Przeciwwskazania stosowania
Artykaina

Przeciwwskazania stosowania artykainy – wprowadzenie

Artykaina to miejscowy środek znieczulający z grupy amidów, często stosowany w stomatologii. W praktyce klinicznej występuje w połączeniu z adrenaliną (epinefryną) w różnych stężeniach, co pozwala na wydłużenie działania znieczulającego i zmniejszenie krwawienia w miejscu zabiegu. Przeciwwskazania do stosowania artykainy wynikają zarówno z właściwości samej artykainy, jak i z obecności adrenaliny oraz substancji pomocniczych w preparatach.¹

Przeciwwskazania związane z artykainą

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania artykainy jest nadwrażliwość na tę substancję lub inne środki znieczulające miejscowo z grupy amidów. Ze względu na mechanizm działania i profil bezpieczeństwa artykainy, jej stosowanie jest przeciwwskazane również u pacjentów z padaczką niekontrolowaną leczeniem.^{2 3}

W przypadku preparatów zawierających artykainę, takich jak Orabloc, przeciwwskazania związane z tą substancją obejmują również:⁴

• Ciężkie zaburzenia czynności węzła zatokowego i przewodzenia – w tym blok przedsionkowo-komorowy drugiego i trzeciego stopnia oraz znaczna bradykardia
• Ostra niewyrównana niewydolność serca – ostra zastoinowa niewydolność serca
• Ciężkie niedociśnienie tętnicze
• Wiek poniżej 4 roku życia

⁵

Przeciwwskazania związane z zawartością adrenaliny

Adrenalina (epinefryna) zawarta w preparatach z artykainą powoduje skurcz naczyń krwionośnych i wydłuża działanie znieczulające, ale jednocześnie wprowadza dodatkowe przeciwwskazania do stosowania tych produktów. Ze względu na jej działanie na układ sercowo-naczyniowy, preparaty artykainy z adrenaliną nie powinny być stosowane w następujących przypadkach:⁶

Przeciwwskazania kardiologiczne

• Napadowy częstoskurcz lub migotanie przedsionków z szybką akcją serca
• Niedawno przebyty zawał mięśnia sercowego (w ciągu ostatnich 3-6 miesięcy)
• Niedawno przebyty zabieg wszczepienia pomostów aortalno-wieńcowych (by-passów) – w ciągu ostatnich 3 miesięcy
• Ciężkie nadciśnienie tętnicze

⁷

Przeciwwskazania endokrynologiczne

• Nadczynność tarczycy – ze względu na możliwość nasilenia objawów choroby
• Guz chromochłonny (pheochromocytoma) – z powodu ryzyka nagłego, znacznego wzrostu ciśnienia tętniczego

⁸

Przeciwwskazania okulistyczne

• Jaskra z wąskim kątem przesączania – z powodu możliwości zwiększenia ciśnienia wewnątrzgałkowego

⁹

Inne przeciwwskazania

• Znieczulenie zakończeń nerwowych – adrenalina może spowodować martwicę tkanek

¹⁰

Przeciwwskazania związane z interakcjami leków

Ze względu na możliwość wystąpienia niebezpiecznych interakcji lekowych, preparaty artykainy z adrenaliną są przeciwwskazane u pacjentów przyjmujących:¹¹

• Nieselektywne beta-adrenolityki (np. propranolol) – z powodu ryzyka wystąpienia przełomu nadciśnieniowego lub ciężkiej bradykardii
• Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne – mogą nasilać działania sercowo-naczyniowe adrenaliny
• Inhibitory monoaminooksydazy (MAO) – mogą nasilać działania sercowo-naczyniowe adrenaliny; to przeciwwskazanie utrzymuje się do 14 dni od zakończenia leczenia inhibitorami MAO

¹²

Przeciwwskazania związane z substancjami pomocniczymi

Preparaty artykainy zawierają substancje pomocnicze, które mogą wywoływać reakcje alergiczne u predysponowanych pacjentów. Szczególnie istotne są pirosiarczyny (E223) lub siarczyny (E221), obecne w produktach leczniczych takich jak Dentocaine, Orabloc, Septanest z adrenaliną oraz Ubistesin i Ubistesin forte.^{13 14 15}

Produktów zawierających pirosiarczyny lub siarczyny nie wolno stosować u osób chorych na astmę oskrzelową z nadwrażliwością na te substancje. U takich pacjentów mogą one wywołać ostre reakcje alergiczne z objawami anafilaksji, takimi jak skurcz oskrzeli.¹⁶

Przeciwwskazania dotyczące drogi podania

Artykaina w formie preparatów do znieczuleń stomatologicznych jest przeznaczona wyłącznie do podawania poprzez wstrzyknięcie w obrębie jamy ustnej. Podawanie tych preparatów drogą dożylną jest bezwzględnie przeciwwskazane ze względu na ryzyko poważnych powikłań, w tym reakcji ogólnoustrojowych.¹⁷

Zestawienie przeciwwskazań do stosowania artykainy

Uwagi dotyczące oceny przeciwwskazań

Przed zastosowaniem artykainy konieczne jest dokładne zebranie wywiadu medycznego od pacjenta, ze szczególnym uwzględnieniem chorób układu sercowo-naczyniowego, zaburzeń endokrynologicznych, chorób układu oddechowego oraz stosowanych leków. W przypadku wątpliwości co do występowania przeciwwskazań zaleca się konsultację z odpowiednim specjalistą lub rozważenie zastosowania alternatywnego środka znieczulającego.¹⁸

Należy również pamiętać, że niektóre przeciwwskazania mogą mieć charakter względny i decyzja o zastosowaniu artykainy powinna być podejmowana indywidualnie, po dokładnej analizie stosunku korzyści do ryzyka, szczególnie w sytuacjach nagłych wymagających interwencji stomatologicznej.¹⁹