemiczny zawierający promieniotwórczy izotop jodu-131, który charakteryzuje się okresem półtrwania wynoszącym 8,02 dnia. Jego farmakokinetyka obejmuje procesy wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu oraz wydalania, które są zbliżone do farmakokinetyki stabilnego jodu.^{1 2}

Wchłanianie

Po podaniu doustnym jodek sodu (Na 131I) jest szybko wchłaniany w górnym odcinku przewodu pokarmowego, przy czym około 90% podanej dawki ulega wchłonięciu w ciągu 60 minut.^{3 4 5}

Na proces wchłaniania znaczący wpływ ma tempo opróżniania żołądka. Proces ten ulega przyspieszeniu w przypadku nadczynności tarczycy, natomiast zostaje spowolniony u pacjentów z niedoczynnością tarczycy.⁶ Badania dotyczące stężenia aktywności jodu w surowicy wykazały, że po szybkim wzroście w ciągu 10-20 minut, równowaga zostaje osiągnięta po około 40 minutach. Podobne tempo osiągania równowagi obserwuje się przy doustnym podaniu jodku sodu w postaci roztworu.⁷

Dystrybucja

Po przeniknięciu do krwi, jodki podlegają dystrybucji w przedziale pozatarczycowym. Stamtąd są wychwytywane głównie przez tarczycę lub wydalane przez nerki.^{8 9}

Podczas jednego przejścia przez tarczycę około 20% zawartego we krwi jodu zostaje wychwycone przez ten narząd.^{10 11} Największy wychwyt jodu przez tarczycę ma miejsce w ciągu 24-48 godzin po podaniu, z około 50% maksimum osiąganym już po 5 godzinach.^{12 13}

Na wychwyt jodu przez tarczycę wpływa wiele czynników, takich jak:¹⁴

• Wiek pacjenta
• Objętość tarczycy
• Klirens nerkowy
• Stężenie jodku i innych leków w osoczu

Klirens jodu przez tarczycę wynosi zwykle 5-50 ml/min. Wartość ta może się znacząco zmieniać w zależności od stanu klinicznego pacjenta:¹⁵

• W niedoborze jodu klirens zwiększa się do 100 ml/min
• W nadczynności tarczycy może osiągać nawet 1000 ml/min
• W przypadku nadmiaru jodków w organizmie klirens może spadać do 2-5 ml/min

Oprócz tarczycy, niewielkie ilości jodku sodu Na 131I są wychwytywane przez inne narządy i tkanki:^{16 17 18}

• Ślinianki
• Śluzówka żołądka
• Sploty naczyniowe mózgu
• Łożysko
• Mleko kobiet karmiących
• Nerki

¹⁹

W przypadku podania miejscowego, np. w formie kropli do oczu zawierających jodek sodu (preparat Vitreolent), jodek szybko przenika do struktur oka. Badania na izolowanym oku królika wykazały, że po podaniu 3 kropli leku, w ciągu 60 minut 0,25 μmoli jodku potasu znajdowało się w 1 ml cieczy wodnistej. Stwierdzono również, że 6,4% jodków obecnych w oku zlokalizowanych było w soczewce, a 3,7% w ciele szklistym. Poziom ogólnoustrojowego zwiększenia stężenia jodu po miejscowym zastosowaniu jest prawdopodobnie minimalny, choć nie został dokładnie zbadany.²⁰

Metabolizm

Jon jodkowy I-131 jest gromadzony w tarczycy dzięki aktywnemu transportowi przez błony komórkowe gruczołu. W warunkach normalnych około 2% krążącego radioaktywnego jodu jest wychwytywane przez tarczycę w ciągu każdej godziny.^{21 22 23}

Po wychwycie przez tarczycę, jodek ulega utlenianiu do jodu, a następnie zostaje wbudowany do reszt tyrozylowych tyreoglobuliny.^{24 25 26} Jodek wychwycony przez tarczycę zostaje włączony do znanych szlaków metabolicznych hormonów tarczycy i wbudowany do związków organicznych, z których syntetyzowane są hormony tarczycy.²⁷

Wydalanie

Jodek sodu Na 131I jest wydalany z organizmu głównie poprzez nerki, a w mniejszym stopniu wraz z kałem i potem:^{28 29 30}

• Z moczem: 37-75% podanej aktywności
• Z kałem: około 10% aktywności
• Z potem: niewielkie ilości

³¹

Klirens nerkowy jodu wynosi około 3% przepływu nerkowego i jest względnie stały u różnych osób. Wartość klirensu ulega zmniejszeniu u pacjentów z niedoczynnością tarczycy oraz zaburzeniami czynności nerek, natomiast zwiększa się w przypadku nadczynności tarczycy.³²

U pacjentów z eutyreozą (prawidłową czynnością tarczycy) i prawidłową funkcją nerek, 50-75% podanej dawki jodku sodu Na 131I jest wydalane z moczem w ciągu 48 godzin.³³

Należy zwrócić szczególną uwagę na pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, u których może wystąpić zmniejszony klirens radioaktywnego jodu, co prowadzi do zwiększonej ekspozycji na promieniowanie z podanego jodku sodu Na 131I. Badania wykazały, że u pacjentów poddawanych ciągłej ambulatoryjnej dializie otrzewnowej (CAPD), klirens jodku sodu Na 131I jest 5-krotnie mniejszy w porównaniu do pacjentów z prawidłową funkcją nerek.³⁴

Okresy półtrwania

Efektywny okres półtrwania jodu promieniotwórczego w organizmie jest różny dla różnych kompartmentów:^{35 36 37}

• W osoczu: około 12 godzin
• W tarczycy: około 6 dni

Po podaniu jodku sodu Na 131I, efektywny okres półtrwania ma charakter dwufazowy:^{38 39 40}

• Pierwsza faza: około 40% aktywności wykazuje okres półtrwania wynoszący 0,4 dnia (9,6 godziny)
• Druga faza: pozostałe 60% aktywności wykazuje okres półtrwania wynoszący 8 dni

W przypadku preparatu Theracap 131, wartości te nieznacznie się różnią, gdzie okres półtrwania pierwszej fazy obejmującej około 40% aktywności wynosi 6 godzin.⁴¹