Dawkowanie i sposób podawania
Fluorouracyl

Dawkowanie i sposób podawania fluorouracylu

Fluorouracyl jest substancją czynną stosowaną w różnych postaciach farmaceutycznych i drogach podania, w zależności od wskazania klinicznego. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące dawkowania i sposobu podania tej substancji, które są kluczowe dla zapewnienia właściwej terapii pacjentom i minimalizacji ryzyka działań niepożądanych.¹

Podanie dożylne i dotętnicze

Fluorouracyl w postaci roztworu do wstrzykiwań i infuzji jest przeznaczony wyłącznie do podawania dożylnego i dotętniczego. Wybór odpowiedniego dawkowania oraz schemat leczenia zależy od stanu pacjenta, rodzaju leczonego nowotworu oraz tego, czy fluorouracyl będzie podawany w monoterapii, czy w leczeniu skojarzonym z innym rodzajem terapii.²

Leczenie należy rozpocząć w środowisku szpitalnym. Całkowita dawka dobowa fluorouracylu nie powinna przekraczać 1 g. Podczas terapii zaleca się codzienne kontrolowanie liczby płytek krwi i białych krwinek, a leczenie należy przerwać, jeśli liczba płytek zmniejszy się poniżej 100 000/mm³ lub liczba białych krwinek zmniejszy się poniżej 3000/mm³.³

Dawkowanie ustala się na podstawie rzeczywistej masy ciała pacjenta, chyba że pacjent jest otyły, ma obrzęki lub inne postacie zatrzymania płynów (np. wodobrzusze). W takich przypadkach do obliczeń należy zastosować należną masę ciała.⁴

Zmniejszenie dawki

Zmniejszenie dawki zaleca się u pacjentów, u których występują następujące czynniki:⁵

• Wyniszczenie organizmu
• Stan po ciężkim zabiegu chirurgicznym przebytym w ciągu ostatnich 30 dni
• Zahamowanie czynności szpiku kostnego
• Zaburzenia czynności wątroby lub nerek

⁶

Schematy dawkowania w różnych wskazaniach u dorosłych

W zależności od wskazania, fluorouracyl może być podawany w różnych schematach dawkowania. Poniżej przedstawiono szczegółowe dawkowanie dla poszczególnych typów nowotworów.

Rak okrężnicy i odbytnicy

Dawkę początkową można podać w postaci infuzji lub wstrzyknięcia dożylnego, przy czym infuzja jest korzystniejsza ze względu na mniejszą toksyczność.⁷

Infuzja dożylna: Dawkę dobową wynoszącą 15 mg/kg mc. (600 mg/m² pc.), lecz nie więcej niż 1 g na infuzję, należy rozcieńczyć w 300 do 500 ml 5% roztworu glukozy lub w 300 do 500 ml 0,9% roztworu chlorku sodu i podawać w infuzji trwającej 4 godziny. Jeśli nie występują objawy niepożądane, infuzję należy podawać przez kolejne dni, aż do osiągnięcia całkowitej dawki wynoszącej 12 do 15 g. W niektórych przypadkach całkowita dawka może wynosić do 30 g, przy maksymalnej dawce dobowej 1 g.⁸

Leczenie należy przerwać, jeśli wystąpią działania niepożądane ze strony układu krwiotwórczego i pokarmowego. Fluorouracyl można także podawać w ciągłej infuzji przez 24 godziny.⁹

Wstrzyknięcie dożylne: Dawkę 12 mg/kg mc. (480 mg/m² pc.) na dobę można podawać we wstrzyknięciu dożylnym przez 3 dni. Jeśli nie wystąpią objawy niepożądane, w 5., 7. i 9. dniu należy podać produkt leczniczy w dawce 6 mg/kg mc. (240 mg/m² pc.). W leczeniu podtrzymującym podaje się raz w tygodniu dawkę 5 do 10 mg/kg mc. (200 do 400 mg/m² pc.) we wstrzyknięciu dożylnym.¹⁰

We wszystkich przypadkach leczenie podtrzymujące można podjąć dopiero po ustąpieniu objawów działań niepożądanych.¹¹

Fluorouracyl stosuje się w leczeniu raka okrężnicy i odbytnicy w wielu schematach leczenia. Preferowane jest stosowanie fluorouracylu z kwasem folinowym. Powszechnie stosowane schematy łączą podawanie fluorouracylu z kwasem folinowym oraz innymi lekami chemioterapeutycznymi takimi jak irinotekan (FOLFIRI I FLIRI), oksaliplatyną (FOLFOX) lub razem z irinotekanem i oksaliplatyną (FOLFIRINOX).¹²

Zazwyczaj stosowana dawka fluorouracylu wynosi od 200 do 600 mg/m² powierzchni ciała. Dawkowanie różni się także w zależności od sposobu podania leku w szybkim wstrzyknięciu dożylnym (bolus) i w ciągłym wlewie dożylnym.¹³

Schematy dawkowania różnią się w zależności od zastosowanego trybu leczenia chemioterapeutycznego – podawanie fluorouracylu może być powtarzane co tydzień, co dwa miesiące lub raz na miesiąc. Liczba cykli różni się w zależności od zastosowanego schematu leczenia oraz od oceny klinicznej opartej na powodzeniu zastosowanej terapii i tolerancji pacjenta na produkt leczniczy.¹⁴

Rak piersi

W leczeniu raka piersi fluorouracyl można stosować jednocześnie np. z metotreksatem i cyklofosfamidem lub z doksorubicyną i cyklofosfamidem. W tym schemacie dawkę 10 do 15 mg/kg mc. (400 do 600 mg/m² pc.) podaje się dożylnie w 1. i 8. dniu 28-dniowego cyklu leczenia. Produkt leczniczy można także podawać w postaci 24-godzinnej ciągłej infuzji dożylnej w dawce wynoszącej zwykle 8,25 mg/kg mc. (350 mg/m² pc.).¹⁵

Fluorouracyl jest powszechnie stosowany w skojarzeniu z cyklofosfamidem i metotreksatem lub epirubicyną i cyklofosfamidem. Zazwyczaj stosowana dawka wynosi 500-600 mg/m² powierzchni ciała, podawana w szybkim wstrzyknięciu dożylnym (bolus) i powtarzana w razie konieczności co 3-4 tygodnie. W leczeniu uzupełniającym pierwotnego, inwazyjnego raka piersi terapia zazwyczaj obejmuje 6 cykli.¹⁶

Rak żołądka i przełyku

Zalecana okołooperacyjna chemioterapia w przypadku raka żołądka oraz połączenia żołądkowo-przełykowego obejmuje schemat ECF, czyli zastosowanie epirubicyny, cisplatyny i fluorouracylu. Zazwyczaj stosowana dawka fluorouracylu to 200 mg/m² powierzchni ciała/dobę podawana w ciągłym wlewie dożylnym przez 3 tygodnie. Zaleca się zastosowanie 6 cykli leczenia, w zależności od powodzenia leczenia i tolerancji pacjenta na produkt leczniczy.¹⁷

W przypadku raka przełyku fluorouracyl jest powszechnie stosowany w skojarzeniu z cisplatyną, lub cisplatyną i epirubicyną lub epirubicyną i oksaliplatyną. Dawka waha się w granicach 200-1000 mg/m² powierzchni ciała na dobę podawana w ciągłym wlewie dożylnym przez kilka dni i powtarzana cyklicznie w zależności od zastosowanego schematu leczenia.¹⁸

W przypadku nowotworu dolnej części przełyku zaleca się okołooperacyjną chemioterapię obejmującą schemat ECF, czyli zastosowanie epirubicyny, cisplatyny i fluorouracylu. Zazwyczaj stosowana dawka fluorouracylu to 200 mg/m² powierzchni ciała na dobę podawana w ciągłym wlewie dożylnym przez 3 tygodnie, powtarzana cyklicznie.¹⁹

Rak trzustki

Zalecane jest stosowanie fluorouracylu w połączeniu z kwasem folinowym lub gemcytabiną. Dawka waha się w granicach 200-500 mg/m² powierzchni ciała na dobę podawana we wstrzyknięciu dożylnym (bolus) lub wlewie dożylnym w zależności od zastosowanego schematu leczenia i powtarzana cyklicznie.²⁰

Rak głowy i szyi

Zalecane jest stosowanie fluorouracylu w połączeniu z cisplatyną lub karboplatyną. Dawka waha się w granicach 600-1200 mg/m² powierzchni ciała na dobę podawana w ciągłym wlewie dożylnym przez kilka dni i powtarzana cyklicznie w zależności od zastosowanego schematu leczenia.²¹

Infuzja dotętnicza

Dawkę dobową 5 do 7,5 mg/kg mc. (200 do 300 mg/m² pc.) można podawać w ciągłej 24-godzinnej infuzji dotętniczej. Infuzję dotętniczą można też stosować miejscowo, zarówno w leczeniu nowotworów pierwotnych, jak i przerzutów.²²

Szczegółowa tabela dawkowania fluorouracylu w zależności od wskazania

Miejscowe stosowanie fluorouracylu na skórę

Fluorouracyl w postaci kremu, roztworu lub płynu na skórę jest stosowany w leczeniu różnych zmian skórnych, w tym rogowacenia słonecznego, raka podstawnokomórkowego skóry oraz brodawek. Dawkowanie i sposób stosowania różnią się w zależności od postaci farmaceutycznej i wskazania.

Efudix (krem 50 mg/g)

Rogowacenie starcze i słoneczne: krem nakłada się na zmiany skórne 2 razy na dobę w ilości wystarczającej do pokrycia zmian. Leczenie powinno być kontynuowane do stadium nadżerki, wówczas produkt leczniczy należy odstawić. Okres stosowania kremu wynosi zwykle od 2 do 4 tygodni. Całkowite wygojenie zwykle osiąga się po 1-2 miesiącach od zakończenia stosowania produktu leczniczego.²³

Rak podstawnokomórkowy skóry: krem nakłada się na zmiany skórne 2 razy na dobę w ilości wystarczającej do pokrycia zmian. Leczenie powinno być kontynuowane przynajmniej 3-6 tygodni, choć w niektórych przypadkach może być konieczne stosowanie przez 10-12 tygodni. Podobnie jak w przypadku innych nowotworów, pacjent powinien pozostawać pod kontrolą lekarską do czasu uzyskania wyleczenia.²⁴

Tolak (krem 40 mg/g)

Tolak powinien być stosowany raz na dobę na zmienione chorobowo miejsce (powierzchnia, na którą stosowany jest produkt leczniczy nie powinna być większa niż 25 cm²) do całkowitego zniknięcia zmiany (zmian) lub maksymalnie przez 12 tygodni. W przypadku wystąpienia ciężkich działań niepożądanych należy zmniejszyć częstość stosowania produktu leczniczego do trzech razy na tydzień aż do złagodzenia działań niepożądanych.²⁵

W przypadku leczenia zmian występujących w okolicach skóry o cienkiej warstwie naskórka, produkt leczniczy należy nakładać rzadziej i częściej kontrolować przebieg leczenia. Odpowiedź na leczenie można zauważyć najwcześniej po czterech tygodniach. Całkowite wyleczenie zmiany (zmian) lub optymalne działanie terapeutyczne może być niewidoczne do ośmiu tygodni po zakończeniu leczenia.²⁶

Actikerall, Verrucutan, Verrumal (roztwór/płyn na skórę)

Actikerall powinien być stosowany raz na dobę na zmienione chorobowo miejsce (powierzchnia, na którą stosowany jest produkt leczniczy nie powinna być większa niż 25 cm²) do całkowitego zniknięcia zmiany (zmian) lub maksymalnie przez 12 tygodni.²⁷

W przypadku brodawek (Verrucutan, Verrumal) preparat stosuje się zazwyczaj od 2 do 3 razy na dobę na każdą brodawkę. Czas stosowania produktu wynosi około 6 tygodni. Należy stosować codziennie, regularnie. Po ustąpieniu zmian chorobowych stosowanie produktu należy kontynuować jeszcze przez około 1 tydzień.^{28 29}

Przed każdym zastosowaniem produktu należy najpierw usunąć powłokę pozostałą po poprzednim nałożeniu. Ciepła woda może ułatwić usunięcie tej powłoki. Maksymalna powierzchnia objęta leczeniem nie powinna być większa niż 25 cm² powierzchni skóry.^{30 31}

Dawkowanie u szczególnych grup pacjentów

Dzieci i młodzież

Fluorouracyl w postaciach do stosowania ogólnoustrojowego nie jest zalecany do stosowania u dzieci ze względu na niewystarczającą ilość danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania i skuteczności.^{32 33}

W przypadku preparatów miejscowych, np. Verrumal jest przeciwwskazany u dzieci w wieku poniżej 6 lat, a Verrucutan nie powinien być stosowany u niemowląt.^{34 35}

Osoby w podeszłym wieku

U osób w podeszłym wieku fluorouracyl stosuje się w podobnych dawkach, jak u pacjentów dorosłych.³⁶ W przypadku preparatów miejscowych, takich jak Efudix, Tolak i Actikerall, również nie ma konieczności dostosowywania dawki u osób w podeszłym wieku.^{37 38 39}

Należy jednak wziąć pod uwagę wszelkie schorzenia współistniejące przy ustalaniu dawki u osób w podeszłym wieku.⁴⁰

Zaburzenia czynności nerek lub wątroby

U pacjentów z zaburzeniem czynności nerek lub wątroby zaleca się zachowanie ostrożności, a także może być konieczne zmniejszenie dawki produktu leczniczego.⁴¹

W przypadku miejscowych preparatów, takich jak Tolak, nie jest wymagane dostosowanie dawki u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek.⁴²

Monitorowanie podczas terapii

Podczas leczenia fluorouracylem konieczne jest ścisłe monitorowanie pacjentów. Dorośli oraz pacjenci w podeszłym wieku otrzymujący fluorouracyl powinni być monitorowani przed każdym podaniem leku w kierunku wystąpienia toksyczności hematologicznej (zmniejszenie ilości płytek krwi, leukocytów i granulocytów), toksyczności układu pokarmowego (zapalenie jamy ustnej, biegunka, krwawienie z przewodu pokarmowego) lub toksyczności neurologicznej.⁴³

Konieczność dostosowania dawki leku lub przerwania leczenia zależą od wystąpienia działań niepożądanych. Wystąpienie objawów toksyczności hematologicznej takich jak: zmniejszona liczba leukocytów (≤ 3500/mm³) i (lub) płytek krwi (≤ 100000/mm³) może wymagać przerwania leczenia. Decyzję o wznowieniu leczenia podejmuje lekarz w zależności od sytuacji klinicznej.⁴⁴

W przypadku stosowania produktów miejscowych, należy monitorować reakcję skórną. Na przykład, w przypadku produktu Tolak, jeżeli pacjent odczuwa znaczny dyskomfort podczas leczenia lub jeżeli odczyny skórne utrzymują się przez dłużej niż 4 tygodnie, należy zaproponować mu leczenie objawowe (na przykład stosowanie emolientów lub miejscowych kortykosteroidów).⁴⁵