Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Jodek sodu

Wpływ jodku sodu na płodność, ciążę i laktację

Stosowanie preparatów zawierających jodek sodu (Na¹³¹I) wymaga szczególnej uwagi u kobiet w wieku rozrodczym, ciężarnych oraz karmiących piersią. Ze względu na specyfikę działania izotopu promieniotwórczego jodu-131, istnieją ścisłe zalecenia i przeciwwskazania dotyczące stosowania tego związku w kontekście płodności, ciąży i laktacji. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje, które lekarz powinien przekazać pacjentce, uwzględniając zarówno preparaty diagnostyczne jak i terapeutyczne zawierające Na¹³¹I.^{1 2}

Kobiety w wieku rozrodczym i antykoncepcja

Przed podaniem preparatów zawierających jodek sodu (Na¹³¹I) kobiecie w wieku rozrodczym, lekarz ma obowiązek określić z całą pewnością, czy pacjentka nie jest w ciąży. Należy przyjąć, że kobieta, u której nie wystąpiła miesiączka w przewidywanym terminie, jest w ciąży do momentu, gdy ciąża zostanie jednoznacznie wykluczona. Dotyczy to wszystkich preparatów zawierających izotop jodu-131, zarówno diagnostycznych jak i terapeutycznych.^{3 4}

W przypadku wątpliwości dotyczących możliwej ciąży (opóźniona miesiączka, nieregularne cykle miesiączkowe), lekarz powinien rozważyć zastosowanie alternatywnych metod diagnostycznych lub terapeutycznych bez użycia promieniowania jonizującego, o ile są one dostępne.^{5 6 7 8}

Zalecenia dotyczące antykoncepcji różnią się w zależności od preparatu i wskazania:⁹

• Po leczeniu z użyciem jodku sodu Na¹³¹I w preparatach diagnostycznych i terapeutycznych zaleca się stosowanie antykoncepcji przez co najmniej 4 miesiące dla pacjentów obu płci.^{10 11}
• W przypadku preparatu Theracap¹³¹ zalecenia są bardziej rygorystyczne – pacjentki powinny zostać uprzedzone o przeciwwskazaniu do zajścia w ciążę przez 6-12 miesięcy po leczeniu, a stosowanie antykoncepcji zaleca się u pacjentów obu płci przez 6 miesięcy (w przypadku łagodnych schorzeń tarczycy) oraz 12 miesięcy (w przypadku nowotworów tarczycy).¹²
• Szczególne zalecenia dla mężczyzn obejmują unikanie spłodzenia dziecka przez okres 6 miesięcy po leczeniu jodkiem Na¹³¹I, aby umożliwić zastąpienie plemników napromieniowanych przez nienapromieniowane.¹³

W przypadku mężczyzn z zaawansowaną chorobą, u których istnieje konieczność podania dużych dawek terapeutycznych jodku Na¹³¹I, należy rozważyć możliwość zdeponowania nasienia w banku nasienia.¹⁴

Ciąża

Podanie jodku sodu Na¹³¹I jest bezwzględnie przeciwwskazane w przypadku potwierdzonej ciąży, podejrzenia ciąży lub gdy nie można jej wykluczyć. Przeciwwskazanie to dotyczy wszystkich preparatów zawierających izotop promieniotwórczy jodu-131, niezależnie od postaci farmaceutycznej i wskazania.^{15 16 17 18}

Główne zagrożenia związane z podaniem jodku Na¹³¹I podczas ciąży:

• Dawka pochłonięta promieniowania jonizującego absorbowana przez macicę wynosi od 0,01-22 mGy (dla preparatów diagnostycznych) do 11-511 mGy (dla preparatów terapeutycznych).^{19 20}
• Gruczoł tarczowy płodu w drugim i trzecim trymestrze ciąży intensywnie gromadzi jod, co może prowadzić do poważnej i prawdopodobnie nieodwracalnej niedoczynności tarczycy u noworodków.²¹

W sytuacji, gdy zróżnicowany rak tarczycy zostanie rozpoznany w okresie ciąży, leczenie jodem-131 powinno być bezwzględnie odroczone do jej zakończenia. Należy rozważyć zastosowanie innych metod terapeutycznych, niewymagających podania środka radioaktywnego.^{22 23 24}

W przypadku produktu leczniczego Vitreolent, zawierającego jodek potasu i jodek sodu (bez izotopu promieniotwórczego), brak jest danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania w okresie ciąży. Stosowanie tego preparatu nie jest zalecane, chyba że lekarz zdecyduje, że potencjalne korzyści dla matki przewyższają ryzyko uszkodzenia płodu.²⁵

Karmienie piersią

Przed podaniem preparatów zawierających jodek sodu Na¹³¹I kobiecie karmiącej piersią, lekarz powinien rozważyć możliwość odroczenia podania izotopu promieniotwórczego do momentu zakończenia karmienia piersią przez matkę i wybrać najkorzystniejszy sposób postępowania.^{26 27 28}

W przypadku konieczności zastosowania jodku Na¹³¹I u kobiety karmiącej piersią:

• Karmienie piersią musi zostać bezwzględnie zakończone.^{29 30 31}
• W przypadku preparatu Theracap¹³¹ zaleca się przerwanie karmienia piersią na co najmniej 8 tygodni przed podaniem jodku Na¹³¹I i niewznawianie go po podaniu.³²
• Ze względów ochrony radiologicznej po podaniu dawek terapeutycznych, zaleca się, aby matka unikała bliskiego kontaktu z dzieckiem przez co najmniej jeden tydzień.³³

W przypadku produktu leczniczego Vitreolent (zawierającego jodek potasu i jodek sodu bez izotopu promieniotwórczego) brak jest danych odnośnie stosowania preparatu w okresie karmienia piersią.³⁴

Wpływ na płodność

Leczenie jodem promieniotwórczym Na¹³¹I raka tarczycy może prowadzić do upośledzenia płodności zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet. Jest to istotna informacja, którą lekarz powinien przekazać pacjentom przed rozpoczęciem terapii.^{35 36 37}

Szczegółowe informacje dotyczące wpływu na płodność męską:

• Może wystąpić zależne od dawki, przemijające upośledzenie spermatogenezy po podaniu aktywności przekraczających 1850 MBq.³⁸
• Klinicznie istotne działania niepożądane obejmujące oligospermię i azoospermię oraz zwiększenie stężenia FSH opisano po zastosowaniu ponad 3700 MBq.³⁹

Ze względu na powyższe, u mężczyzn z zaawansowaną chorobą, którzy mogą wymagać leczenia dużymi dawkami jodku Na¹³¹I, należy rozważyć deponowanie nasienia w banku nasienia przed rozpoczęciem terapii.⁴⁰

Szczególne zalecenia dla produktu Vitreolent

W przypadku produktu Vitreolent, który zawiera jodek potasu i jodek sodu w postaci kropli do oczu (bez izotopu promieniotwórczego), brak jest danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania podczas ciąży i karmienia piersią. Stosowanie tego preparatu w okresie ciąży nie jest zalecane, chyba że lekarz uzna, że potencjalne korzyści dla matki przewyższają ryzyko uszkodzenia płodu.⁴¹