Przeciwwskazania stosowania
Fluorouracyl

Przeciwwskazania stosowania fluorouracylu. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Fluorouracyl, jako substancja o działaniu przeciwnowotworowym, posiada szereg ściśle określonych przeciwwskazań, które bezwzględnie należy uwzględnić przy planowaniu leczenia. Przeciwwskazania różnią się w zależności od drogi podania (dożylnie lub miejscowo na skórę) oraz postaci farmaceutycznej, w jakiej występuje substancja. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące sytuacji klinicznych, w których stosowanie fluorouracylu jest przeciwwskazane.^{1 2}

Nadwrażliwość na fluorouracyl

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania fluorouracylu jest nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie. W takim przypadku nie należy podawać pacjentowi żadnego produktu zawierającego fluorouracyl, niezależnie od jego postaci farmaceutycznej.^{3 4 5}

Zaburzenia hematologiczne oraz stan szpiku kostnego

Fluorouracyl w postaci do podawania ogólnoustrojowego (roztwór do wstrzykiwań i infuzji) nie powinien być stosowany u pacjentów z:⁶

• Zahamowaniem czynności szpiku kostnego, zwłaszcza po wcześniejszej radioterapii lub leczeniu innymi lekami przeciwnowotworowymi
• Znaczącymi zmianami w składzie krwi
• Krwotokami

^{7 8}

Zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego

Przeciwwskazaniem do podawania fluorouracylu są następujące stany związane z przewodem pokarmowym:⁹

• Zapalenie błony śluzowej jamy ustnej
• Owrzodzenia błony śluzowej jamy ustnej i przewodu pokarmowego
• Ciężka biegunka

Zaburzenia funkcji wątroby i nerek

Fluorouracyl nie powinien być stosowany u pacjentów z:¹⁰

• Ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby
• Ciężkimi zaburzeniami czynności nerek
• Stężeniem bilirubiny w osoczu powyżej 85 μmol/l

^{11 12}

W przypadku preparatów do stosowania miejscowego (np. Actikerall, Verrucutan, Verrumal) bezwzględnym przeciwwskazaniem jest niewydolność nerek.^{13 14 15}

Niedobór dehydrogenazy dihydropirymidynowej (DPD)

Pacjenci z rozpoznanym całkowitym niedoborem dehydrogenazy dihydropirymidynowej (DPD) nie powinni otrzymywać fluorouracylu. U tych pacjentów zwykle stosowane dawki fluorouracylu powodują nasilenie działań niepożądanych. Jeśli wystąpią ciężkie działania niepożądane, wskazane może być kontrolowanie aktywności DPD.^{16 17 18}

Interakcje z brywudyną, sorywudyną i ich analogami

Fluorouracyl jest przeciwwskazany przy niedawnym lub jednoczesnym leczeniu brywudyną, sorywudyną i ich analogami. Brywudyna, sorywudyna i inne analogi nukleozydów są silnymi inhibitorami enzymu rozkładającego fluorouracyl – dehydrogenazy dihydropirymidyny (DPD). Interakcja między tymi lekami a fluoropirymidynami (np. fluorouracylem) może prowadzić do znacznego podwyższenia stężenia 5-FU w osoczu, co może spowodować nasilenie toksyczności, a nawet śmierć pacjenta.^{19 20 21}

W przypadku Fluorouracilu Accord, leku nie wolno stosować w ciągu 4 tygodni od zakończenia leczenia brywudyną, sorywudyną lub ich chemicznie pokrewnymi analogami.^{22 23}

Stan ogólny pacjenta i choroby zakaźne

Fluorouracyl jest przeciwwskazany u pacjentów:²⁴

• Z chorobami zakaźnymi o ciężkim przebiegu
• W stanie ciężkiego wyniszczenia
• W ciężkim stanie ogólnym

^{25 26}

Stosowanie w okresie ciąży i karmienia piersią

Fluorouracyl jest przeciwwskazany do stosowania w okresie karmienia piersią, niezależnie od postaci farmaceutycznej.^{27 28 29}

W przypadku preparatów do stosowania miejscowego (Actikerall, Tolak, Verrucutan, Verrumal), przeciwwskazaniem jest również ciąża oraz potencjalna możliwość zajścia w ciążę, gdy nie można tego z całą pewnością wykluczyć.^{30 31 32}

Stosowanie u dzieci

W przypadku niektórych preparatów do stosowania miejscowego istnieją ograniczenia wiekowe:^{33 34}

• Verrucutan – przeciwwskazany u niemowląt
• Verrumal – przeciwwskazany u dzieci poniżej 6 roku życia

Szczepienia w trakcie terapii fluorouracylem

Podczas leczenia fluorouracylem nie należy stosować szczepień żywymi szczepionkami. Należy unikać jakiegokolwiek kontaktu ze szczepionkami przeciw wirusowi polio, w tym z osobami, którym ostatnio podano takie szczepionki.³⁵

Leczenie chorób niezłośliwych

Preparaty do podawania parenteralnego zawierające fluorouracyl (Fluorouracil Accord, Fluorouracil medac) są przeciwwskazane w leczeniu chorób niezłośliwych.^{36 37}

Ograniczenia dla preparatów do stosowania miejscowego

Dla produktów leczniczych do stosowania miejscowego (Actikerall, Verrucutan, Verrumal) obowiązują dodatkowe ograniczenia:^{38 39 40}

• Nie wolno dopuścić do kontaktu preparatu z oczami ani błonami śluzowymi
• Nie wolno stosować na duże powierzchnie skóry (większe niż 25 cm²)

W przypadku produktu Tolak, dodatkowym przeciwwskazaniem jest alergia na orzeszki ziemne lub soję, ze względu na zawartość oleju arachidowego.⁴¹

Podsumowanie kluczowych przeciwwskazań

Lekarz, rozważając wdrożenie terapii fluorouracylem, powinien szczególnie uważnie ocenić obecność następujących przeciwwskazań:⁴²

• Nadwrażliwość na fluorouracyl lub substancje pomocnicze
• Zahamowanie czynności szpiku kostnego
• Ciężkie zaburzenia czynności wątroby lub nerek
• Rozpoznany całkowity niedobór dehydrogenazy dihydropirymidynowej (DPD)
• Jednoczesne lub niedawne stosowanie brywudyny, sorywudyny lub ich analogów
• Karmienie piersią (oraz ciąża w przypadku preparatów miejscowych)

Należy pamiętać, że lista przeciwwskazań może różnić się w zależności od konkretnego produktu leczniczego zawierającego fluorouracyl oraz jego drogi podania, dlatego zawsze należy zapoznać się z charakterystyką konkretnego produktu.^{43 44}