Dawkowanie i sposób podawania
Artykaina

Dawkowanie i sposób podawania substancji artykaina

Artykaina jest substancją czynną stosowaną w znieczuleniach stomatologicznych, dostępną w kilku preparatach leczniczych zawierających różne stężenia adrenaliny jako środka obkurczającego naczynia. Właściwe dawkowanie artykainy zależy od wielu czynników, w tym wieku i masy ciała pacjenta, rodzaju zabiegu oraz stanu klinicznego pacjenta.¹

Ogólne zasady dawkowania

Podstawową zasadą przy stosowaniu artykainy jest używanie najmniejszej dawki, która pozwala uzyskać skuteczne znieczulenie. Dawkę należy ustalać indywidualnie dla każdego pacjenta.^{2 3}

W przypadku rutynowego zabiegu u dorosłych stosuje się zazwyczaj 1 wkład preparatu, ale do uzyskania skutecznego znieczulenia może wystarczyć mniej niż zawartość jednego wkładu. Podczas rozleglejszych zabiegów konieczne może być podanie większej liczby wkładów, bez przekraczania maksymalnej zalecanej dawki, przy czym decyzję podejmuje lekarz stomatolog.^{4 5}

Wybór odpowiedniego stężenia adrenaliny

Artykaina jest dostępna w różnych preparatach zawierających odmienne stężenia adrenaliny. Wybór preparatu zależy od rodzaju zabiegu stomatologicznego:⁶

• W przypadku większości rutynowych zabiegów stomatologicznych preferuje się stosowanie preparatów z niższym stężeniem adrenaliny (1:200 000, odpowiadające 5 μg/ml)
• W bardziej złożonych zabiegach stomatologicznych, takich jak zabiegi wymagające intensywnej hemostazy, preferuje się stosowanie preparatów z wyższym stężeniem adrenaliny (1:100 000, odpowiadające 10 μg/ml)

⁷

Szczegółowe dawkowanie u dorosłych i młodzieży

U dorosłych i młodzieży (w wieku od 12 do 18 lat) maksymalna dawka artykainy wynosi 7 mg/kg masy ciała, przy czym bezwzględnie nie należy przekraczać dawki artykainy 500 mg. Maksymalna dawka artykainy 500 mg odpowiada dawce dla zdrowej osoby dorosłej o masie ciała wynoszącej ponad 70 kg.^{8 9}

Przy wykonywaniu prostych ekstrakcji zębów górnych bez obecności stanu zapalnego zazwyczaj wystarcza iniekcja od strony przedsionka jamy ustnej 1,8 ml roztworu na ząb. W pojedynczych przypadkach może być konieczne podanie dodatkowej iniekcji w celu uzyskania całkowitego znieczulenia.¹⁰

W razie konieczności wykonania mnogich ekstrakcji przyległych zębów, w większości przypadków możliwe jest zmniejszenie liczby wymaganych iniekcji od strony przedsionka jamy ustnej.¹¹

Przy nacinaniu lub zszywaniu tkanek podniebienia wystarczająca jest iniekcja o objętości około 0,1 ml roztworu na wkłucie.¹²

Tabela dawkowania artykainy

* Bezwzględnie nie należy przekraczać dawki 500 mg artykainy dla dorosłych

Dawkowanie u dzieci

Ilość leku do wstrzyknięcia u dzieci w wieku od 4 do 11 lat należy określić na podstawie wieku i masy ciała dziecka oraz zakresu zabiegu.^{13 14}

Przeciętna skuteczna dawka artykainy wynosi:^{15 16}

• 2 mg/kg masy ciała w przypadku zabiegów prostych
• 4 mg/kg masy ciała w przypadku zabiegów złożonych

¹⁷

U dzieci w wieku 4 lat i powyżej (lub od 20 kg masy ciała) maksymalna dawka artykainy wynosi 7 mg/kg masy ciała, przy czym bezwzględnie nie należy przekraczać dawki 385 mg artykainy w przypadku zdrowego dziecka o masie ciała 55 kg.^{18 19}

Należy pamiętać, że bezpieczeństwo stosowania artykainy u dzieci w wieku poniżej 4 lat nie zostało dotychczas ustalone, ponieważ brakuje dostępnych danych dla tej grupy wiekowej.^{20 21}

Dawkowanie w grupach specjalnych

Pacjenci w podeszłym wieku i z zaburzeniami nerek

Ze względu na brak danych klinicznych, u pacjentów w podeszłym wieku oraz pacjentów z zaburzeniami nerek należy stosować szczególne środki ostrożności w celu podania najmniejszej dawki pozwalającej na uzyskanie skutecznego znieczulenia.^{22 23}

W osoczu tych pacjentów mogą wystąpić zwiększone stężenia artykainy, zwłaszcza po wielokrotnym podaniu. W razie konieczności powtórzenia wstrzyknięcia, pacjenta należy uważnie monitorować w celu rozpoznania wszelkich objawów względnego przedawkowania produktu.^{24 25}

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby należy stosować szczególne środki ostrożności w celu podania najmniejszej dawki pozwalającej na uzyskanie skutecznego znieczulenia, szczególnie po podaniu wielokrotnym, mimo że 90% artykainy podlega pierwszej inaktywacji przez nieswoiste esterazy osoczowe w tkankach i krwi.^{26 27}

Pacjenci z niedoborem cholinesterazy osoczowej

U pacjentów z niedoborem cholinesterazy osoczowej lub poddawanych leczeniu inhibitorami acetylcholinoesterazy mogą występować podwyższone stężenia artykainy w osoczu, ponieważ substancja ta podlega w 90% inaktywacji przez esterazy osoczowe. W takich przypadkach również należy stosować najmniejszą dawkę, która pozwala uzyskać skuteczne znieczulenie.^{28 29}

Jednoczesne stosowanie leków uspokajających

U pacjentów, którym podano lek uspokajający w celu zmniejszenia lęku związanego z zabiegiem, maksymalna bezpieczna dawka artykainy może być zmniejszona ze względu na addycyjne działanie tych leków powodujące depresję ośrodkowego układu nerwowego.^{30 31}

Sposób podawania artykainy

Artykaina przeznaczona jest do nasączania iniekcyjnego i podania okołonerwowego w jamie ustnej.^{32 33}

Wstrzykiwanie preparatów zawierających artykainę wymaga zachowania następujących środków ostrożności:^{34 35}

• Środki znieczulające należy wstrzykiwać ostrożnie w razie występowania stanu zapalnego i/lub zakażenia w miejscu wstrzyknięcia
• Tempo wstrzyknięcia powinno być bardzo wolne (1 ml/min)
• Wstrzyknięcie należy zawsze wykonywać powoli i z wcześniejszą aspiracją w celu uniknięcia podania leku do naczynia krwionośnego

³⁶

W przypadku prostych ekstrakcji dolnych przedtrzonowców bez obecności stanu zapalnego, zazwyczaj wystarcza iniekcja 1,8 ml roztworu na ząb. Jeżeli nie uzyskano całkowitego znieczulenia, zaleca się wykonanie dodatkowej iniekcji 1-1,8 ml roztworu od strony przedsionka jamy ustnej. Jeśli powyższe procedury nie dają całkowitego znieczulenia, wskazane jest wykonanie iniekcji do otworu żuchwowego.³⁷

W celu uniknięcia podania preparatu do naczynia krwionośnego, przed wstrzyknięciem zaleca się wykonanie aspiracji w dwóch etapach, np. po obrocie igły o 90°, lub jeszcze lepiej o 180°. Większości poważnych reakcji ogólnych związanych z przypadkowym wstrzyknięciem do naczynia krwionośnego można uniknąć poprzez zastosowanie odpowiedniej techniki iniekcji: po wykonaniu aspiracji należy powoli wstrzyknąć 0,1-0,2 ml roztworu, a pozostałą część – również powoli, nie wcześniej niż po upływie 20-30 sekund.³⁸

Wymagane kwalifikacje i monitorowanie pacjenta

Artykaina powinna być stosowana wyłącznie przez lekarzy lub lekarzy stomatologów mających odpowiednie przeszkolenie i zaznajomionych z rozpoznawaniem i leczeniem układowego działania toksycznego, albo pod nadzorem takich lekarzy.^{39 40}

Przed wywołaniem znieczulenia miejscowego za pomocą artykainy należy upewnić się, że dostępny jest odpowiedni sprzęt do resuscytacji i leki, aby możliwe było niezwłoczne leczenie wszelkich stanów nagłych dotyczących dróg oddechowych i układu krążenia.^{41 42}

Po każdym wstrzyknięciu miejscowo działającego środka znieczulającego należy monitorować stan przytomności pacjenta.^{43 44}

Inne istotne informacje dotyczące podawania

Należy pamiętać, że preparat jest przeznaczony do jednorazowego użytku. Niewykorzystaną ilość roztworu należy zutylizować. Nie należy stosować produktu leczniczego, jeśli jest mętny lub ma zmienioną barwę.⁴⁵

We wszystkich zabiegach chirurgicznych zaleca się indywidualne dostosowywanie dawki artykainy w zależności od złożoności zabiegu i czasu jego trwania.⁴⁶