Przedawkowanie
Artykaina

Przedawkowanie substancji. Szczegółowo opisz niebezpieczeństwa związane z przedawkowaniem.

Przedawkowanie artykainy stanowi poważne zagrożenie kliniczne, wymagające natychmiastowej interwencji. W kontekście anestezjologicznym określenie „przedawkowanie miejscowo działającego środka znieczulającego” używane jest do opisania zarówno przedawkowania bezwzględnego (związanego z podaniem zbyt dużej dawki leku), jak i przedawkowania względnego, które może wystąpić w przypadku niezamierzonego wstrzyknięcia do naczynia krwionośnego, nieprawidłowo szybkiego wchłonięcia do krążenia układowego lub opóźnionego metabolizmu i eliminacji leku.¹²³⁴

Kluczowe jest zrozumienie różnicy w dynamice wystąpienia objawów pomiędzy tymi rodzajami przedawkowania. W przypadku przedawkowania względnego objawy pojawiają się zazwyczaj w ciągu pierwszych minut po podaniu, natomiast przy przedawkowaniu bezwzględnym objawy działania toksycznego, w zależności od miejsca wstrzyknięcia, mogą wystąpić później.⁵⁶⁷⁸

Objawy przedawkowania

W przypadku przedawkowania artykainy (bezwzględnego lub względnego), pobudzenie może być przejściowe lub nieobecne, a pierwszymi objawami często jest senność przechodząca w utratę przytomności i zatrzymanie oddechu.^9101112

Objawy spowodowane artykainą

Objawy przedawkowania artykainy zależą od dawki i charakteryzują się postępującym stopniem nasilenia, obejmującym kolejno różne układy organizmu. Początkowo obserwuje się objawy neurologiczne, następnie naczyniowe, oddechowe, a w końcowej fazie objawy toksycznego działania na serce. Warto zaznaczyć, że kwasica nasila działanie toksyczne miejscowych środków znieczulających.^13141516

Z perspektywy klinicznej, objawy przedawkowania artykainy mogą też obejmować pobudzenie ośrodkowego układu nerwowego (OUN), co objawia się niepokojem, lękiem, splątaniem, pogłębieniem oddechu, częstoskurczem, wzrostem ciśnienia tętniczego krwi z zaczerwienieniem skóry twarzy, nudnościami, wymiotami, drżeniem, skurczami oraz toniczno-klonicznymi napadami drgawek.¹⁷

Objawy spowodowane adrenaliną

Preparaty artykainy zawierają zwykle również adrenalinę (epinefrynę), której przedawkowanie może powodować objawy zależne od dawki, początkowo neurologiczne (niepokój, pobudzenie, stan przedomdleniowy, omdlenie), następnie naczyniowe (bladość miejscowa, regionalna lub uogólniona), oddechowe (bezdech, spowolnienie lub przyspieszenie oddechu, depresja oddechowa), a w końcowej fazie objawy toksycznego działania na serce (zatrzymanie krążenia, depresja mięśnia sercowego).^18192021

Fazy rozwoju objawów przedawkowania

W klinicznej ocenie przedawkowania artykainy i adrenaliny można wyróżnić kilka charakterystycznych faz, które pomagają w ustaleniu stopnia zaawansowania zatrucia i odpowiedniej strategii terapeutycznej.

Faza pobudzenia OUN

W początkowym stadium przedawkowania często obserwuje się pobudzenie ośrodkowego układu nerwowego, które może manifestować się niepokojem, lękiem, splątaniem, pogłębieniem oddechu, jak również objawami krążeniowymi takimi jak częstoskurcz i wzrost ciśnienia tętniczego, którym mogą towarzyszyć zaczerwienienie skóry twarzy, nudności, wymioty oraz drżenie mięśniowe.²²

Faza depresji OUN

Kolejna faza charakteryzuje się depresją ośrodkowego układu nerwowego, objawiającą się zawrotami głowy, upośledzeniem słuchu, utratą zdolności mówienia, utratą przytomności, atonią mięśniową, porażeniem naczynioruchowym (osłabieniem, bladością), dusznością, a w skrajnych przypadkach może prowadzić do zgonu z powodu porażenia układu nerwowego.²³

Faza depresji układu sercowo-naczyniowego

W zaawansowanym stadium przedawkowania rozwija się depresja układu sercowo-naczyniowego, manifestująca się bradykardią, zaburzeniami rytmu serca, migotaniem komór, spadkiem ciśnienia tętniczego krwi, sinicą, a w najcięższych przypadkach zatrzymaniem akcji serca.²⁴

Leczenie przedawkowania

Postępowanie w przypadku przedawkowania artykainy wymaga natychmiastowego podjęcia odpowiednich działań, zgodnie z obowiązującymi protokołami postępowania w stanach nagłych.

Przygotowanie i monitorowanie

Przed wywołaniem znieczulenia miejscowego za pomocą artykainy należy upewnić się, że dostępny jest sprzęt do resuscytacji oraz leki umożliwiające niezwłoczne leczenie jakichkolwiek stanów nagłych związanych z drogami oddechowymi i układem krążenia. Po każdym wstrzyknięciu środka miejscowo znieczulającego konieczne jest monitorowanie stanu przytomności pacjenta.^25262728

Postępowanie w przypadku ostrego działania toksycznego

W razie wystąpienia ostrego układowego działania toksycznego należy niezwłocznie przerwać wstrzykiwanie środka miejscowo znieczulającego, a w razie konieczności zmienić położenie pacjenta do pozycji na plecach.^29303132

Objawy ze strony OUN, takie jak drgawki czy depresja OUN, należy natychmiast leczyć poprzez odpowiednie udrożnienie dróg oddechowych, wspomaganie oddechu oraz podanie leków przeciwdrgawkowych. Zapewnienie optymalnej podaży tlenu, wspomaganie oddechu i krążenia, jak również leczenie kwasicy, może zapobiec zatrzymaniu akcji serca.^33343536

Leczenie zaburzeń krążenia

W przypadku wystąpienia depresji układu krążenia (niedociśnienie tętnicze, bradykardia) należy rozważyć wdrożenie odpowiedniego leczenia obejmującego podanie płynów dożylnych, środków obkurczających naczynia krwionośne i/lub środków inotropowych. Należy pamiętać, aby dawki dostosować odpowiednio do wieku i masy ciała pacjenta, szczególnie w przypadku dzieci.^37383940

W przypadku wystąpienia ciężkich zaburzeń krążenia i wstrząsu, po przerwaniu iniekcji, należy:

• Ułożyć pacjenta w pozycji poziomej lub z głową nieco poniżej tułowia oraz utrzymywać drożność dróg oddechowych (podanie tlenu)⁴¹
• Wykonać wlew dożylny (izotoniczny roztwór elektrolitów)⁴²
• Podać drogą dożylną glukokortykosteroid (np. 250-1000 mg prednizolonu lub odpowiednią ilość jego pochodnej, np. metylprednizolonu)⁴³
• Przetaczać płyny (dodatkowo, jeśli zachodzi taka konieczność, płyn zwiększający objętość osocza, ludzkie albuminy)⁴⁴

Postępowanie w przypadku zatrzymania krążenia

W razie zatrzymania krążenia należy niezwłocznie rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową.^45464748

W przypadku zagrażającej zapaści oraz nasilającej się bradykardii należy natychmiast podać dożylnie adrenalinę (epinefrynę). Po rozcieńczeniu 1 ml roztworu adrenaliny 1:1000 do objętości 10 ml (można użyć gotowego roztworu adrenaliny 1:10 000), wstrzykuje się powoli 0,25-1 ml otrzymanego roztworu (= 0,025-0,1 mg adrenaliny), monitorując tętno oraz ciśnienie tętnicze krwi. Należy zachować ostrożność ze względu na ryzyko wystąpienia zaburzeń rytmu serca. Nie należy przekraczać objętości 1 ml (0,1 mg adrenaliny) na iniekcję. W przypadku konieczności zastosowania większej ilości adrenaliny, należy podawać ją razem z roztworem do infuzji i dostosować szybkość podawania do częstotliwości tętna oraz wartości ciśnienia tętniczego krwi.⁴⁹

Leczenie zaburzeń rytmu serca

W przypadku wystąpienia znacznej tachykardii lub tachyarytmii można zastosować leki antyarytmiczne, z wyjątkiem nieselektywnych beta-adrenolityków, np. propranololu. W takich przypadkach należy podać tlen i monitorować parametry krążenia.⁵⁰

Wzrost ciśnienia tętniczego krwi u osób z nadciśnieniem można w razie konieczności kontrolować podając leki rozszerzające obwodowe naczynia krwionośne.⁵¹

Postępowanie w przypadku drgawek

W razie wystąpienia kurczów mięśni lub uogólnionych drgawek, należy zastosować dożylną iniekcję krótko działającego leku przeciwdrgawkowego (np. chlorek suksametonium, diazepam). Zalecane jest również zastosowanie wspomaganego oddechu (podawanie tlenu).⁵²