Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Jodek sodu

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania jodku sodu

Uzasadnienie indywidualnych korzyści i ryzyka

W przypadku każdego pacjenta, ekspozycja na promieniowanie jonizujące musi być uzasadniona spodziewaną korzyścią wynikającą z zastosowania jodku sodu [131I]. Podana aktywność powinna być w każdym przypadku tak mała, jak tylko to możliwe, przy jednoczesnym uzyskaniu oczekiwanej informacji diagnostycznej lub zamierzonego efektu terapeutycznego.^{1 2 3}

Ryzyko reakcji nadwrażliwości

Ryzyko wystąpienia reakcji nadwrażliwości (w tym anafilaktycznych i anafilaktoidalnych) jest po podaniu jodku [131I] sodu bardzo małe. Należy jednak mieć je na uwadze i posiadać możliwość szybkiej interwencji w takich przypadkach.^{4 5 6}

Wpływ na populację ogólną i częstość nowotworów

Brak jest doniesień o zwiększonej częstości występowania nowotworów, białaczki lub mutacji u osób, które otrzymały diagnostyczne aktywności jodku [131I] sodu.^{7 8}

Jednak u pacjentów leczonych jodem-131 z powodu raka tarczycy ryzyko wtórnych nowotworów jest nieco zwiększone w porównaniu z osobami chorymi na raka tarczycy, u których nie zastosowano jodu-131.^{9 10}

W pojedynczych doniesieniach stwierdzono zwiększoną częstość występowania raka pęcherza moczowego podczas leczenia nowotworu złośliwego tarczycy dawkami jodku [131I] sodu większymi niż 3 700 MBq, a także nieznaczne zwiększenie występowania białaczki w grupie chorych otrzymujących bardzo wysokie dawki jodku [131I] sodu. W związku z tym zaleca się, aby całkowita dawka promieniowania nie przekraczała 26 000 MBq.¹¹

Pacjenci z zaburzeniami połykania

Należy zachować szczególne środki ostrożności u pacjentów z zaburzeniami połykania bądź chorobami górnego odcinka przewodu pokarmowego, szczególnie zwężeniem przełyku. Pacjent powinien połknąć kapsułkę w całości popijając ją, tak by zapewnić jej pasaż do żołądka i jelita cienkiego. Należy rozważyć równoczesne podanie produktu leczniczego z grupy antagonistów receptora H₂ lub inhibitorów pompy protonowej.^{12 13 14}

W przypadku chorych z zaburzeniami połykania bądź chorobami przewodu pokarmowego powodującymi zwracanie pokarmu lub wymioty (ze względu na ryzyko niewłaściwego przyjęcia leku oraz skażeń promieniotwórczych) należy rozważyć możliwość podania jodu-131 w innej, niż kapsułki, postaci farmaceutycznej lub inną drogą niż doustna.¹⁵

Niewydolność nerek

Należy zwrócić szczególną uwagę na właściwe ustalenie wskazań u chorych z niewydolnością nerek ze względu na zwiększone napromieniowanie tych chorych związane z ograniczoną zdolnością wydalania jodu-131.¹⁶

U chorych z niewydolnością nerek należy dobrać właściwą aktywność jodu-131, uwzględniając ograniczoną zdolność jego wydalania.^{17 18 19}

Hiponatremia

Po zastosowaniu leczenia jodkiem sodu [131I] u pacjentów w podeszłym wieku, poddanych zabiegowi całkowitego wycięcia tarczycy, notowano występowanie ciężkich objawów hiponatremii. Do czynników ryzyka należą: podeszły wiek, płeć żeńska, zastosowanie diuteryków tiazydowych oraz hiponatremia występująca na początku leczenia jodkiem sodu [131I]. U pacjentów tych należy rozważyć regularne oznaczanie stężenia elektrolitów w surowicy.^{20 21 22}

Stosowanie u dzieci i młodzieży

W terapii dzieci i osób młodych należy wziąć pod uwagę większą wrażliwość ich tkanek na promieniowanie jonizujące i większą przewidywaną długość życia. Czynniki te należy uwzględnić przy wyborze leczenia, rozważając również inne możliwości terapeutyczne.^{23 24 25}

Leczenie jodem promieniotwórczym łagodnych schorzeń tarczycy u dzieci i młodzieży może być prowadzone tylko w uzasadnionych przypadkach, zwłaszcza po nawrocie po zastosowaniu leków przeciwtarczycowych lub w przypadku ciężkich działań niepożądanych leków przeciwtarczycowych.²⁶

Osoby, u których w wieku dziecięcym lub młodzieńczym zastosowano leczenie tarczycy jodem promieniotwórczym, powinny być poddawane badaniom kontrolnym raz w roku.²⁷

Przygotowanie pacjenta

Przed rozpoczęciem badania należy zalecić pacjentowi przyjmowanie większych ilości płynów, a w pierwszych godzinach po podaniu jodu-131, częstsze opróżnianie pęcherza moczowego w celu zmniejszenia napromieniowania.^{28 29 30 31}

Ze względu na zwolnione wchłanianie jodku [131I] sodu w obecności pokarmu w żołądku, w przypadku niektórych badań (szczególnie wczesnych pomiarów jodochwytności tarczycy) celowe może być pozostawienie pacjenta na czczo na około 2 godziny przed i około 2 godziny po doustnym podaniu radiofarmaceutyku.³²

Przed zastosowaniem jodku sodu [131I] należy zbadać obciążenie jodkiem pochodzącym z żywności lub leczenia farmakologicznego. Wskazana może być dieta z niską zawartością jodu, co może powodować zwiększenie wychwytu jodu przez tarczycę.^{33 34 35}

Przerwanie leczenia farmakologicznego

Przed włączeniem leczenia radiofarmaceutykiem nowotworów tarczycy należy wstrzymać substytucję hormonami tarczycy, tak by zwiększyć wychwyt leku przez tkankę nowotworową. Zalecany czas odstawienia dla trójjodotyroniny to okres 14 dni i przerwanie leczenia tyroksyną na okres 6 tygodni. Ponownie można wrócić do leczenia po dwóch dniach.³⁶

Przed rozpoczęciem leczenia raka tarczycy jodkiem [131I] sodu, można czasowo odstawić leczenie hormonami tarczycy, w celu zwiększenia wychwytu [131I] przez tkankę nowotworową. W tym samym celu możliwe jest również podanie produktu rekombinowanej ludzkiej tyreotropiny (rhTSH).³⁷

W okresie leczenia nadczynności tarczycy za pomocą jodku [131I] sodu, zaleca się przerwanie podawania produktów leczniczych o działaniu tyreostatycznym.³⁸

Leczenie karbimazolem i propylotiouracylem należy przerwać na 1 tydzień przed leczeniem nadczynności tarczycy i wznowić kilka dni po zastosowaniu leczenia.³⁹

Specjalne grupy pacjentów

Należy zachować dużą ostrożność podczas stosowania jodku sodu [131I] u chorych z niewyrównaną nadczynnością tarczycy.⁴⁰

Leczenie choroby Gravesa-Basedowa jodem promieniotwórczym powinno być prowadzone jednocześnie z kortykosteroidami, szczególnie, jeśli wystąpiła oftalmopatia tarczycowa.⁴¹

U pacjentów z aktywną oftalmopatią tarczycową (szczególnie u palaczy tytoniu) podanie jodu-131 może nasilić oftalmopatię – w tych przypadkach należy rozważyć włączenie sterydoterapii w okresie leczenia jodem-131 lub alternatywne sposoby leczenia nadczynności tarczycy.^{42 43}

Działania niepożądane i zapobieganie

Podawanie dużych aktywności jodu-131 może powodować zapalenie gruczołów ślinowych. Brak przekonywujących dowodów, aby stymulacja wydzielania śliny zapobiegała temu działaniu niepożądanemu.^{44 45}

Aby zapobiec zapaleniu gruczołów ślinowych, możliwemu po podaniu dużych dawek jodu promieniotwórczego, należy zalecić pacjentom spożywanie słodyczy lub napojów zawierających kwas cytrynowy (soku z cytryny, witaminy C), pobudzających wydzielanie śliny. Można również zastosować inne farmakologiczne środki ochronne.⁴⁶

Aby zmniejszyć narażenie okrężnicy na promieniowanie, może być konieczne podanie łagodnych środków przeczyszczających (ale nie środków zmiękczających stolec, które nie stymulują jelit) u pacjentów wypróżniających się rzadziej niż raz dziennie.⁴⁷

Ochrona przed promieniowaniem

Po podaniu jodku [131I] sodu należy przedsięwziąć niezbędne środki ostrożności w celu uniknięcia skażeń promieniotwórczych otoczenia.⁴⁸

Ze względu na ryzyko skażeń należy zachować ostrożność podczas leczenia jodem promieniotwórczym u osób mogących nie podporządkować się zaleceniom personelu medycznego oraz u pacjentów z nietrzymaniem moczu.^{49 50}

Ze względu na retencję 131I w organizmie po jego podaniu, wskazane może być czasowe ograniczenie bliskich kontaktów z małymi dziećmi i kobietami w ciąży, przez czas określony w odpowiednich przepisach.⁵¹

Po podaniu jodku [131I] sodu zaleca się unikanie bliskiego kontaktu z innymi ludźmi, a szczególnie małymi dziećmi i kobietami w ciąży przez okres czasu określony w odpowiednich przepisach.^{52 53}

Niektórzy pacjenci otrzymujący aktywności terapeutyczne jodu-131 muszą być hospitalizowani z uwagi na konieczność przestrzegania zasad ochrony radiologicznej. Konieczność hospitalizacji regulowana jest przez przepisy prawa krajowego.^{54 55}

Antykoncepcja

Zaleca się stosowanie antykoncepcji przez pacjentów obu płci po leczeniu jodkiem [131I] sodu przez co najmniej 4 miesiące, a w przypadku leczenia wysokimi aktywnościami – przez 6 miesięcy w przypadku pacjentów z łagodnymi schorzeniami tarczycy oraz 12 miesięcy w przypadku pacjentów z nowotworem tarczycy.^{56 57}

Dawka sodu

Produkty lecznicze zawierające jodek sodu [131I] zawierają różne ilości sodu:^{58 59 60}

• Jodek sodu Na 131 I Polatom, kapsułki do diagnostyki zawiera 80-96 mg sodu w jednej kapsułce
• THERACAP¹³¹ zawiera 50 mg sodu w kapsułce, co odpowiada 2,5 % zalecanej przez WHO maksymalnej 2 g dobowej dawki sodu u osób dorosłych
• Jodek sodu Na 131I roztwór do wstrzykiwań zawiera od 1,2 do 1,3 mg sodu w jednym mililitrze

^{61 62 63}

Należy wziąć to pod uwagę w przypadku pacjentów będących na diecie niskosodowej.

Nadwrażliwość na żelatynę

U pacjentów z nadwrażliwością na żelatynę i jej metabolity zalecane jest stosowanie jodku [131I] sodu w roztworze.⁶⁴

Vitreolent (3 mg + 3 mg)/ml, krople do oczu, roztwór

W przypadku kropli do oczu Vitreolent zawierających potasu jodek (3 mg) i sodu jodek (3 mg), należy zachować następujące środki ostrożności:⁶⁵

• Pacjenci noszący soczewki kontaktowe przed wkropleniem produktu powinni je zdjąć. Soczewki można założyć ponownie nie wcześniej niż po 15 minutach po zakropleniu produktu.
• W celu ograniczenia ogólnoustrojowego wchłaniania produktu pacjent powinien po zakropleniu delikatnie ucisnąć przynosowy kącik oka przez 1 do 2 minut.

⁶⁶

Czynność gonad u mężczyzn poddawanych leczeniu jodem promieniotwórczym

Można rozważyć wykorzystanie banku nasienia w celu zrekompensowania możliwego odwracalnego uszkodzenia czynności gonad u mężczyzn z powodu wysokiej dawki terapeutycznej jodu promieniotwórczego, w przypadku pacjentów z rozległą chorobą.⁶⁷