Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Artykaina

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania artykainy – wprowadzenie

Artykaina jest anestetykiem lokalnym typu amidowego stosowanym powszechnie w stomatologii, zwykle w połączeniu z adrenaliną (epinefryną), która jako substancja obkurczająca naczynia krwionośne, przedłuża działanie znieczulające i zmniejsza krwawienie w miejscu zabiegu. Ocena bezpieczeństwa stosowania artykainy w badaniach przedklinicznych obejmuje szereg testów laboratoryjnych i eksperymentów na zwierzętach, które dostarczają istotnych informacji na temat potencjalnego ryzyka związanego z jej stosowaniem u ludzi.^{1 2}

Konwencjonalne badania farmakologiczne dotyczące bezpieczeństwa

Dostępne dane przedkliniczne pochodzące z konwencjonalnych badań farmakologicznych dotyczących bezpieczeństwa artykainy, w tym badań toksyczności przewlekłej, wpływu na reprodukcję oraz genotoksyczności, nie wskazują na szczególne zagrożenie dla człowieka przy stosowaniu dawek terapeutycznych.^{3 4}

Właściwości farmakodynamiczne w dawkach supraterapeutycznych

W badaniach przedklinicznych zaobserwowano, że artykaina w dawkach przekraczających dawki terapeutyczne (supraterapeutycznych) wykazuje właściwości kardiodepresyjne i może wywierać działanie rozszerzające na naczynia krwionośne. Z kolei adrenalina, będąca składnikiem produktów leczniczych zawierających artykainę, wykazuje typowe działanie sympatykomimetyczne.^{5 6 7}

Badania toksyczności po wielokrotnym podaniu

Podskórne wstrzyknięcie artykainy w skojarzeniu z adrenaliną (epinefryną) w badaniach na zwierzętach wykazało wystąpienie działań niepożądanych przy określonych dawkach. U szczurów działania te zaobserwowano od dawki 50 mg/kg masy ciała na dobę, natomiast u psów od dawki 80 mg/kg masy ciała na dobę, po 4 tygodniach codziennego powtarzanego podawania. Należy jednak podkreślić, że wyniki te mają niewielkie znaczenie kliniczne przy doraźnym stosowaniu produktów zawierających artykainę.^{8 9}

Badania toksyczności reprodukcyjnej

Embriotoksyczność

W badaniach embriotoksyczności po dożylnym podaniu artykainy nie zaobserwowano wzrostu wskaźników śmiertelności płodowej ani zwiększonej częstości występowania wad rozwojowych. Badania te przeprowadzono podając codziennie dawki dożylne do 20 mg/kg masy ciała u szczurów oraz 12,5 mg/kg masy ciała u królików.^{10 11}

Dodatkowe badania embriotoksyczności, w których podawano podskórnie artykainę w skojarzeniu z adrenaliną, nie wykazały zwiększenia częstości występowania wad wrodzonych przy zastosowaniu dawek do 80 mg/kg masy ciała u szczurów i 40 mg/kg masy ciała u królików.¹²

Teratogenność

Teratogenność obserwowano u zwierząt otrzymujących samą adrenalinę (epinefrynę), ale tylko w przypadku narażenia uznanego za przekraczające maksymalną ekspozycję u człowieka. Wskazuje to na niewielkie znaczenie tych obserwacji w praktyce klinicznej.^{13 14}

Badania na zwierzętach wykazały, że adrenalina w dawkach od 0,1 do 5 mg/kg (będących wielokrotnością dawki maksymalnej osiągalnej podczas stosowania produktu leczniczego złożonego z artykainy oraz adrenaliny) wykazuje toksyczny wpływ na reprodukcję. Efekty te przejawiały się występowaniem wrodzonych wad rozwojowych oraz upośledzeniem przepływu maciczno-łożyskowego.¹⁵

Wpływ na płodność i rozwój przed oraz pourodzeniowy

Kompleksowe badania toksycznego wpływu na reprodukcję przeprowadzone z zastosowaniem artykainy 40 mg/ml w skojarzeniu z adrenaliną 10 mikrogramów/ml, podawanych podskórnie w dawkach do 80 mg/kg masy ciała na dobę, nie wykazały działań niepożądanych na płodność, rozwój zarodka/płodu, ani na rozwój przed i pourodzeniowy.^{16 17}

Dodatkowo w badaniach nad płodnością i wczesnym rozwojem embrionalnym u szczurów nie odnotowano niepożądanego wpływu na płodność samców i samic podczas stosowania dawek wywołujących objawy toksyczne u rodziców.¹⁸

Badania genotoksyczności

Wyniki badań genotoksyczności dla artykainy są spójne i nie wykazują potencjału genotoksycznego. Nie obserwowano działania genotoksycznego podczas badań in vitro ani in vivo przeprowadzanych z samą artykainą. Podobnie nie stwierdzono takiego działania w badaniach in vivo z zastosowaniem artykainy w skojarzeniu z adrenaliną (epinefryną).^{19 20}

Natomiast w przypadku samej adrenaliny (epinefryny) uzyskano sprzeczne wyniki w badaniach genotoksyczności in vitro i in vivo.^{21 22}

Badania potencjalnego działania rakotwórczego

Przeprowadzone badania przedkliniczne, oceniające potencjalne działanie rakotwórcze artykainy, nie ujawniają szczególnego zagrożenia dla człowieka.²³

Podsumowanie danych przedklinicznych o bezpieczeństwie artykainy

Całościowa ocena danych przedklinicznych dotyczących artykainy wskazuje na korzystny profil bezpieczeństwa tej substancji w dawkach terapeutycznych stosowanych u ludzi. Przeprowadzone badania farmakologiczne, toksykologiczne, reprodukcyjne i genotoksyczne nie ujawniły istotnych zagrożeń dla pacjentów. Mimo że w dawkach supraterapeutycznych artykaina wykazuje właściwości kardiodepresyjne i naczyniowe, a adrenalina może powodować efekty teratogenne przy ekspozycji przekraczającej maksymalną ekspozycję u człowieka, obserwacje te mają ograniczone znaczenie kliniczne przy doraźnym stosowaniu produktów zawierających artykainę w praktyce stomatologicznej.^{24 25}