Dawkowanie i sposób podawania
Jodek sodu

Dawkowanie i sposób podawania jodku sodu

Jodek sodu to substancja aktywna dostępna w różnych postaciach farmaceutycznych, stosowana zarówno w diagnostyce, jak i terapii schorzeń tarczycy. Dawkowanie jodku sodu jest ściśle uzależnione od wskazań klinicznych, postaci farmaceutycznej produktu oraz indywidualnych potrzeb pacjenta. Dawkę radioaktywności dla konkretnego pacjenta zawsze ustala specjalista medycyny nuklearnej.¹

Dawkowanie w diagnostyce

W przypadku diagnostyki scyntygraficznej tarczycy i badania kinetyki radiojodu w tarczycy, dawkowanie zależy od wskazań i wyboru podawanej postaci.

Dla preparatów doustnych (kapsułki do diagnostyki) zaleca się podanie:

• 0,15-4 MBq jodku sodu [¹³¹I] na 24 godziny przed badaniem
• Badanie jodochwytności tarczycy wykonuje się również po 4-6 godzinach oraz w okresie kilku pierwszych dób od podania jodku sodu [¹³¹I]

²

Dla preparatów dożylnych (roztwór do wstrzykiwań) dawkowanie jest zbliżone:

• 0,15-4 MBq jodku sodu [¹³¹I] na 24 godziny przed badaniem
• Badanie jodochwytności tarczycy wykonuje się również po 4-6 godzinach oraz w okresie kilku pierwszych dób od podania jodku sodu [¹³¹I]

³

W diagnostyce pacjentów leczonych z powodu raka zróżnicowanego tarczycy, niezależnie od postaci (doustnej lub dożylnej), zalecane dawkowanie wynosi:

• 37-240 MBq jodku sodu [¹³¹I] (zwykle 37-74 MBq)
• Scyntygrafię całego ciała wykonuje się zwykle po upływie 72 godzin (lub więcej) od podania jodku sodu [¹³¹I]

⁴

Dawkowanie w terapii

Dawkowanie u dorosłych

W leczeniu nadczynności tarczycy i wola obojętnego dawkowanie jest następujące:

• 200-800 MBq jodku sodu [¹³¹I], podawane doustnie w postaci kapsułek
• W razie potrzeby może być konieczne powtórzenie terapii
• Aktywność terapeutyczna jest uzależniona od rozpoznania, wielkości zmiany lub wielkości tarczycy, wychwytu tarczycowego jodu i efektywnego okresu półtrwania jodu [¹³¹I] w zmianie lub tarczycy

⁵

Przed podaniem jodku sodu [¹³¹I] należy, w miarę możliwości, ograniczyć objawy kliniczne nadczynności tarczycy, wprowadzając odpowiednie leczenie farmakologiczne.⁶ Pacjent powinien zostać medycznie doprowadzony do stanu eutyreozy przed rozpoczęciem leczenia radioaktywnym jodem.⁷

Alternatywnie, aktywność jodku sodu do podania można określić za pomocą wzoru:
A (MBq) = docelowa dawka (Gy) x docelowa objętość gruczołu (ml) x K / maks. wychwyt I-131(%) x efektywny T ½ (dni)
Gdzie:

• Docelowa dawka to dawka pochłonięta w całej tarczycy lub guzku tarczycy
• Maks. wychwyt I-131 to maksymalny wychwyt I-131 przez tarczycę lub guzki wyrażony w % podanej aktywności
• Efektywny T ½ to efektywny okres półtrwania I-131 w tarczycy wyrażony w dniach
• K wynosi 24,67

⁸

Zalecane dawki w narządach docelowych są następujące:

• Autonomia jednoogniskowa: 300–400 Gy
• Autonomia wieloogniskowa oraz rozsiana: 150–200 Gy
• Choroba Gravesa-Basedowa: 200 Gy

⁹

W ablacji tkanki tarczycy po tyreoidektomii i leczeniu przerzutów raka tarczycy dawkowanie jest następujące:

• Ablacja tarczycy: 1850-3700 MBq jodku sodu [¹³¹I], podawane doustnie
• Wielkość dawki zależy od ilości tkanki pozostawionej po zabiegu chirurgicznym oraz wychwytu jodu
• Leczenie przerzutów: zwykle 3700-11100 MBq jodku sodu [¹³¹I]

¹⁰

Dawkowanie u pacjentów ze szczególnymi wskazaniami

Pacjenci z niewydolnością nerek: U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek należy zwrócić szczególną uwagę na zastosowaną dawkę radioaktywności. Należy dobrać właściwą aktywność jodu-131, uwzględniając ograniczoną zdolność jego wydalania.^{11 12}

Dawkowanie u dzieci i młodzieży

Podanie jodu promieniotwórczego u dzieci należy starannie rozważyć, biorąc pod uwagę wskazania kliniczne i ocenę stosunku korzyści do ryzyka w tej grupie pacjentów.¹³

Aktywność terapeutyczną oblicza się w sposób podobny do stosowanego u osób dorosłych, można jednak rozważyć modyfikację dawki w zależności od masy ciała i (lub) wieku dziecka.¹⁴

W niektórych przypadkach ilość aktywnego produktu leczniczego podawana dzieciom i młodzieży powinna być ustalona po wykonaniu indywidualnej dozymetrii.¹⁵

Leczenie łagodnych schorzeń tarczycy za pomocą jodku radioaktywnego u dzieci i młodzieży jest możliwe w uzasadnionych przypadkach, w szczególności w przypadku nawrotów po zastosowaniu leków przeciwtarczycowych lub w przypadku ciężkich działań niepożądanych leków przeciwtarczycowych.¹⁶

Należy pamiętać, że odległe potencjalne działania niepożądane związane z podaniem jodu [¹³¹I] u dzieci (zwłaszcza poniżej 10 roku życia) i młodzieży są bardziej prawdopodobne niż u dorosłych.¹⁷

Dawkowanie jodku sodu w kroplach do oczu

W przypadku produktu Vitreolent, zawierającego jodek sodu i jodek potasu (3 mg + 3 mg)/ml, stosowanego w postaci kropli do oczu, dawkowanie wygląda następująco:

Dorośli: 1 kropla do oka wykazującego zmiany chorobowe od 1 do 3 razy na dobę.¹⁸

Dzieci i młodzież:

• Nie określono dotychczas bezpieczeństwa stosowania produktu leczniczego Vitreolent u dzieci w wieku poniżej 12 lat
• Nie zaleca się stosowania produktu u dzieci w wieku poniżej 12 lat
• Dzieci powyżej 12 lat i młodzież: 1 kropla do oka wykazującego zmiany chorobowe od 1 do 3 razy na dobę

¹⁹

Pacjenci w podeszłym wieku: Nie ma danych wskazujących na konieczność zmiany dawki u pacjentów w podeszłym wieku.²⁰

Sposób podawania jodku sodu

Sposób podawania preparatów zawierających jodek sodu zależy od postaci farmaceutycznej:

Kapsułki do diagnostyki i terapii: Podawane doustnie. Zaleca się, aby pacjent pozostał na czczo przez około 2 godziny przed i po połknięciu kapsułki zawierającej jodek [¹³¹I] sodu w celu umożliwienia dobrego wchłaniania produktu leczniczego.²¹

Kapsułkę należy przyjmować na pusty żołądek. Powinna być połykana w całości, obficie popijając tak, aby zapewnić pasaż do żołądka i jelita cienkiego.²²

W przypadku podawania dzieciom, zwłaszcza młodszym, należy upewnić się, że kapsułka została połknięta w całości bez żucia. Zaleca się podawanie kapsułki z rozgniecionym jedzeniem.²³

Roztwór do wstrzykiwań: Podawany dożylnie. Produkt leczniczy przeznaczony jest do bezpośredniego podawania pacjentom w dawkach o różnej aktywności promieniotwórczej, w zależności od wskazań.²⁴

Krople do oczu: Podawane bezpośrednio do oka wykazującego zmiany chorobowe.²⁵

Dodatkowe zalecenia podczas stosowania preparatów z jodkiem sodu

Przed leczeniem jodkiem [¹³¹I] sodu chory powinien stosować dietę ubogą w jod, co powoduje zwiększenie jego wychwytu przez tkankę tarczycy.²⁶

W przypadku podawania dużych dawek, np. celem leczenia raka tarczycy, ryzyko napromieniowania pęcherza moczowego może być zmniejszone poprzez przyjmowanie przez pacjenta większych objętości płynów i częste opróżnianie pęcherza moczowego.^{27 28}

Należy pamiętać, że efekt leczniczy po podaniu jodu promieniotwórczego jest obserwowany po kilku miesiącach.²⁹

Tabela dawkowania jodku sodu

Dawkowanie dla autonomii tarczycy

Należy pamiętać, że podane w powyższych tabelach dawki mają charakter ogólnych wskazówek. Ostateczna dawka powinna być ustalona przez specjalistę medycyny nuklearnej, z uwzględnieniem lokalnych diagnostycznych poziomów referencyjnych (diagnostic reference level – DRL) oraz zasad określonych przez lokalne przepisy.³⁰