Właściwości farmakodynamiczne
Azelastyna

Mechanizm działania azelastyny

Azelastyna jest pochodną ftalazynonu, sklasyfikowaną jako silny, długo działający związek przeciwalergiczny. Charakteryzuje się długim okresem półtrwania wynoszącym około 20 godzin, co zapewnia przedłużone działanie terapeutyczne po podaniu. Główny mechanizm działania azelastyny opiera się na selektywnym antagonizmie wobec receptorów histaminowych H₁. Ta właściwość nadaje substancji silne działanie przeciwalergiczne, mające zastosowanie w leczeniu objawów alergii zarówno w obrębie górnych dróg oddechowych, jak i oczu.¹²

Oprócz działania antagonistycznego wobec receptorów histaminowych, azelastyna wykazuje dodatkowe właściwości farmakodynamiczne istotne w terapii alergii. W przypadku podania miejscowego do oka, substancja ta wykazuje także działanie przeciwzapalne, co rozszerza jej zastosowanie kliniczne.³⁴

Właściwości przeciwzapalne i stabilizujące komórki tuczne

Azelastyna, oprócz antagonizmu wobec receptorów H₁, posiada zdolność stabilizowania mastocytów (komórek tucznych) oraz wywiera działanie przeciwzapalne. Cechy te są szczególnie cenne w kontekście leczenia chorób alergicznych, gdyż łączą różne mechanizmy walki z objawami alergii.⁵⁶

Hamowanie mediatorów zapalnych

Dane z badań in vivo (przedklinicznych) oraz badań in vitro wykazały, że azelastyna hamuje syntezę lub uwalnianie mediatorów chemicznych, które uczestniczą zarówno we wczesnej, jak i późnej fazie reakcji alergicznych. Do kluczowych mediatorów, których uwalnianie jest hamowane przez azelastynę, należą:⁷⁸

• leukotrieny
• histamina
• czynnik aktywujący płytki krwi (PAF, ang. platelet-activating factor)
• serotonina

⁹

Doświadczenia przeprowadzone na świnkach morskich wykazały dodatkowo, że azelastyna w dawkach odpowiadających dawkom stosowanym u ludzi hamuje skurcz oskrzeli wywołany przez leukotrieny i PAF, co może przyczyniać się do jej skuteczności w terapii alergicznych schorzeń dróg oddechowych.¹⁰¹¹

Wyniki badań prowadzonych na zwierzętach wykazały, że azelastyna hamuje stany zapalne dróg oddechowych, powodujące ich nadwrażliwość. Należy jednak podkreślić, że znaczenie tych wyników uzyskanych u zwierząt, w odniesieniu do terapeutycznego zastosowania azelastyny u ludzi nie zostało w pełni wyjaśnione.¹²¹³

Szybkość działania terapeutycznego

Jedną z najważniejszych cech klinicznych azelastyny jest szybki początek działania terapeutycznego. Dane z badań klinicznych wykazują, że azelastyna w postaci aerozolu do nosa ma szybszy początek działania niż desloratadyna podawana w postaci tabletek oraz mometazon podawany donosowo.¹⁴¹⁵

Ustąpienie nosowych objawów alergicznych obserwuje się w ciągu 15 minut po podaniu azelastyny, co stanowi istotną zaletę kliniczną, szczególnie w przypadkach wymagających szybkiego złagodzenia objawów alergicznych.¹⁶¹⁷¹⁸

Działanie synergistyczne azelastyny w preparatach złożonych

W preparatach złożonych, szczególnie w połączeniu z flutykazonu propionianem, azelastyna wykazuje działanie synergistyczne w odniesieniu do łagodzenia objawów alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa oraz zapalenia błony śluzowej nosa z zapaleniem spojówek. To synergistyczne działanie wynika z różnych mechanizmów działania obu substancji aktywnych.¹⁹²⁰

Skuteczność w badaniach klinicznych

W 4 badaniach klinicznych prowadzonych z udziałem dorosłych i młodzieży z alergicznym zapaleniem błony śluzowej nosa, preparaty złożone zawierające azelastynę i flutykazon wykazywały istotne zmniejszenie objawów nosowych w porównaniu z placebo, samym azelastyny chlorowodorkiem i samym flutykazonu propionianem. Do objawów, które ulegały redukcji należały:²¹²²

• wydzielina z nosa
• niedrożność nosa
• kichanie
• swędzenie nosa

²³

We wszystkich 4 badaniach stwierdzono również znaczące zmniejszenie objawów ocznych (świąd, łzawienie i zaczerwienienie oczu), a także poprawę związanej z chorobą jakości życia pacjentów, ocenianej za pomocą Kwestionariusza jakości życia w alergicznym zapaleniu błony śluzowej nosa i spojówek (RQLQ).²⁴²⁵

Szybkość działania w porównaniu z monoterapią flutykazonem

W porównaniu z dostępnymi na rynku aerozolami do nosa zawierającymi sam flutykazon, preparaty złożone zawierające azelastynę i flutykazon wykazywały istotnie szybsze działanie. Znaczące zmniejszenie objawów (zmniejszenie nasilenia objawów nosowych o 50%) uzyskiwano istotnie wcześniej – już w ciągu 3 i więcej dni od rozpoczęcia terapii.²⁶²⁷

Co istotne, lepsze wyniki działania preparatów złożonych azelastyny z flutykazonem w stosunku do aerozolu do nosa zawierającego sam flutykazon utrzymywały się przez cały okres trwania prowadzonego przez rok badania u pacjentów z przewlekłym utrzymującym się alergicznym zapaleniem błony śluzowej nosa oraz niealergicznym/naczynioruchowym zapaleniem błony śluzowej nosa.²⁸²⁹

Skuteczność w badaniach ekspozycyjnych

W badaniu w komorze ekspozycyjnej na alergen pyłku ambrozji, pierwsze statystycznie istotne zmniejszenie objawów nosowych po podaniu preparatów złożonych azelastyny z flutykazonem zaobserwowano już w 5. minucie od podania (w porównaniu z placebo).³⁰³¹

Ponadto, wyniki badań wskazują, że w 15. minucie od podania preparatu złożonego azelastyny z flutykazonem, aż 60% pacjentów zgłaszało istotną klinicznie ocenę zmniejszenia objawów o co najmniej 30%, co potwierdza wyjątkowo szybki początek działania terapeutycznego.³²³³

Bezpieczeństwo kardiologiczne

Z oceny długoterminowych badań EKG u pacjentów leczonych dużymi dawkami azelastyny podawanej doustnie wynika, że wielokrotne podanie nie ma klinicznie istotnego wpływu na skorygowany odstęp QT (QTc).³⁴³⁵

Co istotne, u ponad 3700 pacjentów leczonych doustnie azelastyną nie zaobserwowano związku między stosowaniem azelastyny a występowaniem komorowych zaburzeń rytmu serca lub wielokształtnego częstoskurczu komorowego (torsade de pointes), co świadczy o wysokim profilu bezpieczeństwa kardiologicznego tej substancji.³⁶³⁷

Znaczenie kliniczne właściwości farmakodynamicznych azelastyny

Właściwości farmakodynamiczne azelastyny przekładają się na jej szerokie zastosowanie kliniczne w leczeniu chorób alergicznych. Szybki początek działania, połączony z długim czasem półtrwania, zapewnia zarówno szybką ulgę objawową, jak i długotrwały efekt terapeutyczny. Jest to szczególnie istotne w przypadku alergicznego nieżytu nosa, gdzie pacjenci często potrzebują szybkiej ulgi od objawów alergicznych wpływających na jakość życia.³⁸³⁹

Synergistyczne działanie azelastyny w połączeniu z flutykazonem w preparatach złożonych zapewnia lepszą kontrolę objawów alergicznych niż monoterapia, szczególnie w przypadkach nasilonych i przewlekłych postaci alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa. Szczególnie istotne jest utrzymywanie się lepszych wyników terapii preparatami złożonymi przez cały okres leczenia, co przekłada się na znaczącą poprawę jakości życia pacjentów.⁴⁰⁴¹